Getdikcə daha da şiddətlənməkdə olan Rusiya-Ukrayna savaşından Ermənistanın daha böyük zərər görəcəyi artıq bu ölkənin özündə belə etiraf edilir. Hesab edilir ki, bu fonda Ermənistandan yeni köç dalğası başlanacaq. Amma bu dəfə köçün istiqaməti Rusiyaya yox, daha çox Avropa, eləcə də Türkiyə istiqamətində olacaq.
Ermənistan Dövlət İqtisad Universitetinin Beynəlxalq iqtisadi münasibətlər kafedrasının müəllimi Tatev Vardanyan indiki halda ölkəsinin durumunun ağır olacağını etiraf edir: “Rusiya-Ukrayna müharibəsi səbəbindən bir sıra ölkələr Rusiyaya qarşı kifayət qədər ciddi sanksiyalar paketi tətbiq edib ki, bu da təbii olaraq həm Rusiya, həm də Ermənistan iqtisadiyyatına təsir edəcək”. Onun sözlərinə görə, Qərb ölkələrinin tətbiq etdiyi yeni sanksiyalar paketi Rusiya şirkətləri, maliyyə sektoru təşkilatları və fiziki şəxslərə qarşı yönəlib: “Hazırda vəziyyət hələ də gərgindir və Qərb durmadan Rusiyaya qarşı yeni, daha sərt sanksiyaların tətbiqinin mümkünlüyündən danışır. Sanksiyalar artıq həll olunub və Rusiyanın maliyyə bazarına zərbə vurmaqda davam edir. Qərb ölkələrinin sanksiyaları nəticəsində Rusiya rublunun dəyərdən düşməsi və investisiya sektorundakı “çaxnaşma” Rusiyanın maliyyə bazarına elə ziyan vurub ki, həmin itkiləri neytrallaşdırmaq uzun zaman və səy tələb edəcək. Bu səbəbdən Ermənistan sanksiyalardan zərər çəkəcək, ölkədə qiymət artımları, idxal qiymətlərində artım olacaq, investisiyalar azalacaq”. Xatırladaq ki, Rusiya həm ixrac, həm də idxal baxımından Ermənistanın əsas ticarət tərəfdaşıdır. Rublun devalvasiyası Ermənistan mallarının Rusiya bazarında ixracı və satışına problemlər yaradacaq və istehlakçı tələbi azalacaq ki, bu da Ermənistan iqtisadiyyatına birbaşa zərbədir. İtkilər və təsirlər həm iqtisadiyyatda, həm də maliyyə sektorunda həm birbaşa, həm də dolayı olacaq. Rublun devalvasiyası artıq Ermənistan bazarında da özünü göstərməyə başlayıb. Rusiya valyutasının qiymətinin 5,5 dramdan aşağı düşməsi bir çox Ermənistan vətəndaşlarının sosial vəziyyətinə təsir edib. Məlum olduğu kimi, Ermənistanda çoxlu sayda vətəndaş var ki, gəlirləri Rusiyada işləmək nəticəsində əldə olunur. Rublun devalvasiyası onların gəlirlərini də dəyərdən salır. Ermənistana pul köçürmələrinin 40%-dən çoxu Rusiyadan gəlir. Ötən il bu, 865 milyon dollar təşkil edib. Cari ildə bu göstəricinin yarıya kimi azalması istisna edilmir. Rusiya iqtisadiyyatında və maliyyə bazarlarında yaranan problemlər həmin ölkədən Ermənistanın iqtisadiyyatına yatırılan investisiyalara da mənfi təsir göstərəcək. Ermənistan iqtisadiyyatında Rusiya kapitalının payı kifayət qədər böyükdür, üstəlik də Ermənistanın ən böyük müəssisələrindən biri olan Zəngəzur Mis-Molibden Kombinatının paketini əldə etməsi nəticəsində o daha da artıb. İndi Rusiya iqtisadiyyatında yaşanan problemlər fonunda bu şirkətlərin qeyri-işlək vəziyyətdə qalması gözlənilir. Maliyyə sektorundan risqlər daha böyükdür, çünki Ermənistan bankları Rusiya bankları vasitəsilə əməliyyatlar həyata keçirir və həmin banklara müəyyən məhdudiyyətlərin qoyulması Ermənistana da təsir edəcək.
