İqtisadi müstəvidə aparılan islahatlar bu gün ölkədə qabaqcıl dünya təcrübəsinə uyğun rəqabət mühitinin formalaşmasını da ciddi zərurətə çevirir. Bunun üçün Rəqabət Məcəlləsinin qəbulu artıq vacib hesab edilir. Bu sənədin qəbulu, əslində uzun illər bundan əvvəl baş verməli idi. Xatırladaq ki, Rəqabət Məcəlləsinin layihəsi bir dəfə Milli Məclisdə hazırlanmaqla 2 oxunuşdan keçib, lakin proses dayanıb. Daha sonra 2016-cı ildə İqtisadi İslahatların Təhlili və Kommunikasiya Mərkəzi yeni məcəllə layihəsinin hazırlandığını elan edib. 2017-ci ildə İqtisadiyyat Nazirliyi də yeni layihənin hazırlandığına dair məlumat açıqlayıb. Nəhayət, 2019-cu ildə Prezidentin sahibkarlığın inkişafı sahəsində əlavə tədbirlərlə bağlı sərəncamında Rəqabət Məcəlləsinin hazırlanması bir daha hökumətə tapşırıldı.
İndi iqtisadi müstəvidə genişmiqyaslı islahatlara başlayan hökumət artıq bu sənədin qəbulunu tezləşdirməyi düşünür. Belə ki, Rəqabət Məcəlləsinin bu ilin sonuna qədər qəbul edilməsi gözlənilir. Onu da bildirək ki, İqtisadiyyat Nazirliyi yanında Antiinhisar və İstehlak Bazarına Nəzarət Dövlət Xidməti tərəfindən bu sənəd artıq hazırlanıb. Burada Rəqabət Məcəlləsi ilə bağlı qanun layihəsində Azərbaycanda rəqabət mühitinin düzgün tənzimlənməsi mexanizmləri təsbit edilib. Sənəddə ölkədə rəqabət mühitinin pozulması ilə bağlı böyük cərimələr, maliyyə sanksiyaları da nəzərdə tutulub. Ekspertlər hesab edir ki, bu çox vacib məsələdir və ona hansısa qurumun əlavə maliyyə yükü yaratması kimi baxmaq lazım deyil. Çünki hansısa şirkət rəqabəti pozmaqla böyük gəlir əldə edə bilər. Bu halda ona kiçik cərimə tətbiq edilərsə, pozuntu halları davam edəcək. Məlumata əsasən, yeni layihədə azad iqtisadi rəqabət əsasında sahibkarlıq fəaliyyətinin hayata keçirilməsi, ədalətli qiymətqoyma və geniş əmtəə, xidmət seçimi, qiymətlərin bazarda tələb və təklifin sərbəst qarşılıqlı əlaqəsi vasitəsilə formalaşması kimi mühüm məsələlər təsbit edilib. Bundan başqa, dövlətin rəqabətli bazarlara məhdud müdaxiləsi, ictimai maraq kimi iqtisadi rəqabətin inkişafı və qorunması kimi əsas prinsiplər də burada öz əksini tapıb. Bununla yanaşı, layihədə rəqabətin məhdudlaşdırılması, təmərküzləşmə, öhdəlik, sanksiyalar və digər məsələlərə geniş yer verilib. Antiinhisar və İstehlak bazarına Nəzarət Dövlət Xidmətinin rəis müavini Məmməd Abbasbəyli isə bildirir ki, rəqabət qanunvericiliyinin daha da təkmilləşdirilməsi məqsədilə beynəlxalq təcrübə öyrənilərək Rəqabət Məcəlləsi layihəsinin təkmilləşdirilməsi üzrə işlər aparılır: "Layihə aidiyyəti qurumlara göndərilib və həmin qurumlardan rəy və təkliflər toplanır. Bu proses başa çatdıqdan sonra Rəqabət Məcəlləsi ilə bağlı qanun layihəsini Milli Məclisə təqdim edəcəyik. Ümid edirik ki, bu ilin sonunadək məcəllə qəbul olunar".
