44 günlük müharibədən sonra azad edilən ərazilərdə indiyə qədər bir neçə toplu məzarlıq aşkarlanıb və bu barədə beynəlxalq təşkilatlara da məlumatlar verilib, amma reaksiya verən olmayıb. Son günlər isə Xocavənd rayonunun Edilli kəndində kütləvi məzarlıq aşkarlanıb. Erməni vandalizminin dəhşətlini ifadə edən toplu məzarlıq dünyanın diqqətini çəkməlidir. Bunun üçün hər birimiz öz sahəmizdə iş görməliyik.
Bildiyimiz kimi, Ombudsman Aparatı Xocavənd rayonunun Edilli kəndində aşkar edilən kütləvi məzarlıqla bağlı müraciət yayıb.
Ombudsman Aparatından verilən məlumata görə, müraciətdə deyilir: "Ermənistan tərəfindən Birinci Qarabağ müharibəsi dövründə əsir və girov götürülmüş azərbaycanlılar amansız işgəncələrə məruz qoyulmaqla qətlə yetirilmiş, daha sonra onların nəşləri kütləvi şəkildə basdırılmışdır.
Azərbaycan Respublikasının Əsir və itkin düşmüş, girov götürülmüş vətəndaşlarla əlaqədar Dövlət Komissiyasının İşçi qrupunun topladığı şahid ifadələri və materiallar əsasında daha bir kütləvi məzarlıq Xocavənd rayonunun Edilli kəndində aşkar edilib. Burada Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal dövründə girovluqda saxlanılarkən qətlə yetirilmiş 15-20 nəfər azərbaycanlı mülki şəxsin nəşinin 3 metr dərinlikdə basdırıldığı məlum olmuşdur. Bu kəndin ərazisində başqa kütləvi məzarlıqların da olması ehtimal edilir.
Bu isə beynəlxalq hüquq və beynəlxalq humanitar hüquq normalarının, o cümlədən, “Müharibə qurbanlarının müdafiəsi haqqında” 1949-cu il tarixli Cenevrə Konvensiyalarının, xüsusilə də “Müharibə zamanı mülki əhalinin müdafiəsi haqqında” Konvensiyanın və ona dair 1977-ci il tarixli I Əlavə Protokolun müddəalarının Ermənistan tərəfindən kobud şəkildə pozulmasıdır.
İşğaldan azad edilmiş ərazilərimizdə, xüsusən Xocavənd, Kəlbəcər, Ağdam və Füzuli rayonlarında, eləcə də Şuşa şəhərinin ətrafında bir çox kütləvi və fərdi məzarların olması ilə bağlı məlumatlar vardır.
Bu ərazilər minalardan təmizləndikcə aşkara çıxan kütləvi məzarlıqlar Ermənistanın Azərbaycanlılara qarşı etnik təmizləmə və soyqırım siyasətini, dinc insanlara qarşı törətmiş olduğu müharibə cinayətlərini bir daha sübut edir. Bütün bu faktlar Ermənistanın beynəlxalq hüquqi məsuliyyətə cəlb olunması üçün əsasdır”.
Bu müraciət Xocavənddəki toplu məzarlığa dünyanın diqqətini cəlb edə, beynəlxalq təşkilatları hərəkətə gətirə bilərmi?
“…Təəssüf ki, buna ümidimiz çox azdır”
“Müasir İnkişaf” İctimai Birliyinin sədri, siyasi şərhçi Mübariz Göyüşlü hesab edir ki, Xocavənddə aşkarlanan toplu məzarlıq da, ondan əvvəl aşkarlananlar da Ermənistanın terrorçu, vandal bir ölkə olduğunu bir daha sübut edir. M.Göyüşlünün sözlərinə görə, beynəlxalq aləm, beynəlxalq təşkilatlar nəhayət ki, dillənməlidir, danışmalıdır. “Beynəlxalq ictimaiyyət ikili yanaşmasına, ikiüzlü siyasətinə son qoyub, nəhayət ki, obyektiv münasibət sərgiləməlidir. Əgər dünyada ədalət varsa, bu müraciətə susqun yanaşmamalıdır, laqeyd qalmamalıdır. Amma çox təəssüf ki, buna ümidimiz çox azdır. Açığı, çox çətin inanıram ki, Ombudsman Aparatının Edillidə aşkarlanan toplu məzarlıqlarla bağlı müraciəti beynəlxalq təşkilatlara hansısa formada təsir etsin. Biz hər zaman beynəlxalq aləmin, beynəlxalq təşkilatların ikili standartlarla yanaşmalarının şahidi olmuşuq. Bu gün də o yanaşma davam etdirilir. Beynəlxalq qurumların bu istiqamətdə yaxın vaxtlarda hansısa yeni yanaşma sərgiləyəcəyini gözləmirəm. Baxın, təcavüzə məruz qalan Ukraynaya münasibətdə bütün aparıcı dünya dövlətləri, beynəlxalq təşkilatlar fərqli mövqe tutur və dərhal Rusiyaya qarşı hərəkətə keçib sanksiyalar tətbiq etməyə başladılar. Amma təcavüzə məruz qalan və 30 il Ermənistanın təcavüzündən əziyyət çəkən Azərbaycanla bağlı heç bir iş görmədilər. 44 günlük müharibədə beynəlxalq təşkilatlar nəinki bizə dəstək vermədilər, hətta əleyhimizə kampaniya aparanlar da oldu. Bizə münasibətdə beynəlxalq qurumlar həmişə lal və kar olur. Nə UNESCO, nə də başqa qurumlar reaksiya verdi ki, Ermənistan Azərbaycanın mədəni irsini tari-mar edib”.
Xocavənddə kütləvi məzarlığın aşkarlanmasının çox ciddi fakt olduğunu deyən M.Göyüşlü hesab edir ki, kütləvi məzarlıqlarda basdırılan insanların işgəncələrə məruz qaldığı, zülmlə öldürüldüyü, hətta diri-diri torpağa gömüldükləri də istisna edilmir. Bunun erməni xislətinə xas olduğunu deyən siyasi şərhçi bildirir ki, ermənilər meyitlərimizin də başına min cür vandalizm oyunları açıb. “İndiyə qədər azad edilmiş ərazilərdə bu cür kütləvi məzarlıqlar aşkarlanıb və indən sonra da aşkarlanacağı şübhə doğurmur. Amma dünya birliyi də, yəqin ki, yenə də bu faktlara səssiz qalacaq, təbii, istisnaları çıxmaq şərti ilə. Ola bilsin, erməni lobbisinin təsir altında olmayan və tam siyasiləşməyən təşkilatlar toplu məzarlıqlar məsələsinə reaksiya versin. Amma belə təşkilatlar da barmaqla sayılacaq qədərdir. Bu gün o beynəlxalq təşkilatlarda işləyənlər arasında humanist insanların sayı çox deyil. İstərdik ki, dünya birliyi bu fakta laqeyd qalmasın və nəhayət Ermənistanı layiqli şəkildə cəzalandırsın. Amma təəssüf ki, real görünmür”.
M.Göyüşlü əlavə etdi ki, erməni vəhşiliyinin tam olaraq ifşasına nail olmaq üçün beynəlxalq qurumların ədalət hissi yüksək olmalıdır.
İradə SARIYEVA
