Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın Qarabağla bağlı iddialarına Praqa görüşündə rəsmən son verildi. Söhbət ondan gedir ki, bu vaxta qədər Paşinyan iddia edirdi ki, ölkəsi Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyır, amma Qarabağ probleminin bu ərazi bütövlüyünə dəxli yoxdur və o, huquq məsələdir.
Praqa görüşünə qədər bu xüsusda Paşinyan qeyd edirdi ki, sərhədin demarkasiyası və delimitasiyası, Qarabağ problemi, kommunikasiyaların açılması ayrı məsələlərdir və onlar ayrıca müzakirə olunmalıdır: “1991-ci ildə Ermənistan və Azərbaycan MDB-nin yaradılması prosesində bəyannamə və dövlətlərarası saziş imzalayaraq qarşılıqlı olaraq bir-birinin ərazi bütövlüyünü tanıyıb. O zaman Qarabağ problemi də var idi. Sual olunur: Qarabağ problemi ərazi problemidirmi? Bizim anlayışımıza görə, bu, huquq məsələdir”.
Lakin Praqa görüşündə məlum olub ki, Paşinyan iqtidarının Qarabağ probleminə ayrıca hüquqi məsələ kimi yanaşmaq cəhdinə də birdəfəlik son qoyulub. Praqada Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev, Fransa prezidenti Emmanuel Makron, Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişel və Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan arasında baş tutan görüşdən sonra Yelisey sarayının rəsmi saytında dərc edilmiş bəyanatdan da bunu görmək olar. Bəyanatda bildirilir ki, Ermənistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyıb. Sənəddə vurğulanıb ki, Ermənistan və Azərbaycan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Nizamnaməsinə və hər iki tərəfin bir-birinin ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tanıdığı 1991-ci il Alma-Ata Bəyannaməsinə sadiqliklərini təsdiqləyiblər: “Onlar təsdiqləyiblər ki, bu, sərhədlərin delimitasiyası komissiyalarının işi üçün əsas olacaq və oktyabrın sonunadək sərhəd komissiyalarının növbəti iclası Brüsseldə baş tutacaq. Ermənistan Azərbaycanla sərhəddə Avropa İttifaqının mülki missiyasına yardım göstərməyə razılaşıb. Azərbaycan bu missiya ilə ona aid olduğu dərəcədə əməkdaşlığa razılıq verib. Missiya oktyabr ayında faəliyyətə başlayacaq və maksimum iki ay müddətində davam edəcək. Missiyanın məqsədi güvən yaratmaq və öz hesabatları vasitəsilə sərhəd komissiyalarının fəaliyyətinə töhfə verməkdir”. Beləliklə, bu bəyanatdan göründüyü kimi, orada Qarabağın ayrıca hüquqi məsələ kimi nəzərdən keçrilməsinə dair heç bir məqam yer almır. Bu da Ermənistanın qeyd edilən istiqamətdə fəaliyyətinin üzərindən birdəfəlik xətt çəkilməsi deməkdir.
Belə vəziyyət Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh prosesini daha da yaxınlaşdırır. Bu xüsusda prezident İlham Əliyev Praqada Azərbaycan televiziya kanallarına müsahibəsində çox maraqlı fikirlər səsləndirib: “Ümid edirəm ki, biz sülhə yavaş-yavaş yaxınlaşırıq və Şarl Mişelin də bu sahədəki fəaliyyətini mən yüksək qiymətləndirirəm. Çünki bildiyiniz kimi, Brüsseldə bir neçə dəfə üçtərəfli görüş keçirilmişdir və hər dəfə biz sülhə daha da yaxınlaşırıq. Bu dördtərəfli görüş Şarl Mişel və Emmanuel Makron tərəfindən təşkil edilmişdir və bu görüş zamanı da önəmli məsələlər müzakirə olunub. Hesab edirəm ki, bu görüşün də sülh müqaviləsinə çatmaq üçün önəmi olacaq... Hər halda, sülh prosesinə artıq təkan verildi. Bildiyiniz kimi, Azərbaycan və Ermənistan xarici işlər nazirləri ilk görüşü keçirdilər və bizim fikrimizcə, bunun ardı kəsilməməlidir. Tezliklə nazirlər ikinci dəfə görüşməlidirlər və biz təklif etdik ki, ondan sonra hər iki ölkənin işçi qrupları da bir araya gəlsinlər, bəlkə də bir görüş kimi yox, bir neçə gün ərzində sülh müqaviləsinin mətninin hazırlanması ilə məşğul olsunlar. Yəni bizim niyyətimiz bundan ibarətdir”. Dövlət başçısının sözlərinə əsasən, Praqa görüşləri bir məqsədi güdür ki, tezliklə Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh müqaviləsi imzalansın. Bunun üçün artıq bütün əsaslar da var. Elə prezident İlham Əliyev də bunu mümkün sayır: “Ermənistan tərəfindən xoş məram olarsa, sülh müqaviləsi ilin sonunadək imzalana bilər. Vaxt keçir, bizim təşəbbüslər heç də asan irəliləmir, xarici işlər nazirlərinin birinci görüşü konkret nəticələr verməsə də, hesab edirəm ki, bu müsbət addımdır. Düşünürəm ki, yaxın vaxtlarda qərar qəbul edilərsə, iki ölkənin işçi qrupları sülh müqaviləsinin mətni üzərində işləməyə başlayacaqlar, biz ilin sonunadək razılaşmaya nail ola bilərik. Deməliyəm ki, bizim tərəfdən elan edilən beş prinsiplə bağlı heç kimin - nə erməni tərəfinin, nə də Avropa İttifaqının heç bir sualı yoxdur. Fransa prezidenti ilə görüş zamanı mən gördüm ki, bu beş prinsip qəbul edilir. Bu, təbiidir, çünki biz yeni heç nə icad etməmişik. Bu, münasibətləri normallaşdırmaq istəyən dövlətlər arasında münasibətlərə əsaslanan prinsiplərdir”. Azərbaycan tərəfi iki ölkə arasında sərhədlərin delimitasiyası, bölgədə bütün kommunikasiyaların açılması və tərəflər arasında gələcək sülh sazişinin imzalanması istiqamətlərində yalnız sözdə açıqlamalar vermir, öz əməlləri və konkret addımları ilə də söylədiklərini həyata keçirir. Uzun illər ərzində məhz Azərbaycan tərəfi bölgədə normal münasibətlərin qurulmasının və bütün kommunikasiyaların açılmasının Ermənistana faydalı olacağını söyləyib. Bu fonda artıq o da təsdiqini tapır ki, İrəvanın sülh müqaviləsinin imzalanması üçün hansısa formada Azərbaycan qarşısında irəli sürdüyü statusu barədə bəyanatlarının real əsası yoxdur. Artıq bu məsələ tam gündəmdən çıxıb.
Nahid SALAYEV
