Aydın Xan Əbilov: “Beynəlxalq festivallar dünya teatr aləmində gedən proseslərlə teatr adamlarını yaxından tanış edir”
Mədəniyyət dünyanı sülh müstəvisində birləşdirməyə qadir olan zərif gücdür. Biz bu gücün təsirini ən böyük humanitar və mədəni tədbirlərin yaratdığı əks-sədanın timsalında çox görmüşük. Ədəbiyyat, teatr, kino, musiqi insanları, xalqları, ölkələri bir-birinə yaxın edə bilir. Deyək ki, tarixən teatr mədəni əlaqələrin qurulmasında, şaxələnməsində müstəna rol oynayan bir sənət növünə çevrilib. Bu gün dünyada teatrın əsas hədəflərindən biri dünya insanlarının mədəni səviyyəsini yüksəltmək, onların estetik zövqünü formalaşdırmaqdır.
Azərbaycan teatrı uzun illərdir dünya teatr sisteminə inteqrasiya yolunu tutub və beynəlxalq səviyyəli layihələrlə bu sahədə fəaliyyətini davam etdirir. Məlumdur ki, respublikamız son illər dünya miqyaslı idman, sosial-iqtisadi və siyasi tədbirlərin mütəmadi keçirildiyi bir məkan kimi tanınır. Keçirilən tədbirlər sırasında humanitar-mədəni tədbirlərin də öz yeri var. Ölkəmizdə davamlı olaraq beynəlxalq teatr festivalları keçirilir. Diqqətçəkən məqamlardan biri odur ki, beynəlxalq miqyaslı humanitar-mədəni tədbirlərin keçirilməsində Azərbaycan bölgələri də yaxından iştirak edirlər. Bu tədbirlərin reallaşmasında yerli icra hakimiyyəti orqanları da böyük rol oynayırlar. Hazırda ölkəmizdə “Sərhədsiz teatr” III Beynəlxalq Teatr Festivalı keçirilir. May ayının 19-da başa çatacaq festival “Azərbaycan teatrı 2009-2019-cu illərdə” Dövlət Proqramının icrasını təmin etmək məqsədilə Mədəniyyət Nazirliyi, Şəki Şəhər İcra Hakimiyyəti və Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təşkilati dəstəyi ilə keçirilir.
Onu da bildirək ki, festival Heydər Əliyevin anadan olmasının 95, Müsəlman Şərqində ilk parlamentli respublikanın - Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin yaranmasının 100 və milli peşəkar teatrın yaradılmasının 145 illiyinə həsr edilib.
Festivalda İran, Gürcüstan, Meksika, Kolumbiya və Rusiyanın tanınmış teatr kollektivləri ilə yanaşı, bizim teatrlar da iştirak edirlər.
Mədəniyyət Nazirliyindən verilən məlumata görə, milli və beynəlxalq mərhələ formatında keçirilən festivalda Azərbaycanın 19 teatr kollektivi bir həftə ərzində ölkəmizin müxtəlif şəhərlərində çıxış etməkdədir. Artıq festival çərçivəsində bir neçə teatr kollektivi öz tamaşalarını təqdim ediblər.
“Sərhədsiz teatr” III Beynəlxalq Teatr Festivalı Azərbaycan teatrının beynəlxalq teatr aləminə inteqrasiya olunmasında nə kimi rol oynayır? Bu festivalın teatrlarımızın beynəlxalq əlaqələrinin gücləndirilməsində əhəmiyyətini necə xarakterizə etmək olar?
Teatrşünas Xəyalə Rais bizimlə söhbətində bildirdi ki, Azərbaycan teatrı ilə dünya teatrları arasında əməkdaşlıq mövcuddur. Onun sözlərinə görə, “Sərhədsiz teatr” Festivalı da, Azərbaycanda keçirilən digər teatr festivalları da beynəlxalq əlaqələrin inkişafında çox böyük rol oynayır. X.Raisin dediyinə görə, Beynəlxalq Teatr Festivalında bölgələrin iştirakı da əhəmiyyətsiz deyil: “Artıq üçüncü dəfədir ki, respublikamızda “Sərhədsiz teatr” Beynəlxalq Teatr Festivalı keçirilir və bu festivala yerli teatrlarla yanaşı, xarici ölkə teatrları da qatılırlar. Bu həm teatrların bir-birilə yaxınlaşmasında, onlar arasında qarşılıqlı əməkdaşlığın formalaşmasında, yaradıcılıq əlaqələrinin inkişafında, eləcə də aktyorların, rejissorların ünsiyyət qurmasında mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu festivalda teatrlar bir-birinin repertuarı, yaradıcılıq potensialı ilə də tanış olurlar. Belə deyək, hətta bir-birindən müəyyən qədər bəhrələnirlər də. Belə festivallar nə qədər çox keçirilsə, bir o qədər yaxşıdır. Çünki festivallar, mədəni tədbirlər xalqlar, dövlətlər, mədəniyyətlər arasında sıx əlaqə yarada bilir. Çox zaman festivallar yeni əməkdaşlıq perspektivi açır. Elə olur ki, bizim bir rejissorun işi hansısa bir xarici teatrın diqqətini çəkir və onlar Azərbaycan rejissoru ilə əməkdaşlıq etmək istəyirlər. Yaxud biz hansısa bir xarici rejissorun Azərbaycanda tamaşa qoymasını istəyirik. Beynəlxalq teatr festivalları Azərbaycan dövlətinin mədəniyyət siyasəti, mədəni dəyərlərə münasibətini dünyaya çatdırır. Xarici teatrlar bizim ölkəmizdə olarkən paytaxtımızla, bölgələrimizlə tanış olur, tamaşaçılarımızın alqışlarını qazanırlar. Onlar gedib öz ölkələrində Azərbaycanı tanıdırlar. Hesab edirəm ki, “Sərhədsiz teatr” Beynəlxalq Teatr Festivalına daha çox xarici ölkənin cəlb olunması məsələsi üzərində işlənilməlidir. Bu, teatrın həqiqətən də sərhədsiz bir sənət olduğunu subut edən bir faktor olardı. Düşünürəm ki, festivalın səviyyəsini daha da inkişaf etdirmək lazımdır. 6-7 yox, 50-60 xarici teatrın bu festivala cəlb edilməsi daha yaxşı olardı”.
