Bilindiyi kimi, bir neçə gün əvvəl Rusiya özünün nüvə qüvvələrini xüsusi döyüş növbətçiliyi rejiminə keçirib. Bununla bağlı prezident Vladimir Putin əmr verib. Müdafiə naziri, ordu generalı Sergey Şoyqu artıq Rusiyanın nüvə qüvvələri də daxil olmaqla, strateji təyinatlı raket qüvvələri, Şimal və Sakit Okean donanmaları, uzaq məsafə aviasiyasının xüsusi döyüş növbətçiliyi rejiminə keçdiyini vurğulayıb: “Strateji qüvvələrin komandanlıq məntəqələrində növbələr keçirilir. Raket Qoşunları, Şimal və Sakit Okean donanmaları və Uzaqmənzilli Raketli Aviasiya Komandanlığı gücləndirilmiş heyətin döyüş növbətçiliyinə başlayıb”.
Bütün bunlardan sonra indi dünyanı narahat edən məqam Rusiyanın üvə silahından istifadı edib-etməyəcəyi ilə bağlıdır. Qeyd edək ki, nüvə silahını məhdud ərazidə düşmən qüvvələrini məhv etmək üçün də tətbiq etmək olar. Bu zaman əsasən top mərmilərindən istifadə edilir. Eləcə də bu prosesdə az zənginləşdirilmiş uran istifadə edilir. O üzdən, belə silahların Rusiya tərəfindən Ukraynada tətbiq ehtimalı yüksək dəyərləndirilir. Dağıdıcı gücü böyük olan nüvə silahlarından istifadə edilməsi isə bütün dünyanın sonu deməkdir. Xatırladaq ki, Rusiya bir qədər əvvəl qurudan atılan 9M729 qanadlı mərmini sınaqdan çıxarıb. 2500 kilometr məsafə qət edə bilən bu mərmi dünyanın ən uzun mənzilli, tam zərbə vurmaq tutumuna sahib ikili istifadə mərmisi olaraq tanınır. Bu cür mərmilərin nüvə müharibəsi təhlükəsini artıracağına dair artıq çoxsaylı xəbərdarlıqlar edilir. Ümumiyyətlə isə, nüvə sursatı aşağıdakı siniflərə bölünür: aviasiya bombaları; müxtəlif məsafəli taktiki, operativ taktiki, ballistik və qanadlı raketlərinin döyüş blokları; dərinlik bombaları, lövbər və alt minaları; artilleriya mərmiləri; torpedolar (dəniz torpedalarının başlıqları); mühəndis minaları, fuqaslar. Texniki daşıyıcılar tərəfindən çatdırılan nüvə yüklərinə əlavə olaraq, insan tərəfindən daşınan və diversiya qruplarının istifadəsi üçün nəzərdə tutulan kiçik gücə malik sursatlar da mövcuddur. Məhz belə silahların müasir döyüşlərdə istifadə ehtimalı yüksək dəyərləndirilir. Belə silahlar cəbhədə və düşmən müdafiəsinin yaxın dərinliyində onun canlı qüvvəsini və hərbi texnikasını məhv etmək üçün hazırlanır. Bunlar fonunda BMT Baş katibi Antoniu Quterreş Rusiyanın nüvə qüvvələrini həyəcan vəziyyətinə gətirməsini, nüvə müharibəsi fikrinin ağlasığmaz olduğunu vurğulayıb: “Biz Ukraynada faciə ilə üzləşirik. Bu, böyük regional böhrandır və potensial olaraq bizim hamımız üçün fəlakətli nəticələri ola bilər. Rusiyanın nüvə qüvvələri yüksək həyəcan vəziyyətinə gətirildi. Bu, dəhşətli inkişafdır. Nüvə müharibəsi fikri sadəcə olaraq ağlasığmazdır. Nüvə silahının istifadəsinin heç bir bəraəti ola bilməz”.
