Məlumdur ki, İkinci Qarabağ müharibəsində qazandığı tarixi Qələbədən sonra Azərbaycan regionda sülh və əməkdaşlıq mühitinin bərqərar olması üçün bir çox mühüm təşəbbüslər irəli sürüb. Bu fonda Azərbaycan qarşılıqlı şəkildə ərazi bütövlüyünün tanınması şərtilə yekun sülh müqaviləsinin imzalanması üçün Ermənistana konkret təkliflər ünvanlayıb.
Ermənistan daxilində fəaliyyət göstərən və revanşist mövqe sərgiləyən qüvvələr də hər vəchlə sülh prosesinə əngəl olmağa çalışırlar. Erməni kilsəsi də eyni prizmadan çıxış edir. Bu qüvvələr Ermənistanın Azərbaycan və Türkiyə ilə münasibətlərində normallaşma, sərhədlərin açılması, iqtisadi əlaqələrin bərpasına qarşı çıxaraq düşmənçiliyi davam etdirməkdə israrlıdırlar. Halbuki, həm erməni diasporu, həm də revanşist qüvvələr sülhə qarşı antoqonist mövqedən çıxış etməklə ən böyük zərbəni Ermənistanın özünə vurmuş olurlar. Proseslərin gedişi göstərir ki, revanşistlərdən fərqli olaraq, Ermənistan hakimiyyəti proseslərə daha ayıq başla yanaşmağa çalışır. Bunu Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanın parlamentdə səsləndirdiyi fikirlər də təsdiq edir. Bu haqda danışmazdan öncə qeyd edək ki, Ermənistan parlamentində “hökumət saatı” zamanı çıxış edən Nikol Paşinyan müxalifət deputatlarının ittihamları ilə üzləşib. Paşinyan müxalifətin “Dağlıq Qarabağ ərazisinin 75%-ni Azərbaycana təhvil verdiniz” ittihamlarını rədd edib. O deyib ki, bu rəvayət 44 günlük müharibədən sonra hakimiyyətin əleyhdarlarının çıxışlarında daim səsləndirilir. Müxalifət deputatları “ərazilərin 75%-i” dedikdə, keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətinin ətrafını təşkil edən və 30 ilədək işğalda saxlanılan 7 rayonu nəzərdə tutublar. Həmçinin bura Şuşa və Hadrutu da daxil ediblər. Paşinyan parlamentdə “Hayastan” blokunun deputatı Ripsime Stambulyanın iradına cavab olaraq, müxalifət qruplarından Qubadlı şəhərinin onlar üçün Qubadlı və ya “Sanasar” olduğunu açıqlamağı tələb edib: "Əgər bu Qubadlı yox, Sanasardırsa, bəs niyə sizin liderləriniz olan Robert Köçəryan və Serj Sarkisyan 20 il ərzində bu ərazilərin təhvil verilməsi ilə bağlı danışıqlar aparıblar? Və bunu açıq şəkildə ediblər. Bu proses gizli olmayıb. Sizin qəbul etdiyiniz “Madrid prinsipləri”nin birinci bəndində yazılıb ki, 7 rayon Azərbaycana qaytarılsın. İndi mənə deyin, satqınlar, niyə öz vətəninizlə “bazarlıq” edirdiniz?! Orada taxıl əkmək üçün? Yaxşı, rəsmi şəkildə deyin". Ermənistanın baş naziri hesab edir ki, müxalifət qrupları Qubadlını "Sanasar" olaraq rəsmən erməni torpağı kimi tanıyırsa, o zaman onların liderləri dövlətə xəyanətdə mühakimə edilməlidir. Baş nazir rəqiblərini “timsah göz yaşları” tökməyi dayandırmağa çağırıb. Stambulyan cavab olaraq Paşinyanı deputatlarla söhbətində tonu dəyişməyə çağırıb, daha sonra “Hayastan” fraksiyasının rəhbəri Seyran Ohanyan işə qarışıb. Amma Paşinyan ittihamlarını davam etdirib. Bunun ardınca Nikol Paşinyan Azərbaycanla sülh sazişinin imzalanacağını bəyan edib: “Gündəlikdə regional kommunikasiyaların açılması, Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin demarkasiyası, həmçinin Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin imzalanması məsələləri var”.
