Qərb ölkələri və bir sıra digər dövlətlər tərəfindən tətbiq edilən sanksiyalar hələ də Rusiyanın Ukraynaya hərbi müdaxiləsini dayandırmağa kifayət etməyib. Amma belə görünür ki, sanksiyaların uzun müddət davam etməsi halında Rusiyanı da ciddi problemlər gözləyir. Hər halda, budəfəki sanksiyalar əvvəlkilərdən əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir.
Qeyd edək ki, sanksiyalar və məhdudiyyətlər Rusiya iqtisadiyyatını çökdürmək və hökumətini hərbi əməliyyatlara görə cəzalandırmaq üçün nəzərdə tutulub. Rusiyaya tətbiq olunan sanksiyalar sırasında siyasi, maliyyə, hərbi, idman, aviasiya, nəqliyyat kimi ən müxtəlif sahələri əhatə edən məhdudiyyətlər var. İş o yerə çatıb ki, şimal qonşumuza qarşı maliyyə sankisyalarına münaqişələrdə neytral olan İsveçrə də qoşulacaq. Bu ölkənin banklarında Rusiyanın milyardlarla dollar sərvəti var. Konkret sanksiyalara gəlincə, artıq Avropa İttifaqı hava məkanını bütün Rusiya təyyarələri üçün tamamilə bağlamaq qərarına gəlib. Avropa Komissiyasının sədri Ursula von der Leyen deyib ki, Rusiya tərəfindən qeydiyyata alınan və ya nəzarət edilən bütün təyyarələrə məhdudiyyət tətbiq edilir: "Onlar Avropa İttifaqının ərazisi üzərindən havaya qalxa, enə və uça bilməyəcəklər. Xüsusilə də oliqarxların şəxsi təyyarələri". O bildirib ki, Avropa İttifaqı Rusiyaya məxsus dövlət medialarının, "Russia Today" və "Sputnik"in yayımını dayandıracaq: “Onlar artıq Putinin müharibəsinə haqq qazandırmaq üçün yalan yaya bilməyəcəklər". Bundan əlavə məlumdur ki, Avropa İttifaqı, ABŞ, Böyük Britaniya və müttəfiqlər bir sıra Rusiya banklarını minlərlə maliyyə qurumunun istifadə etdiyi beynəlxalq ödəniş sistemi olan SWİFT-dən xaric etmək barədə razılığa gəliblər. Eləcə də Almaniya bildirib ki, "Şimal axını-2" qaz kəmərinin yekun təsdiqi Rusiyanın Ukraynadakı hərəkətləri səbəbindən dayandırılıb. Rusiya ilə Almaniya arasında boru kəməri ötən ilin sentyabrında tamamlanıb, lakin hələ işləmir. "Şimal axını-2" Baltik dənizinin altından keçən 1200 km-lik boru kəməridir və qazı Sankt-Peterburq yaxınlığındakı Rusiya sahillərindən Almaniyanın Lubmin şəhərinə aparacaq. Bu, 10 milyard avroya başa gəlib və ötən ilin payızında tamamlanıb. Qaz kəmərinin yarı xərcini Rusiyanın dövlət enerji nəhəngi “Qazprom”, qalanını isə Fransanın “Shell” və ENGIE kimi Qərb enerji şirkətləri ödəyib. İndi bu kəmərin dayandırılması fonunda Avropa, Azərbaycan da daxil olmaqla, bir sıra digər mənbələrdən daha çox qaz almağa çalışır.
