İkinci Qarabağ müharibəsində uğradıqları ağır məğlubiyyət erməniləri o qədər sarsıdıb ki, yeni-yeni sayıqlamalara, cəfəngiyyatlara başlayıblar. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Azərbaycanın tarixi torpağı Zəngəzurla bağlı səsləndirdiyi fikirlər, Zəngəzurun tarixi Azərbaycan torpağı olduğunu bildirməsi rəsmi İrəvanın yuxusunu qaçırıb və bu ölkənin qondarma tarixçilərinin, şərqşünaslarının yeni saxta iddialarla ortaya çıxmasına səbəb olub.
Belə ki, İrəvan Dövlət Universitetinin şərqşünaslıq fakültəsinin İranistika kafedrasının müdiri Vardan Vaskanyan Prezident İlham Əliyevin Zəngəzurun tarixi Azərbaycan torpağı olduğuna dair fikirlərinə guya öz aləmində cavab verib. Olduqca mənasız və yalan üzərində qurulan “arqument”lə çıxış edən erməni alimi iddia edib ki, əslində, bu yerin adı Zəngəzur olmayıb, ora “Sünik vilayəti”dir. Həyasızlığını, yalanlarını davam etdirən iranşünas iddia edib ki, “Sünik” heç zaman “Azərbaycanın tərkibində olmayıb, guya ki, həmin yerin Zəngəzur adlandırılması “linqvistik təhrif” olub. O, ağ yalan danışaraq qeyd edib ki, guya bu yerin türklərlə bağlılığı (?) yoxdur, bu yerin adı “Zaqedzor”dur.
Bu yerdə deyirlər, “atını o yana çək, bura sənin örüşün deyil”. Yalan və saxtakarlıq əsasında qondarma tarix yazan erməni alimlərinin özləri də, əslində, elmin başına bir bəladırlar.
“Azərbaycan Prezidentinin Zəngəzurun tarixi Azərbaycan ərazisi olduğunu dəfələrlə vurğulaması erməni tarixçilərinin illərdir uydurduqları mifləri məhv edir”
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Qafqazşünaslıq İnstitutunun ermənişünaslıq şöbəsinin müdiri Qasım Hacıyev “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, Azərbaycan Prezidenti, həmişə olduğu kimi, YAP-ın son qurultayında da tarixi ərazilərimiz haqqında həqiqəti vurğulayıb və haqlı olaraq Zəngəzurun tarixi Azərbaycan torpağı olduğunu bir daha bəyan edib.
“Yersiz gəldi yerli qaç”, yaxud “oğru elə bağırdı ki, doğrunun bağrı yarıldı” - inanırıq ki, bu zərbi-məsələləri babalarımızın başqa ölkələrin ərazilərindən köçürülərək torpaqlarımızda məskunlaşdırılan haylar haqqında dediyini bildirən Q.Hacıyevin sözlərinə görə, Azərbaycan Prezidenti tarixi faktları, həqiqətləri vaxtaşırı olaraq mötəbər tədbir və görüşlərdə səsləndirdiyi, onların qondarma alimlərinin yalanlarını alt-üst etdiyi üçün Vaskanyan belə əl-ayağa düşüb və cəfəngiyyat danışmağa girişib. Q.Hacıyev deyir ki, Zəngəzur tarixi Azərbaycan torpağıdır və minillər boyu orada Azərbaycan türkləri yaşayıblar. Bu bölgədə bütün toponimlər, tarixi yer-yurd adları və sairin türk mənşəli olduğunu deyən Q.Hacıyev hesab edir ki, erməni alimləri uzun illərdir saxta tarix yaradaraq, erməni xalqının beynini zəhərləyiblər. Azərbaycan Prezidentinin tarixi həqiqəti dilə gətirməsi erməni alimlərinin, siyasət və saxta tarixbazlarının yazdıqlarını ifşa edir, iflasa uğradır. “Zəngəzurdan söhbət gedirsə, ilk növbədə, onu deməliyik ki, Zəngəzur Azərbaycanın tarixi və geniş ərazilərindən biridir. Yəni vaxtilə imperiyalar zamanında Azərbaycan ərazisi 410 min kvadratkilometr olanda Zəngəzur da, digər ərazilərimiz də qədim Azərbaycan dövlətlərinin tərkibində olub. Əvvəla Zəngəzurun ermənilərə verilməsi, ermənilər tərəfindən qəsb edilməsi tarixi XIX əsrə gəlib çıxırsa, onu qeyd etmək lazımdır ki, XIX əsrə qədər də Zəngəzur bu adda mövcud idi, onun tarixi abidələrinin, toponimlərinin adları türk mənşəlidir. Qədim türk yurdu Zəngəzur tarixdə mövcud olduğu vaxtda, ümumiyyətlə, Qafqazda erməni yox idi. Qafqazın harasındasa kiçik bir erməni kütləsi olsaydı, hardasa bu iddiaları nəzərə almaq olardı. Ermənilər özləri də birmənalı şəkildə yaxşı bilirlər ki, Zəngəzurun onlara heç bir aidiyyəti yoxdur. Sadəcə, özlərinin uydurub quraşdırdıqları yalanlara erməni xalqını inandırmağı bacarıblar. Zəngəzurla ermənilərin tarixi bağlılığının olduğunu iddia etmək sərsəmlikdir, necə ki, bu cəfəng iddialarla Vaskanyan kimi saxtakarlar çıxış edirlər.
