Ermənistanda getdikcə çiçəklənən neofaşizmin dünya üçün ciddi təhdid mənbəyi olması haqda Azərbaycan uzun müddətdir həyəcan təbili çalır. Amma görünən budur ki, Ermənistan neofaşizm ideyasını yaşatmaqda maraqlıdır və bunun artıq təhlükıli hala gəlməsi ilə bağlı indi dünya mediasında da narahatlıqlarla dolu xəbərdarlıqlar səsləndirilir. Son dövrlərdə Rusiya KİV-i bu məsələyə Qaregin Njdeyə Ermənistanda qoyulmuş heykəl fonunda xüsusi diqqət edir.
Xatırladaq ki, hələ 2019-cu ildə Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi “Nasizmin qəhrəmanlaşdırılması, neonasizmin və irqçiliyin müasir formalarının, irqi ayrı-seçkiliyin, ksenofobiyanın və onlarla bağlı dözümsüzlüyün yayılmasına şərait yaradan digər praktiki fəaliyyət növlərinin yayılması haqqında” məruzə təqdim edib. Məruzədə deyilir: “Ermənistanın keçmiş hakim Respublika Partiyası Qaregin Njde kimi millətçi təmayüllü, qeyri-müəyyən siyasi mövqeli, Üçüncü Reyx ilə əməkdaşlıq etməsi haqqında məlumatlar olan bir şəxsin xatirəsinin əbədiləşdirilməsi istiqamətində addımlar atıb”.
Rusiyada çıxan “Arqumentı i faktı” qəzetinin müxbiri Georgi Zotov Ermənistanda mövcud vəziyyətlə bağlı hazırladığı reportajda yenidən bu məsələyə toxunub. Rusiyalı jurnalist yazır: “Böyük Vətən müharibəsində 300 min erməni həlak olub, respublikanın 84 sakini Sovet İttifaqı Qəhrəmanı adına layiq görülüb. Eyni zamanda, İrəvanda şəxsən mənim üçün çox xoşagəlməz bir yer var – 2016-cı ildə ovaxtkı prezident Serj Sarkisyanın “rusiyapərəst” hakimiyyət orqanları tərəfindən orada Qaregin Njdeyə tunc heykəl qoyulub. Bu adam Hitlerə cani-dildən xidmət edib, Vermaxtın erməni legionunu yaradıb, sovet hərbi əsirlərini nasist Almaniya tərəfində vuruşmağa təşviq edib. 1944-cü ildə Njde qızıl əsgərlər tərəfindən Bolqarıstanda həbs edilib, 1955-ci ildə Vladimir şəhərindəki məşhur mərkəzi həbsxanada ölüb. 69 yaşlı pensiyaçı Aşot Baqdasaryan bu heykəlin sahibinə haqq qazandırmağa çalışaraq deyir: “Njde Ermənistanı çox sevirdi, onun yolunda canından keçib, sadəcə səhvə yol verib, düzgün yol tutmayıb”. “Məncə o, Hitleri daha çox sevirdi, - deyə müsahibimin sözünü kəsirəm. Bilirsinizmi, ola bilsin, ataman Krasnov və ya general Vlasov da Rusiyaya bağlı çox səmimi hisslərlə yaşayıblar. Amma milyonlarla insanın qatili ilə qucaqlaşandan sonra bu hisslərin əhəmiyyəti yoxdur”.