Enerji sektorunda Qərb digər istiqamətlər üzrə də Rusiyaya təqzyiq edir. Məsələn, BP şirkəti Rusiyanın Ukraynaya təcavüz aktından sonra "Rosneft"dəki 19,75 faizlik payını geri verir. Neft nəhəngi Rusiyanın işğaldan sonra Böyük Britaniya hökuməti tərəfindən payını satması üçün təzyiqə məruz qalmışdı. BP 2013-cü ildən Rusiya şirkətinin səhmlərinə sahib olub. Həmçinin Norveçin enerji nəhəngi “Equinor” Rusiyadakı birgə müəssisələrindən imtina prosesinə başlayacağını bildirib. "Rosneft" otuz illik uğurlu əməkdaşlığın məhv edildiyini bildirib və BP-nin qərarını görünməmiş siyasi təzyiq adlandırıb. "Rosneft"in sədri İqor Seçin prezident Vladimir Putinin yaxın müttəfiqidir və "Rosneft" Rusiya ordusunu yanacaqla təmin edir. BP-nin iki həftə əvvəl dərc edilmiş son illik nəticələrinə görə, onun “Rosneft”dən mənfəəti 2,7 milyard dollar təşkil edib ki, bu da ümumi mənfəətin təxminən beşdə birini təşkil edir. İngiltərənin “Shell” şirkəti isə, “Saxalin-2” layihəsi də daxil olmaqla, “Qazprom” və “Qazprom Neft” ilə birgə müəssisələrdən çıxmaq, həmçinin “Şimal axını-2”də iştirakını dayandırmaq qərarına gəlib. Şirkət qərarını Ukraynada baş verən hadisələrlə əsaslandırıb. Dünyanın ən böyük ehtiyata malik olan 1.3 trlyon dollarlıq Norveç suveren sərvət fondu da Rusiya aktivlərini donduracağını və satışdan çıxaracağını elan edib. Norveç suveren fondunun Rusiya aktivləri 2021-ci ilin sonunda 2,83 milyard dollar dəyərində olub. Fond Rusiyanın “Sberbank” bankının dördüncü ən böyük səhmdarıdır və “Qazprom” və “LUKoil “enerji şirkətlərində paylara malikdir. Bunlara paralel olaraq “Google” və “Facebook”un məxsus olduğu “Meta” texnologiya nəhəngləri Rusiya dövlət medialarına qadağalar tətbiq edib. Şirkətlər açıqlayıb ki, dövlətə məxsus medialara reklam yerləşdirmək və reklam gəlirlərini əldə etmək qadağan edilib. Amerikanın aparıcı loqistika şirkətləri “FedEx” və UPS daşıma şirkətləri də Rusiya daxilində və xaricində bütün xidmətlərini dayandırıb. Avropa İttifaqı, Britaniya və ABŞ Rusiyaya aviasiya və kosmik sənaye təyinatlı mal və texnologiyaların ixracını qadağan edib. Müstəqil şərhçilər hesab edirlər ki, bu sanksiyalar uzun müddət davam etsə, Rusiya havaya qaldırmağa təyyarə tapmaqda çətnlik çəkəcək. VTB, “Sovcombank”, “Novikombank”, “Promzvyazbank” və “Otkrıtie” banklarının kartları artıq “Apple Pay” və “Google Pay” ilə işləməyəcək. Bu bankların kartları sankiya tətbiq olunan ölkələrdə onlayn ödənişlər üçün qəbul edilməyəcək. Eləcə də Rusiyaya tətbiq olunan məhdudiyyətlər çərçivəsində ölkənin 2022-ci il “Eurovision” musiqi yarışmasında iştirakı qadağan olunub. Bəzi rus mədəniyyət xadimlərinin Qərb ölkələrində çıxışları ləğv olunub. Beynəlxalq sanksiyalara Avropa və Amerikanın avtomobil nəhəngləri də qoşulub. “Audi”, BMW, “Mercedes-Benz”, “Citroen”, “General Motors”, “Volkswagen” və “Skoda” Rusiyaya avtomobillərin göndərilməsini dayandırıb.
Beynəlxalq Cüdo Federasiyası Vladimir Putinin səlahiyyətlərini dayandırıb və o, artıq Federasiyanın fəxri Prezidenti deyil. Sankt-Peterburqda keçirilməsi planlanmış UEFA Çempionlar Liqasının final matçı ləğv edilib, oyunun keçirilməsi Parisdə təşkil olunacaq. Bundan başqa, Rusiyada rəsmi beynəlxalq futbol oyunları da qadağan edilib. UEFA ilə yanaşı FİFA da Rusiyaya qadağalar tətbiq edəcəyini deyib. Beynəlxalq yarışlarda Rusiya bayrağı qaldırılmayacaq və ev oyunları 3-cü ölkələrdə azarkeşsiz oynanılacaq. Komanda Rusiya adından çıxış edə bilməyəcək. Rusiyada keçiriləcək Şahmat üzrə olimpiada və “Formula 1” Gran-Pri də təxirə salınıb. Həmçinin bu mövsümün sonuna kimi Beynəlxalq Xizək Federasiyasının beynəlxalq yarışları, güllə və stend atıcılığı üzrə beynəlxalq yarışlar Rusiyada keçirilə bilməyəcək. Avropa Reqbi Federasiyasının himayəsi altında keçirilən bütün yarışlar da məhdudiyyətlər sırasındadır. Bir çox Qərb ölkələri Rusiyanın fiziki şəxsləri üçün viza və ya yaşayış icazəsi verilməsini dayandırıb. Sanksiyalar siyahısının perspektivdə daha da genişləndirilməsi gözlənilir. Ekspertlər bildirir ki, “cəhənnəm sanksiyaları” Rusiya və Qərb arasında daha qorxulu soyuq müharibə başladır. Bu sanksiyalara cavab olaraq Vladimir Putin ABŞ və müttəfiqlərinə qarşı xüsusi sanksiyaların tətbiq edilməsi barədə fərman imzalayıb.
Nahid SALAYEV