Kulturoloq Aydın Xan Əbilov qeyd etdi ki, Azərbaycanda belə bir festivalın keçirilməsi və burada xarici teatrların iştirakı bu sahənin inkişafına müsbət təsir göstərir: “Əslində, Azərbaycan teatrı çox unikal sənət hadisəsidir. Çünki həm Şərq, həm də Qərb teatr estetikasının ən maraqlı çalarlarını özündə birləşdirir. Bilirsiniz, qədim dövrlərdə, sonrakı mərhələlərdə bizim şəbih-dini, toy-məişət tamaşalarımız olub. Onlar bu gün də davam etdirilir. Ancaq Mirzə Fətəli Axundovdan sonra Azərbaycanda Avropa yönümlü teatr yarandı. Müasir dövrdə Azərbaycan teatrı kino, internet, sosial şəbəkə kimi sürət əsrinin dəyərləri ilə çarpışmaqdadır. Teatr artıq elitar bir sənət sahəsinə çevrilib. Yəni geniş kütləyə olmasa da, müəyyən təbəqələrə təsir edən bir sənətdir. Bu gün sərhədsiz teatr ənənəsi yalnız bizdə deyil, dünyanın bir çox ölkələrində, qonşumuz olan İran, Türkiyə, Gürcüstan, Rusiya kimi respublikalarda da var. Bu gün modern, postmodern, bir sözlə, yeni formatda teatrlar formalaşır və inkişaf edir. Teatrlar öz yaşamını, taleyini düşünərək yeni formatlarda tamaşalar ərsəyə gətirirlər. “Sərhədsiz teatr” da daha çox tamaşaçı cəlb etmək üçün çalışır. Azərbaycanda 3-cü dəfə keçirilən “Sərhədsiz teatr” Beynəlxalq Teatr Festivalı da tamaşaçılara nüfuz etmək, müasir teatr estetikasını təbliğ etmək, mədəniyyətimizi daha geniş aləmə çatdırmaq üçün keçirilir. Sevindirici haldır ki, son dövrlər Azərbaycanda bir neçə beynəlxalq teatr festivalı keçirilir. Məsələn, onlardan “Cırtdan” Beynəlxalq Kukla Uşaq Teatr Festivalının, “Sərhədsiz teatr” Festivalının və digərilərinin adlarını çəkə bilərik. Bu cür açıq ictimai-mədəni hadisələr Azərbaycan teatrının inkişafına müsbət təsir göstərir. Beynəlxalq teatr festivallarında iştirak edən aktyorlarımız, rejissorlarımız, qrimçilərimiz, işıqçılarımız, bir sözlə, teatrda fəaliyyəti olan hər bir kəs özü üçün təcrübə qazanır. Yəni beynəlxalq festivallar dünya teatr aləmində gedən proseslərlə teatr adamlarını yaxından tanış edir. Belə festivallarda teatr sənəti ilə bağlı geniş müzakirələr olur, fikir mübadiləsi aparılır, əməkdaşlıqların özülü qoyulur. Hesab edirəm ki, beynəlxalq teatr festivallarının keçirilməsi Azərbaycan teatrının inkişafına təkan verən amillərdən biridir”.
A.X.Əbilov təəssüflə bildirdi ki, bu gün Azərbaycan tamaşaçısı teatra elə də böyük həvəs göstərmir. O hesab edir ki, tamaşaçıların teatra qaytarılması indiki dövrdə çox vacibdir. Müsahibimiz qeyd etdi ki, uşaqları da teatrlara cəlb etmək lazımdır.
İradə SARIYEVA
