Gülüm Qiyasova: “Mahnı müəlliflərinə qonorar ödənilməsi ilə bağlı qəbul edilən rəsmi qərar hər bir mahnı müəllifi üçün böyük stimuldur” Baba Vəziroğlu: “Bütün dünyada qayda-qanun belədir ki, mahnılara görə harada gəlir varsa, pul toplanırsa, oradan mahnı müəlliflərinə müəyyən qədər qonorar ödənilməlidir” Sərdar Fərəcov: “Mən bu işə müsbət yanaşıram və alqışlayıram”
Bildiyimiz kimi, son illər bəstəkar və şairlər ifa olunan mahnılarına görə qonorar ala bilmirlər. Müasir bəstəkar və şairlərin əqli mülkiyyəti sayılan musiqili əsərlər şadlıq evlərində, kafe və restoranlarda, barlarda, eləcə də digər ictimai yerlərdə səsləndirilir. Bunun qarşılığında isə hələ də heç bir mahnı müəllifinə qonorar ödənilmir. Bu da təbii ki, bəstəkar və şairləri ciddi narahat edir. Onlar hesab edirlər ki, mahnı müəllifləri olduqları halda, ondan başqaları gəlir əldə etsələr də, onlar 1 manat da olsa pul almırlar.
Məlum olduğu kimi, dəfələrlə mahnı müəlliflərinə qonorar ödənilməsi məsələsi müzakirə olunub və bunun mexanizmləri təklif edilib. Mahnı müəlliflərinin narahatlığına, deyəsən, son qoyulur.
Məlumatlara görə, Nazirlər Kabineti tərəfindən “Ədəbiyyat və incəsənət əsərlərinin kütləvi ifasına görə müəllif qonorarının minimum miqdarı” haqda qərara edilən dəyişikliklərdə qeyd edilib ki, şadlıq evləri, kafelər, restoranlar, barlar və digər obyektlərdə ifa olunan musiqilərə görə həmin obyektlərin mülkiyyətçiləri musiqi müəlliflərinə qonorar ödəyəcəklər.
Qeyd edilənə görə, veriləcək qonorar mahnı ifa edən musiqiçilər tərəfindən yox, məhz obyekt sahibləri tərəfindən ödəniləcək. Həmin obyektlər icarəyə verilibsə, məsələ anlaşma yolu ilə olacaq.
Yerli medianın yazdığına görə, restoran və şadlıq evi sahibləri isə heç cür bu qayda ilə razılaşmaq istəmirlər. Onlar qonorarın verilməsini başqa şəkildə ödəməyi planlaşdırırlar. Belə ki, yığılan məbləğ ay sonunda müəlliflər arasında bərabər sayda bölünəcək. Bu işə tətbiq ediləcək nəzarət mexanizminə gəlincə, bu, həmin obyektlərdəki kameralar vasitəsilə həyata keçiriləcək. Müəyyən olunacaq ki, neçə gün ərzində neçə mahnı və kimlərin mahnısı ifa olunub.
Müəllif Hüquqları Agentliyindən isə mətbuata verilən məlumata görə, şair və bəstəkarlara qonorar ödəniləcək. Bildirilir ki, musiqi əsərlərindən istifadəyə görə qonorar yığımı ilə agentlik deyil, “Azərbaycan Müəllifləri” İctimai Birliyi məşğul olur və artıq həmin quruma xəbərdarlıq məktubu göndərilib: “İctimai Birliyin müəllif hüquq subyektlərinə aid olduğunu nəzərə alaraq, məqalədə qeyd edilən məsələ ilə bağlı agentlik tərəfindən İctimai Birliyə xəbərdarlıq məktubu göndərilib və Nazirlər Kabinetinin 1997-ci il tarixli, 38 nömrəli qərarının müddəalarından irəli gələn tələblərin yerinə yetirilməsi, eləcə də əsərlərdən istifadəyə görə qonorar yığılmasının səmərəli şəkildə təmin olunması üçün tədbirlərin görülməsi tapşırılıb”.
Musiqiçi Gülüm Qiyasova bizimlə söhbətində bildirdi ki, mahnı müəlliflərinə qonorar ödənilməsi vacibdir və bu işin qanunla tənzimlənməsi müsbət haldır. Onun sözlərinə görə, Müəllif Hüquqları Agentliyinin hazırladığı təkliflər əsasında Nazirlər Kabinetinin 1997-ci il tarixli, 38 nömrəli qərarına edilən son dəyişikliklərin əsas məqsədi əsərlərdən istifadəyə görə qonorar ödənilməsi mexanizminin təkmilləşdirilməsidir. O qeyd etdi ki, bu qərarda bir sıra məsələlər, o cümlədən restoranlar, kafelər, barlar və şadlıq evlərində musiqili əsərlərdən istifadəyə görə müəlliflərə və hüquq sahiblərinə qonorarın hesablanması, kimin tərəfindən ödənilməsi və ödəniş qaydaları ilə bağlı məsələlər öz həllini tapıb: “Agentlikdən bildirilir ki, qurum tərəfindən cəmiyyətdə əqli mülkiyyət mədəniyyətinin formalaşdırılması üçün aparılan maarifləndirmə işləri çərçivəsində şadlıq sarayları və restoranlar üçün yaddaş kitabçası şəklində təlimat hazırlanıb. Bu çox müsbət haldır. Bilirsiniz ki, son 10-15 ildir müəlliflərə qonorar ödənilmir. Bu da qeyd olunan sahədə müəllif hüquqlarının pozulması ilə nəticələnib. Mahnı, musiqili əsər əqli mülkiyyətdir və bütün dünyada səsləndirilən əsərlərə görə qonorar ödənilir. Əlbəttə, bu, müəlliflərin öz yadıcılıq məhsullarının müqabilində gəlir əldə etməsi, yaşaması deməkdir. Bu gün bəstəkarların çoxu müğənnilərə mahnı sata bilmir, efirlər də mahnı almırlar. Bu da o deməkdir ki, o bəstəkar və şairin gəlir əldə etmək imkanları məhduddur. Ancaq mahnıları səsləndirilərkən onlara qonorar ödənilməsi sənətkarlara yeni yaradıcılıq stimulu verir. Hesab edirəm ki, mahnı müəlliflərinə qonorar ödənilməsi ilə bağlı qəbul edilən rəsmi qərar hər bir mahnı müəllifi üçün böyük stimuldur”.