“Vestikavkaza.ru” portalı da yazır ki, Ermənistanda Qaregin Njdenin simasında nasist cinayətkarların qəhrəmanlaşdırması aradan qaldırılmayıb. Belə bir vaxtda ABŞ-da fəaliyyət göstərən nüfuzlu “Jewish Press” informasiya agentliyi isə israilli siyasi analitik Rahel Avraamın “Ermənistanda baş verən son dəyişikliklərə baxmayaraq, ölkədə faşizm və antisemitizm hökm sürür” sərlövhəli məqaləsini yayıb. Müəllif yazır ki, hələ bu il martın əvvəlində İsrailin “HaYom” qəzeti dərc olunmuş bir məqaləsində amerikalı jurnalist Patrik Lankasterin Ermənistanın paytaxtı İrəvan şəhərinin Respublika meydanında millətçi bir təşkilatı təmsil edən erməni ilə ünsiyyətdə olması və həmin erməninin öz antisemitizm fikirlərini onunla bölüşməsi barədə məlumat verib: “Ermənistan vətəndaşı sosial şəbəkələrdə paylaşılmış həmin səs yazısında Svastikanın Hind-Avropa ari xalqlarının simvolu olduğunu, Hitlerin yəhudiləri təhrikçiliklə məşğul olduqları və təhlükəli millət hesab etdiyi üçün öldürdüyünü bildirib. Maraqlıdır ki, Ermənistan əhalisinin 90 faizi Holokost faciəsinin baş verdiyini təsdiqləyir, ancaq ermənilərin 58 faizində antisemitizm meyllərinin və yəhudilər barədə mənfi rəyin mövcud olduğu da məlumdur. İsrailli ekspert, Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzinin İsraildəki nümayəndəliyinin rəhbəri Arye Qut “Jewish Press” informasiya agentliyinə müsahibəsində İsrailin Diaspor Məsələləri Nazirliyinin son antisemitizm hesabatına əsasən İkinci Qarabağ müharibəsindən bəri Ermənistanda antisemitizm meyllərinin artmasının müşahidə olunduğunu deyib: “Monoetnik dövlət olan Ermənistanda antisemitizm və millətçilik dalğasının getdikcə artdığı müşahidə olunur. Son günlərdə İrəvandakı Holokost qurbanlarının xatirəsinə ucaldılmış memoriala qarşı vandalizm aktı törədilib, İsrail ilə Ermənistan arasındakı dostluq münasibətlərinin şərəfinə ucaldılmış digər bir abidə isə təhqir olunub”. Ekspert antisemitizmin və neonasizmin populyarlaşdırılmasının Ermənistanın dövlət siyasətinin ayrılmaz hissəsinə çevrildiyini və faşist ideologiyasının “njdeizm” adı altında Ermənistanın təhsil müəssisələrinin proqramına daxil edildiyini vurğulayıb”.
Daha əvvəl isə Amerikada çıxan “Forward” nəşrində dünyanın müxtəlif ölkələrində faşistlərə və nasistlərin əlaltılarına qoyulmuş heykəllərin siyahısı dərc edilib ki, burada yenə Ermənistanın adı xüsusi qeyd edilib. “Forward” nəşrinin apardığı ilkin təhqiqata görə, Holokost dövründə yəhudilərin və digər milli azlıqların nümayəndələrinin qətlə yetirilməsində bilavasitə iştirak etmiş adamlara Birləşmiş Ştatlarda və bütün dünyada yüzlərlə abidə ucaldılıb, onların büstləri qoyulub. Bununla belə, “Forward” nəşrində xüsusi vurğulanır ki, faşizm məsələsində Ermənistanın da adı xüsusi yer tutur. Qeyd edilir ki, 2016-cı ildə Ermənistanın paytaxtı İrəvanın mərkəzində millətçi Qaregin Njdeyə böyük bir abidə qoyulub: “İrəvanın bir küçəsinə və mərkəzi meydanına Njdenin adı verilib. Məlum olduğu kimi, Njde Erməni legionunu nasistlərin sərəncamına verib. Bu əsgərlər Qafqazda, Krımda və Fransada Üçüncü Reyxə xidmət ediblər. Gümrüdə, Qafanda və Ermənistanın daha 17 yaşayış məntəqəsində də Njdeyə heykəllər qoyulub. Ermənistanın ikinci böyük şəhəri olan Gümrüdə bu nasist əlaltısının büstü qoyulub və bir küçəyə onun adı verilib. 2003-cü ildə Qafanda da bir küçəyə Njdenin adı verilib və onun memorialı yaradılıb”.
Bütün bunlar fonunda bir daha təsdiq edilir ki, Ermənistan neofaşizmin çiçəkləndiyi əsas mərkəzlərdən biridir.
Tahir TAĞIYEV