Düzdür, Rusiya belə silahdan istifadə olunmayacağını bildirir. Amma bəzi şərtlərinin olmasını da bəyan edir. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov “Əl-Cəzirə” telekanalına müsahibəsində bu xüsusda vurğulayır: “Üçüncü Dünya müharibəsi baş versə, nüvə silahı ilə və dağıdıcı olacaq... Amma özünün nüvə silahını əldə etmək planlarına başlayan Kiyev hakimiyyəti beynəlxalq təhlükəsizliyi təhdid edir. Rusiya Federasiyası Ukraynanın nüvə silahı əldə etmək istəyi ilə bağlı real təhlükəyə reaksiya verməyə bilməz və bunun qarşısını almaq üçün bütün tədbirləri görür”. Sergey Lavrov onu da bildirib ki, ABŞ-ın nüvə silahlarının Avropada olması Rusiya üçün qəbuledilməzdir: “Onları evə qaytarmağın vaxtıdır!”. Qeyd edək ki, hazırda Rusiya dünyada ən çox nüvə başlıqlarına sahib olan ölkədir. Belə ki, Rusiya 6257 nüvə başlığına sahib olmaqla dünyada liderdir. Amerika 5550 nüvə başlığı ilə ikinci yerdə qərarlaşıb. Fransa 300, Çin 250, İngiltərə 215, Pakistan 140, Hindistan 130, İsrail 80, Şimali Koreya isə 60 nüvə başlığına malikdir. Xatırladaq ki, 1991-ci ilə qədər Sovet İttifaqının 10200 nüvə başlığı olub. Fövqəldövlətin süqutundan sonra bu silahların əhəmiyyətli hissəsi Rusiya ilə yanaşı, yeni yaranan üç respublikada cəmləşdi: Ukraynada (1700), Qazaxıstanda (1216) və Belarusda (1120). Amma sonradan Ukrayna, Belarus və Qazaxıstanın tərksilah edilməsi ABŞ-ın vasitəçiliyi ilə baş tutdu. Məhz Vaşinqton gənc respublikaları strateji silahlardan əl çəkməyə sövq edən əsas gücə çevrildi. Amerika siyasətçiləri ukraynalıların nüvə silahlarına nəzarət etmək qabiliyyətinə şübhə ilə yanaşırdılar və onun Şərqi Avropada yayılmasına qəti şəkildə qarşı idilər. Üç ölkənin birdən-birə “nüvə klubu”na daxil olması nə Rusiyaya, nə ABŞ-a, nə də başqa ölkələrə lazım idi. Yenidənqurma dövrünün total korrupsiyası şəraitində amerikalılar həm də adıçəkilən üç ölkənin bu raketləri başqalarına satacağından qorxurdular. 1994-cü ildə imzalanan Budapeşt Memorandumu da bu səbəbədən ərsəyə gəldi. Nüvə silahlarından imtinaya görə Ukrayna Budapeşt Memorandumunda təsbit olunmuş yaxşı iqtisadi imtiyazlar, eləcə də təhlükəsizlik zəmanətləri əldə etdi. Əsas müddəalara görə, üç böyük dövlət - ABŞ, Böyük Britaniya və Rusiya Ukraynanın mövcud sərhədlərinə hörmətlə yanaşmağa, BMT-yə qoşulmasına və böhran zamanı kömək etməyə, nüvə hücumundan qorumağa, həmçinin Kiyevə qarşı hər hansı güc tətbiq etməməyə və iqtisadi təzyiq göstərməyəcəklərinə söz verdilər. Oxşar zəmanətləri bir müddət sonra Fransa və Çin də verdi. Beləliklə, aparıcı dünya dövlətləri Ukraynanın tərksilah olmasını alqışladılar. Ancaq Kiyevin başqa seçimi yox idi. Atom silahlarını verməkdən imtina edəcəyi halda, ölkə siyasi baxımdan Qərbdən təcrid vəziyyətinə düşəcəkdi. Fevralın 21-də Rusiya hökuməti “DXR” və “LXR”-i rəsmən tanıdıqdan sonra Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski Budapeşt Memorandumunun müddəalarına yenidən baxmaq niyyətində olduğunu açıqladı. Rusiyanın müdafiə naziri Sergey Şoyqunun açıqlamalarına görə, Ukrayna həqiqətən də strateji silahlar yarada bilər. Lazımi sənədlər, təlim məktəbləri, uran mədənləri və hazır daşıyıcılar şəklində qalmış sovet mirasını nəzərə alsaq, ukraynalılar üçün bunu etmək İran və ya Şimali Koreyadan xeyli asandır. Rusiya Ukraynaya hücumunu həm də bununla əsaslandırır.
Nahid SALAYEV