Birincisi, XIX əsrə qədər erməni kütləsi Qafqazda olmayıb. İkincisi, biz haqlı olaraq Zəngəzuru Azərbaycan dövlətinə aid olan və ölkəmizin qədim ərazilərindən biri kimi nəzərdə tuturuq. Bu da onunla bağlıdır ki, Zəngəzur adının etimologiyasından da, oradakı toponimlərdən, onların adlarından da məlum olur ki, bunlar hamısı Azərbaycan-türk mənşəlidir.
Zəngəzur sözünün mənşəyi Zəngi çayının, Zəngi dərəsinin adından götürülüb. Tarixi mənbələrin göstərdiyinə görə, bu dərə təxminən 133 kilometr uzunluğunda olan böyük bir çay dərəsidir və eyni zamanda, zəngi sözünə birləşən zur isə yenə də türk sözüdür, mənası isə yarğan, dərə deməkdir. Deməli beləliklə, Zəngəzur Zəngi dərəsi mənasını daşıyır. Həmçinin, Zəngəzurun ermənilərə verilməsi məsələsinə gəldikdə, bunun tarixi məlumdur.
Ciddi tarixçilər yaxşı bilirlər ki, Zəngəzur mahalı da, İrəvan mahalı da, Dərələyəz də, Vedi mahalı da yüzlərlə məscidin, qalanın, azərbaycanlılara-türklərə məxsus qəbiristanlıqların salındığı yerlər, kəndlər şəhərlər idi. XX əsrin əvvəllərində təkcə İrəvan qəzasında erməni daşnaklarının silahlı dəstələri 200 dən artıq kəndi yandırıb, dağıdıb, yer üzündən siliblər. Sonrakı dövrlərdəki deportasiya abidələrin dəhşətli şəkildə yox olmasına səbəb oldu. Hansı ki, Zəngəzur Azərbaycanın tarixi ərazisidir və eyni zamanda, tarix və maddi mədəniyyət abidələrinin zəngin olduğu yurd yerlərimizdən biridir.
Zəngəzurun ermənilərə verilməsi məsələsini konkret desək, XX əsrin əvvəllərində Birinci Dünya müharibəsində Türkiyə çox əziyyət gördü, müharibə bitdikdən sonra cəbhədən qayıdan ruslar öz silahlarını ermənilərə verdilər. Ermənilər də rusların onlara verdikləri silahlarla Azərbaycanın ayrı-ayrı yerlərində qırğınlar, soyqırımlar törətdilər”.
Q.Hacıyev qeyd etdi ki, Zəngəzurun Ermənistana verilməsi 1920-ci il noyabrın 30-da keçirilən Azərbaycan K/b/P MK Siyasi və Təşkilat bürolarının birgə iclasının qəbul etdiyi qərarla həll olunub. Bolşevik Rusiyasının təkidilə Zəngəzurun ermənilərə verildiyini deyən Q.Hacıyev hesab edir ki, Zəngəzur Azərbaycan torpağıdır: “Təəssüflər olsun ki, İrəvan ermənilərə siyasi mərkəz kimi verildi, bundan kifayətlənməyən ermənilər Azərbaycana qarşı yeni ərazi iddiaları qaldırdılar. Əslində, onlar Zəngəzura iddia etməli deyildilər. Amma onlar Zəngəzurdan əl çəkmək istəmədilər və sovet hakimiyyətinin ilk dövrlərində Zəngəzurun Ermənistana verilməsinə nail oldular. Zəngəzur Azərbaycandan zorla qoparılaraq Ermənistana 1920-ci ilin noyabrında, sovet hakimiyyətinin ilk illərində verilib. Ermənilər Zəngəzuru da, Göyçəni də, digər torpaqlarımızı da sovet hökumətinin dəstəyilə ələ keçirdilər. Beləliklə, Azərbaycanın qədim ərazilərindən olan Zəngəzur da ermənilərə verilmiş oldu. Bilirsiniz ki, Zəngəzur iki hissəyə bölünmüşdü, Azərbaycan tərəfdə qalan hissədə Laçın, Qubadlı, Zəngilan, Ermənistana verilən hissədə isə Gorus, Qarakilsə vardı. Beləliklə, bir ərazi iki yerə bölündü. Hələ bu azmış kimi, sonra sovet dövründə, qeyri-rəsmi olaraq, Qarabağın da onlara verilməsi ilə bağlı Myasnikovun təklifi ilə ərazi bölgüsü haqda qərar çıxarmışdılar. Amma Nəriman Nərimanovun böyük təkidilə Kirov və Myasnikovun çıxardığı qondarma qərarlar ləğv olundu, Azərbaycan əraziləri olan Qarabağ və Zəngəzurun bir hissəsi Azərbaycanda saxlandı. Amma digər hissəsi ermənilər tərəfindən qəsb edildi. Bunları ona görə qeyd etdim ki, bu tarixi həqiqəti hər kəs bilir, elə qondarma erməni tarixçiləri də.
Vaskanyan Zəngəzurla bağlı “arqument”ləri ilə özünü və miflər yaradan digər erməni tarixçilərini ifşa etdi. Çünki onlar indiyə qədər erməni xalqına nağıl danışıblar, miflər uydurub onları yuxuya veriblər. Azərbaycan Prezidentinin Zəngəzurun tarixi Azərbaycan ərazisi olduğunu dəfələrlə vurğulaması erməni tarixçilərinin illərdir uydurduqları mifləri məhv edir, ona görə də onlar bu şəkildə narahat olurlar. Çünki onlar illər boyu yalan uydurub, yalan yazıblar” - deyə Q.Hacıyev qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
