ATƏT-in Minsk Qrupunun ABŞ-dan olan keçmiş həmsədri Riçard Hoqlandın Beynəlxalq Münaqişələrin Həlli Mərkəzinin saytında dərc olunmuş məqaləsi olduqca maraqlı məqamlarla zəngindir.
Məqalədə deyilir ki, ATƏT-in Minsk Qrupunun işinin davam etdirilməsi İrəvana Dağlıq Qarabağın yekun statusunun həlli üçün lazımdır. Amma Bakı bunun tamamilə əksini düşünür və bildirir ki, Dağlıq Qarabağ onun tərkib hissəsidir və bu həmişə belə olacaq. Hoqland yazır ki, bu ziddiyyət əslində ATƏT-in Minsk Qrupunun lap əvvəldən üzləşdiyi barışmazlıqdır. Hoqland ümid edir ki, ATƏT-in Minsk Qrupu bəlkə də yeni yanaşma və düşüncə ilə öz rolunu saxlaya bilər. Onun fikrincə, hazırda keçmiş münaqişə zonasında infrastrukturun bərpasından, yeni yollardan, kommunikasiyaların açılmasından söhbət gedir. Hoqland düşünür ki, Minsk Qrupu bu işlər üçün Dünya Bankından, Beynəlxalq Valyuta Fondundan, Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankından vəsait alınmasında rol oynaya bilər.
Hoqland yazır ki, bunu etmək, xüsusilə də regionun çətin qonşuları İran və Türkiyə də bu cəhddə öz rollarını oynamaq istəsələr, çox çətin olacaq. Məqalədə deyilir ki, Minsk Qrupu öz missiyasını yenidən müəyyənləşdirə bilməsə, çox təəssüf, beynəlxalq diplomatiyadan kənarda qalacaq.
Göründüyü kimi, Hoqland Minsk Qrupunun mövcudluğunu qorumaq üçün ona bəlli bir fəaliyyət çərçivəsi müəyyən edib. Bu fikri Hoqlanddan əvvəl Prezident İlham Əliyev müharibə sonrası həmsədrləri ilk dəfə qəbul edərkən səsləndirib. Həmin vaxt Prezident dedi ki, münaqişəni biz öz gücümüzə həll etdik və onlar gəlib xalqları sülhə hazırlaya, infrastrukturun və kommunikasiyaların bərpasında yaxından iştirak edə bilərlər. Bu baxımdan, Hoqlandın fikirlərini Prezidentin təklifinə verilən böyük beynəlxalq dəstək saymaq olarmı?
Politoloq Sahil İsgəndərli “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, keçmiş amerkalı həmsədrin açıqlamasından bir sıra vacib qənaətlər hasil olur: “Görünür, onlar Azərbaycan Prezidentinin açıqlamasından ciddi nəticələr çıxarıblar. Cənab İlham Əliyev onlarla görüşdə bildirdi ki, həmsədrlik institutunda yeni bir era başlamalıdır. Əgər bu başlamasa, onların fəaliyyəti kiməsə lazım olmayacaq. Yeni era da budur ki, Azərbaycan yeni reallıqlar yaradıb. Ona uyğun hərəkət olunmalıdır. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə yeni infrastrukturun yaradılmasında Azərbaycan öz gücünə də güvənir. Heç kənar yardım olmasa belə, bunu edə biləcək. Bunu ikitərəfli qaydada da müəyyən ölkələr və maliyyə qurumları ilə edə bilər. Həmsədrlər postmünaqişə dönəmində onların iradəsinin nə səviyyədə olmasını ortaya qoya bilərlər. Buyursunlar, xalqlar arasında etimad yaratsınlar. Həmsədr dövlətlər Ermənistana konkret təzyiq göstərməlidirlər ki, minalanmış sahələrin xəritəsini təqdim etsinlər. Ərazilər minalardan təmizlənməyibsə, heç bir abadlıq işinin faydası olmayacaq. Yaxşı olardı ki, həmsədrlər ilk növbədə buna diqqət etsinlər. Hoqlandın bu bəyanatı ondan xəbər verir ki, həmsədr ölkələr post-münaqişə dönəmində ortaya yeni fəaliyyət qoymanın zəruriliyini dərk etməyə başlayıblar. Bunu Prezidentin təklifinə verilən böyük beynəlxalq dəstək də saya bilərik”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