Əməkdar mədəniyyət xadimi, tanınmış şair, bir sıra mahnı mətnlərinin müəllifi Baba Vəziroğlu “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, bu olduqca müsbət haldır. Köhnə ənənənin bərpa edilməsini müsbət qarşılayan B.Vəziroğlu qeyd etdi ki, Sovet dövründə və dövlət müstəqilliyimizin ilk illərində müəlliflər yazdıqları mahnılara görə qonorar alıblar, lakin son illər onlara qonorar ödənilmir: “Bu məsələyə münasibətim müsbətdir. Bu, bir növ, mahnı müəlliflərinin halal zəhməthaqqının ödənilməsi deməkdir. Biz Sovet dövründə daha çox qonorar alırdıq, müstəqillik illərində də bir müddət aldıq, sonradan isə ala bilmədik. Bunun səbəblərini bilmədim. Bütün dünyada qayda-qanun belədir ki, mahnılara görə harada gəlir varsa, pul toplanırsa, oradan mahnı müəlliflərinə müəyyən qədər qonorar ödənilməlidir. Mahnının isə müəllifi bəstəkar və şairdir. Müğənni müəllif deyil. Bəzən görürsən ki, müğənnilər deyirlər ki, mahnının müəllifi mənəm. Müğənni var ki, mahnının bəstəsi özünə aiddir, o, qonorarı bəstəkar kimi ala bilər”.
Dünyasını dəyişmiş bəstəkar və şairlərin mahnılarına görə qonorar ödənilməsinin də yollarının olduğunu deyən B.Vəziroğlunun sözlərinə görə, bu qonorarı onların ailə üzvləri, varisləri ala bilər. “Qanunda dünyasını dəyişən mahnı müəlliflərinin də əsərlərinə görə qonorar ödənilməsi məsələsi var. Onların mahnıları səslənərsə, qonorar onların varislərinə, doğmalarına ödənilməlidir. Bu məsələ tam olaraq qanunda əks olunub. Qonorar ödənilməsi ənənəsi həm dünya, həm də Azərbaycan praktikasında var, sadəcə qalır onu reallaşdırmaq, həyata keçirmək. Müəllif Hüquqları Agentliyinin rəhbəri müəllif hüquqları ilə bağlı kamil mütəxəssisdir. Sadəcə, ona imkan verilməlidir ki, müəlliflərə qonorar ödənilməsini reallaşdırsın, müəlliflərin hüquqları pozulmasın. Bu mənada ki, mahnılardan əldə edilən gəlirləri restoranlar və müğənnilər mənimsəməsinlər. Əsərləri yaradan insanlar var, onlar kənarda qalır, ancaq başqaları qazanır. Mən müəllif olaraq öz əsərimi, mahnımı bazara çıxarmışamsa, əqli mülkiyyətimdən özüm də gəlir götürməliyəm. Bəs niyə ondan ancaq müəyyən adamlar bəhrələnməlidir? Mahnıdan gələn gəlirin bir hissəsi müəlliflərə verilməlidir. Məsələn, nə üçün bəstəkar Eldar Mansurov öz əsərindən, mahnısından gəlir əldə etməsin? Eləcə də şair Vahid Əziz nə qədər mahnıya söz yazıb, ancaq mahnılar səslənərkən ona qonorar verilmir. Ancaq bildiyimiz kimi, bu iş qanunla tənzimlənir və mahnı müəllifləri qonorar ala biləcəklər” - deyə B.Vəziroğlu qeyd etdi.
Əməkdar incəsənət xadimi, bəstəkar Sərdar Fərəcov da hesab edir ki, mahnı müəlliflərinə qonorar ödənilməsi ilə bağlı qərar olduqca müsbət bir hadisədir: “Bilirsiniz ki, bəstəkar və şair mahnı müəllifləri olduqları üçün onlara qonorar ödənilməlidir. Ancaq bizlər müəyyən yerlərdə mahnılarımız səslənərkən qonorar ala bilmirdik. Ancaq indi mahnılara görə bəstəkar və şairlərə qonorar ödəniləcək. Mən bu işə müsbət yanaşıram və alqışlayıram”.
İradə SARIYEVA