Məsələni şərh edən Milli Məclisin İqtisadi siyasət, sənaye və sahibkarlıq komitəsinin üzvü Vüqar Bayramov bildirir ki, Rəqabət Məcəlləsinin hazırlanması və qəbulu uzun müddətdir müzakirə edilən məsələlərdəndir: "Hətta əvvəlki dövrlərdə parlamentdə Rəqabət Məcəlləsinin müzakirəsi həyata keçirilib. Rəqabət Məcəlləsi vacib bir sənəddir. Bu məcəllənin qəbulunun bazara və bütövlükdə ölkə iqtisadiyyatında rəqabətin formalaşmasına və müdafiəsinə təsirləri xüsusi qiymətləndirilməlidir. O baxımdan Rəqabət Məcəlləsinin hazırlanması və qəbulu məqsədəuyğundur. Bazarda rəqabətin qorunması və bütövlükdə tam rəqabətin müdafiə edilməsi Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə təsdiq edilmiş "Azərbaycan 2030: sosial-iqtisadi inkişafa dair Milli Prioritetlər"ə də uyğundur".
Deputat bildirib ki, Rəqabət Məcəlləsinin qəbulu nəticə etibarı ilə Azərbaycan üçün, xüsusən də sahibkarlar üçün rəqabət baxımından yeni imkanlardır: "Bu, bazara çıxış, bazarda rəqabət imkanlarını artıracaq. Xalis rəqabət bir tərəfdən sahibkarların gəlirliliyinə təsir göstərəcək, eyni zamanda istehlak bazarındakı qiymətlərə təsir göstərən faktorlardan biridir. Bu baxımdan, sözügedən Məcəllənin qəbulu və icrası sahibkarlıq fəaliyyətinin genişləndirilməsi və xüsusən kiçik və orta müəssisələrin inkişafı baxımından yeni imkanlar açacaq. Bu, nəticədə azad sahibkarlığın daha da inkişafına xüsusi töhfə verəcək".
Digər ekspertlər də Azərbaycanda Rəqabət Məcəlləsinin qəbul edilməsinin zəruri olduğunu qeyd edir. Onu da bildirək ki, Rəqabət Məcəlləsi haqqında qanunun tətbiq edildiyi bir sıra ölkələrdə rəqabət komissiyası da fəaliyyət göstərir. Bu komissiya yalnız dövlət məmurlarından deyil, eyni zamanda bitərəf şəxslərdən təşkil olunur. Üzvlərin fəaliyyəti bitdikdən sonra onlar seçki yolu ilə yeniləri ilə əvəzlənir. Komissiya tərəfindən ölkədəki iqtisadi vəziyyətlə bağlı dəqiq analizlər aparılır və əldə olunan məlumatlar mütəmadi olaraq ictimaiyyətlə paylaşılır. Azərbaycanda da bu təcrübədən istifadə mümkün hesab edilir. Ekspertlərin firkincə, Rəqabət Məcəlləsi şirkətlərə, fiziki və hüquqi şəxslərə hüquq pozuntuları zamanı hüquqi platforma təqdim edəcək. Rəqabət Məcəlləsinin qəbul edilməsi hüquqi prosedurlara başlamağa imkan verəcək. İndiki şəraitdə qanunla tənzimlənən mexanizm yoxdur. Rəqabət Məcəlləsi bazarın tənzimlənməsində də rol oynayacaq. Məcəllə bazar payı yüksək olan şirkətləri rəqabət qaydalarına uyğun hərəkət etməyə, qiymət və bazar siyasətinə uyğun davranmağa sövq edəcək. Rəqabəti pozanlar, qiymət artımına yol verənlər isə cəzalandırılacaq.
Nahid SALAYEV