Elə erməni iqtisadçı Meri Hovsepyan da durumun ağır olacağını vurğulayır: “Rusiyanın Avrasiya İqtisadi Birliyi ölkələri arasında əsas rolunu və əhəmiyyətini nəzərə alaraq ehtimal etmək olar ki, münaqişənin gərginləşməsi və sanksiyaların təsiri Rusiyaya qarşı ilk sanksiyalar zamanı müşahidə olunan AİB-in iqtisadi vəziyyətinə ciddi təsir göstərəcək”. Onun sözlərinə görə, ancaq hazırda dəqiq qiymətləndirmələr etmək mümkün deyil, çünki proses davam edir və Qərbin tətbiq etdiyi sanksiyaların məzmunundan çox şey asılıdır: “Qısa müddətdə stabilləşmə mümkündür, lakin sanksiyalar bəyanatlar səviyyəsində göründüyü qədər sərt olsa, Rusiya iqtisadiyyatına ciddi mənfi təsir göstərə bilər ki, bu da öz növbəsində Ermənistan və AİB-in digər üzvlərinin iqtisadi inkişafına təsir göstərəcək. Ayıq olmalıyıq, qarşıda bizi kifayət qədər çətin və qeyri-müəyyən vaxtlar gözləyir”. Digər erməni iqtisadçı Karen Adonts isə bildirir ki, sərt sanksiyalar və Ukrayna ilə münasibətlərin gərginləşməsi fonunda Qərbdə ticarət və sərmayə sahəsində Rusiyaya qarşı əlavə məhdudiyyətlər gözləmək olar. Onun sözlərinə görə, hamı iqtisadi və nəqliyyat layihələri ilə məşğul olacaq, Türkiyə və Azərbaycan Rusiyanın varlığı ilə bağlı ehtiyatlı olacaq: “Təhlükəsizliyin gücləndirilməsi baxımından bu, yaxşı imkanlar yaradır, lakin bunun üçün rasional yanaşma nümayiş etdirmək və hər şeyi düzgün hesablamaq lazımdır. Yeni vəziyyət fərqli, daha aktiv və konsolidasiya edilmiş iqtisadi siyasəti nəzərdə tutur. Amma hələlik erməni tərəfində zəiflikdən başqa heç nə görmürük”. Belə vəziyyətdə Ermənistandan yeni köç dalğası qaçılmaz hesab edilir. Bundan əvvəl isə Türkiyədə İqtisadiyyat və Xarici Siyasət İnstitutunun araşdırmaçısı Oğul Tuna belə bir maraqlı açıqlma ilə çıxış edib ki, bu vəziyyətdə Türkiyə və Ermənistan arasında sərhədlər açılarsa, bu, miqtrasiyaya da təsir edəcək: “Türkiyə ilə sərhədin açılması Ermənistanın Türkiyə üzərindən dünyaya açılması demək olacaq. Bu, Ermənistan iqtisadiyyatını canlandıracaq. İkincisi, Ermənistan vətəndaşları üçün səyahət azadlığı yaranacaq. Böyük ehtimalla, Türkiyəyə çoxlu sayda erməni miqrant axışacaq. Eyni zamanda Türkiyə də, yəqin ki, inşaat layihələri ilə, öz məhsullarını ora ixrac etməklə Ermənistan bazarına hakim olacaq. Onsuz da Türkiyə malları Ermənistan bazarına daxil olurdu, amma indi boykotsuz, dövlətin müdaxiləsi olmadan bunu edə biləcək”. Avropa istiqamətində də axın olması istisna deyil.
Samirə SƏFƏROVA
