Postsovet məkanında münaqişə ocaqları olan ərazilərdə Qərb və Rusiya yenidən kəskin şəkildə üz-üzə gələ bilər. Artıq bu xüsusda dünya mediasında edilən xəbərdarlıqların sayı da artmaqdadır. Əsas belə məkanlar qismində isə Gürcüstan, Ukrayna və Moldovanın adı çəkilir.
Azərbaycan 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı Qarabağ münaqişəsinə son qoymaqla, həm də Rusiya və Qərb arasında qarşıdurmanın poliqonu olmaq təhlükəsindən artıq xilas olub. Bu, ölkəmiz üçün olduqca mühüm üstünlük sayılır. Lakin ərazisində münaqişə olan digər postsovet ölkələri üçün eyni fikirləri demək olmaz. Qərbin məhşur nəşrlərindən olan “Politico” dərgisi yazır ki, Rusiya prezidenti Vladimir Putinin Ukraynaya müdaxiləsinə səbəb olmuş faktorlar indi də ortalıqdadır: “Ölkəiçi etirazlar, çabalayan iqtisadiyyat və şöhrət arzusu. Və bu faktorların trayektoriyasını proqnozlaşdıraraq plan cızmaq ABŞ prezidenti Co Bayden administrasiyasını narahat etməlidir”.
Hazırda Putinin oxşar böyük və cəsarətli addım barədə düşünməsinə azı iki səbəb var. Birinci səbəb stratejidir: o özü və Rusiya üçün şöhrət istəyir. İkinci motiv isə taktikidir: ömürlük prezidentliyə çalışır. 2024-cü ildə 72 yaşında altı illiyə, daha sonra 2030-cu ildə daha bir müddətə prezident seçilmək istərdi. Həm də on ildən artıqdır iqtisadiyyat və gəlirlərin durğunluq yaşadığı bir ölkədə COVİD-19 pandemiyasının da hələ çəkilib getmək fikri yoxdur. Aleksey Navalnının həbsi ölkənin 100-dən çox şəhərində etirazlara səbəb olub və bu, 2011-12-ci illərin anti-Putin etirazlarından bəri ilk dəfədir baş verir. Putin 2014-cü ildə Krımın “qaytarılması”ndan iqtisadi tərəqqini, gəlirlərdə artımı kompensasiya etmək üçün yararlandı, həm də bunu öz populyarlığının, rejiminin legitimliyinin əsas sütununa çevirdi. “Levada Mərkəzi” müstəqil sorğu şirkətinin direktoru Lev Qudkov Putinin legitimliyə yeni iddiasını "vətənpərvər səfərbərlik" adlandırıb. Və bundan sonra Putinin populyarlığı artdı. Putin daha bir qalibiyyət müharibəsi istəsə, yetərincə potensial hədəflər var. Azı beş qonşu ölkə aşkar namizədlərdir. Onlardan üçü – Gürcüstan, Moldova və Ukrayna “dondurulmuş münaqişələr” olan ərazilərdir. Rusiyanın NATO-nun şərq cinahına, Estoniya, Latviya və Litvaya da sürətlə və qalibiyyətlə “dürtülməsi” mümkündür. Həm Brüssel, həm də Moskva Baltikyanı ölkələrin qısa zaman kəsimində müdafiəsiz olduğunu bilir”.
Real vəziyyətdə isə Rusiya və Qərbin Ukraynada üz-üzə gəlmə ehtimalı yüksək hesab edilir. Belə ki, Donbasdakı Ukrayna qoşunları tam döyüş hazırlığı vəziyyətinə gətirilib və istənilən an hücuma keçməyə hazırdır. Elə “strana.ua” portalı da Ukrayna ordusunun komandanlığındakı mənbələrə istinadən bildirir ki, hazırda Ukrayna Silahlı Qüvvələri Donetsk və Luqansk separatçılarının mövqelərinə xeyli yaxınlaşıb, mövqelər arasında cəmi bir neçə yüz metr məsafə var. Ukrayna Müdafiə Nazirliyindəki mənbə deyib ki, Donbasın separatçılardan təmizlənməsinin bir neçə variantı hazırlanıb: “Hazırda Ukrayna ordusu separatçıların qüvvələri üzərində böyük üstünlüyə malikdir - həm texnika, həm canlı qüvvə, həm də döyüş təcrübəsi və təchizat baxımından. Baş qərargahda Qarabağdakı son müharibənin təcrübəsini diqqətlə öyrəniblər, plana əsasən Donetsk və Luqansk regionlarının əhəmiyyətli hissəsəsini azad etmək nəzərdə tutulur. Hər şey hazırdır, təkcə ali baş komandanın əmri gözlənilir”. Mənbə əlavə edib ki, hücum planı Qarabağdakı müharibənin təcrübəsinə əsaslanır və əsas vurğu pilotsuz təyyarələrdən geniş istifadəyə yönəldiləcək. Bununla belə, yüksək rütbəli ukraynalı hərbçi deyib ki, Rusiyanın münaqişəyə birbaşa müdaxiləsi də istisna olunmur. Bu varianta qarşı Ukrayna Müdafiə Nazirliyinin ehtiyat planı var, plana əsasən, Rusiya öz qoşunlarını separatçıların köməyinə göndərsə, Ukrayna ordusu mühasirəyə düşməmək üçün geri çəkiləcək. Artıq indidən Donbasda Rusiya radioelektron mübarizə kompleksləri işləyir, Donetsk və Luqansk vilayətləri ilə sərhəddə Rusiya ordusunun bir neçə iri birləşmələri cəmləşdirilib. Rusiya ordusunun döyüş hazırlığı vəziyyətinə gətirilməsi və Donbasa yeridilməsi üçün bir sutkadan da az vaxt lazımdır.
Bir daha xatırladaq ki, Ukrayna ordusunun separatçı Donetsk və Luqansk regionlarına hücum planı Azərbaycan ordusunun Qarabağda qazandığı qələbənin ardınca aktuallaşıb. Ukrayna ordusunun komandanlığı Azərbaycan ordusunun döyüş təcrübəsini öyrənməyə başlayıb, bu təcrübəyə əsaslanan hərbi təlimlər keçirib. Rusiya Beynəlxalq Şurasının baş direktoru Andrey Kortunov da bildirir ki, Qarabağ Zəfəri Ukraynanın konfliktin hərbi yolla həlli ilə bağlı mövqeyini gücləndirə bilər: “Qarabağdakı müharibə göstərdi ki, diplomatiya köhnə münaqişənin həlli üçün yeganə yol deyil. Əlbəttə, burada nəzərə almaq lazımdır ki, Ukrayna Türkiyə ilə əməkdaşlıq edir. Bu da müəyyən mənada Kiyevdə qüvvələr nisbətinin onun xeyrinə dəyişdiyi təəssüratını yarada bilər. Kiyev ABŞ-ın Ukraynaya siyasi və bəlkə də hərbi dəstəyini artıra biləcəyini düşünür. Bu isə problemin hərbi yolla həllinə tərəfdar olan qüvvələri ruhlandırır".
Rusiya isə bəyan edir ki, Ukrayna hücum etsə Donbası tək buraxmayacaq. Bu zaman da Qərb Ukraynanın yardımına gələcəyini bildirir. Elə bu da Ukraynanı Rusiya və Qərb arasında çəkişmə mərkəzinə çevirir.
Samirə SƏFƏROVA