Ekspertlər hesab edir ki, Ermənistan hakimiyyətinin sülh məsələsi ilə bağlı mövqeyi təsadüf deyil. Məsələ burasındadır ki, Ukraynada müharibə fonunda Cənubi Qafqazda postmünaqişə dövrünün siyasi arxitekturasının tamamlanması prosesinin sürətlənməsi Ermənistanın özü üçün də olduqca vacib hesab edilir. Hazırda burada geosiyasi durum Ermənistanda ciddi əndişə yaradır. Ermənistan Milli Təhlükəsizlik Xidmətinin keçmiş direktoru, parlamentin “Şərəf duyuram” fraksiyasının rəhbəri Artur Vanetsyan bunu belə izah edir: “Bu gün bizim ən ciddi təhlükəsizlik problemlərimiz, Qarabağ məsələsi, sərhəddə uzun müddətdir mövcud olan rəqib qüvvələri, aydın olmayan sərhədlər, əsas müttəfiqlərimizlə anlaşılmaz münasibətlər var. Bunların hamısı həll yollarını tələb edir, bunlara qlobal təhlükəsizlik mühitində baxmalıyıq, təəssüf ki, bu gün bu mühit yoxdur”. Erməni hüquq müdafiəçisi Larisa Alaverdyan indiki durumda Azərbaycanın mövqelərinin daha güclü hala gəldiyini xatırladır: “Bakının tələbləri və təkəbbürlü münasibəti ilk növbədə onunla bağlıdır ki, 44 günlük müharibədən sonra İlham Əliyev qalib tərəf kimi Ermənistanın qeyd-şərtsiz kapitulyasiya siyasətini davam etdirir, bizə təzyiq etmək vasitəsilə bütün tələblərini irəli çəkir”. Onun sözlərinə görə, Azərbaycan səhvlərdən ən yaxşı şəkildə istifadə edərək həmişə Ermənistanın işğalçı olduğunu sübut etməyə çalışıb. Ermənistanın “1in.am” nəşri isə məsələnin başqa tərəfinə nəzər salır: “Türkiyə Ukraynadakı müharibədən yararlana bilər və Cənubi Qafqazda Rusiyanın zəifləməsi anından istifadə etməyə çalışacaq. Bu narahatlıqlar Ermənistan cəmiyyətində də tez-tez müşahidə olunur ki, onlar da müxalifət tərəfindən “təbliğ olunur”. Üstəlik, müxalifət nümayəndələrinin özləri belə fikirlər səsləndirirlər. Və təbii ki, məntiqlidirlər. Heç nə birmənalı deyil, amma bu o deməkdir ki, Ukrayna istiqamətində vəziyyəti tam nəzarətdə saxlamaq imkanları çətindir. Belə bir vəziyyət yarananda isə Moskvaya zərbə endirmək üçün yaxşı platforma olan, Rusiyanın arxası olan Qafqazın, xüsusilə Ermənistan baxımından hansı əhəmiyyət kəsb edəcəyini söyləmək çox çətindir. Hadisələrin gözlənilməz məcrası ola bilər, xüsusən də onların başında Putindən heç də az çılğın olmayan Ərdoğan dura bilər. Yeri gəlmişkən, Ərdoğan bildirir ki, NATO Ukrayna məsələsində qətiyyətli olmalı, məsləhətlərlə kifayətlənməməlidir. İstisna etmək olmaz ki, Ərdoğan sadəcə olaraq NATO hesabına xal toplamağa çalışır, sonra isə ya Ukraynaya, ya da Rusiyaya həmin xalları “baha qiymət”ə satır. Gözlənilməz bir vəziyyətdə Ərdoğan Rusiyanı Qafqazda ticarətə cəlb etmək üçün hərəkətə keçə, xüsusən də bunun ətrafında Qərblə əməkdaşlıq edə bilər. İstənilən halda isə Ermənistan bu halda daha zəif duruma düşür”.
Samirə SƏFƏROVA
