İnsan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsi, vətəndaşların hüquqi, siyasi mədəniyyət səviyyəsinin yüksəldilməsi, sosial, siyasi fəallığının artırılması dövlətin ən ümdə siyasi xətlərindən biridir.
Konstitusiyamızın 12-ci maddəsində də müəyyən edilib ki, insan və vətəndaş hüquq və azadlıqlarının, Azərbaycan vətəndaşlarına layiqli həyat səviyyəsinin təmin edilməsi dövlətin ali məqsədidir. Ölkəmizdə insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsinin səmərəliliyinin artırılması, cəmiyyətdə hüquq mədəniyyətinin inkişaf etdirilməsi, normativ-hüquqi bazanın və hüquq müdafiə sisteminin təkmilləşdirilməsi istiqamətində tədbirlərin davamlılığının təmin edilməsi məqsədi ilə 27 dekabr 2011-ci ildə Milli Fəaliyyət Proqramı qəbul edilib. Sənəddə öncə normativ-hüquqi bazanın təkmilləşdirilməsi müəyyən olunmuş formalara əsasən təsbit olunub. Onu da nəzərə çatdırmaq lazımdır ki, insan hüquq və azadlıqlarının müdafiəsinin səmərəliliyini artırmaq sahəsində Milli Fəaliyyət Proqramı çərçivəsində xeyli sayda qanunlar qəbul olunub, bəzilərinə əlavə dəyişikliklər edilib.
Müxalif fəallarla bağlı verilən bəraətin və onlara külli miqdarda təzminatın ödənilməsilə bağlı verilən qərarlar…
Son vaxtlar biz məhkəmə sistemində də bu istiqamətdə mühüm qərarların qəbul edildiyinin şahidi oluruq. Xüsusən də, hakimiyyətə qarşı radikal mövqeyi ilə tanınan müxalif fəallarla bağlı verilən bəraətin və onlara külli miqdarda təzminatın ödənilməsilə bağlı verilən qərarları bu qəbildən saya bilərik.
Bu xüsusda bir neçə nümunəni göstərə bilərik. Ötən il Azərbaycan Ali Məhkəməsi Real lideri İlqar Məmmədov və hüquq müdafiəçisi Rəsul Cəfərova bəraət verib. Bununla yanaşı Azərbaycan hökumətinin onlara 300 min manat civarında təzminat ödəyəcəyi qət olunub. İlqar Məmmədov 2014-cü ildə İsmayıllı rayonunda kütləvi üsyanlarla nəticələnmiş hadisələrə görə 7 il müddətinə həbs edilmiş və 4 il sonra şərti azadlığa buraxılmışdı. Rəsul Cəfərov 2014-cü ildə vergidən yayınma, vəzifə səalahiyyətlərindən sui-istifadə, mənimsəmə, qanunsuz sahibkarlıqla məşğul olma ittihamları ilə 2014-cü ilin avqustunda həbs olunub və 2016-cı ilin martında isə əfvlə azadlığa çıxıb. Avropa Məhkəməsi 2019-cu ilin sentyabrda keçmiş 8 məhbusun həbsdən öncəki statusunun saxlanmasının təminatı ilə bağlı Azərbaycana vaxt vermişdi. Vəkil Fariz Namazlı deyib ki, həm İlqar Məmmədova, həm də Rəsul Cəfərova bütün ittihamlar üzrə bəraət verilib: "İlqar Məmmədova 234 min manat, Rəsul Cəfərova isə 57 min 200 manat qanunsuz həbsdə yatdığı müddətə görə kompensasiya təyin olunub". Fariz Namazlı vurğulayıb ki, Ali Məhkəmə kompensasiyanı özü təyin edib: "Bəzən olur ki, ölkə daxilində bəraət veriləndə məhkəmə mənəvi kompensasiya təyin etmir ki, mülki mühakimə icraatı qaydasında iddia qaldır. Daha sonra məhbus gedib Maliyyə Nazirliyinə qarşı iddia qaldırır və orda məbləğ təyin olunur. Burada isə məhkəmə kompensasiyanı birbaşa özü təyin etdi".
“Nida”çılara bəraət və 188 min manat təzminat…
İstərdik diqqəti başqa bir nümunəyə yönəldək. Noyabrın 19-da Ali Məhkəmənin Plenumunun iclasında “Nida” Vətəndaş Hərəkatının İdarə Heyətinin 4 keçmiş üzvü - Zaur Qurbanlı, Rəşadət Axundov, Rəşad Həsənov və Üzeyir Məmmədlinin işinə baxılıb. Ali Məhkəmənin qərarına əsasən, onların barəsində cinayət işinə bəraətverici əsaslarla xitam verilib. Qanunsuz və əsassız həbsdə saxlandıqlarına görə onlara ümumilikdə 188 min manat təzminat ödənilməsi də qərarda əksini tapıb. Qeyd edək ki, “NİDA” Rəşadət Axundov, Üzeyir Məmmədli, Rəşad Həsənov, Zaur Qurbanlı 2013-cü ildə həbs olunublar. İstintaq dövründə onlara qarşı Cinayət Məcəlləsinin 220. 1 (zorakılıqların, talanların, yanğınların törədilməsi, əmlakın məhv edilməsi ilə müşayiət olunan kütləvi iğtişaşları təşkil etmə və ya belə iğtişaşlarda iştirak etmə) maddəsi ilə əlavə ittiham elan olunub. Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin hökmü ilə Zaur Qurbanlı və Rəşadət Axundov 8 il , Rəşad Həsənov 7 il 6 ay, Üzeyir Məmmədli 7 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. Daha sonra təqsirləndirilən şəxslər müxtəlif vaxtlarda Prezident İlham Əliyev imzaladığı əfv sərəncamı ilə azadlığa buraxılıblar.Bu qərarların verilməsində iki önəmli məqam var. Birincisi, Azərbaycan məhkəmə sistemi hər hansı araşdırmada obyektiv və Konstitusiyanın prinsiplərini aparmağa, onun düzgün və reallığı əks etdirən məsələləri özündə ehtiva edən qərarlar vermək iqtidarında olduğunu bir daha sübut etdi. İkincisi isə onu göstərdi ki, yalnız məhkəməyə yox, ümumilikdə Azərbaycana nə qədər çox təzyiq göstəriləcəksə, bu məsələlərə hər hansı formada müdaxilə etmək cəhdləri olacaqsa, həmin o cəhdləri edən və təzyiq göstərən qurumlar, təşkilatlar və insanlar həm prosesi gərginləşdirəcəklər, həm də özləri-özlərini çətin vəziyyətə qoyacaqlar.Biz bu gün görürük ki, məhkəmə bu qərarları çıxararaq, həm Konstitusiyanın, həm də Azərbaycanın beynəlxalq sazişlərə uyğunluğunu və öhdəliklərini ən yüksək səviyyədə yerinə yetirir.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ Yazı Azərbaycan Respublikasının Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyilə çap olunur.
