Cavid Zeynallı: “Rol bölgüsündə şəxsi maraqlar əsas götürülərsə, tamaşanın keyfiyyəti sual altında qalar” Lalə Ələkbərova: “Günün reallığı budur, tamaşalarda rol bölgüsündə aktyor gəlib öz adını siyahıda görürsə, bir az əhvalı pozulur ki, mənim serial, digər film çəkilişim var”
Teatrlarda rol bölgüsü zamanı baş verən neqativ hallarla bağlı qəzetimizin keçən sayında geniş yazı dərc etmişik. Ekspert fikri ilə cilalanan araşdırma səpkili yazı bir sıra aktyor və aktrisaların yarasına dərman olub desək yanılmarıq. Sənətkarlar bildirirlər ki, teatrlarda ədalətsiz rol bölgüsü məsələsi baş rolları oynamaqdan məhrum edilən sənətkarları ciddi narahat edir.
Qeyd edək ki, son 10-15 ildə teatrlada mövcud olan ədalətsiz rol bölgüsü saysız aktyor və aktisa ilə teatr rəhbərliyi, eləcə də quruluşçu rejissorlar arasında ciddi qarşıdurmalara səbəb olur. Bəzən teatr rəhbərləri deyirlər ki, aktyorlar seriallarda, filmlərdə, reklam çarxlarında çəkildikləri və şou proqramlarda, verilişlərdə aparıcılıq, toylarda tamadalıq etdikləri üçün vaxtlı-vaxtında məşqlərə gəlmirlər, bu da onların rollardan kənarda qalmasına səbəb olur. Yəni teatrlar bir sıra hallarda mövcud problemin aktyorlar və aktrisaların teatra məsuliyyətsiz yanaşması üzündən baş verdiyini vurğulayırlar. Ümumiyyətlə, bu məsələdə qarşılıqlı ittihamlar səhnəsi yaranıb və heç kəs “öz ayranına turş” demək istəmir. Diqqətçəkən əsas məsələ odur ki, bəzi aktyor və aktrisalar rol bölgüsündən narazıdırlar, onların narazılığı isə həll edilməmiş qalır.
Qeyd edək ki, xeyli müddət əvvəl Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının aktyoru Məhərrəm Musayev yerli mətbuata müsahibəsində çalışdığı teatrda ədalətsiz rol bölgüsünün mövcudluğunu önə çəkir, yaşlı sənətkarlara rol verilmədiyini vurğulayırdı: ”...Yaşlı aktyorların heç biri rol almır. Yalnız danışan, deyinən sənətkarlara başlarını qatmaq üçün xırda rol verirlər. Onlara görə teatr əsər götürmür. Həmin aktyorlarla işləmək istəyən yoxdur. Ya yaşlı nəslin nümayəndələri ilə işləmək bunlara sərf etmir, ya da bizimlə işləməkdən qorxurlar. Odur ki, mən onlardan soruşuram: əgər qurduğunuz tamaşalar əladırsa, niyə o tamaşalara bilet alan yoxdur?
Deməli, siz heç nə edə bilmirsiniz. Sadəcə, başınızı girləyirsiniz. 500 manat mükafatı da tanışlarına, dostlarına verirlər. Biz irad bildirdikdə isə "Sizin teatrda rolunuz azdır”,- deyib bəhanə gətirirlər. Sonra da deyirlər ki, fəxri ad almamısınız deyə sizə mükafat düşmür. Fəxri ad alanlar insandır, almayanlar yox? Fəxri adı siz verirsiniz də... Ad almamaq mənim günahım deyil ki...”.
O, həmçinin, vurğulayıb ki, haqqını tələb edən aktyora qarşı teatrlarda aqressiv münasibət sərgilənir.
Qeyd edək ki, Gənc Tamaşaçılar Teatrının baş rejissoru, tanımış teatr xadimi Bəhram Osmanov isə mətbuata açıqlamasında rol bölgüsü zamanı yaşanan hallarla bağlı deyilənləri təkzib edib. O vurğulayıb ki, rol bölgüsü zamanı heç bir şəxsi maraq, tanışlıq və digər məsələlər əsas götürülmür, burada əsas meyar sənətdir: “…Biz çox zaman deyirik ki, yaxşı sənət adamı guya yaxşı adam ola bilmir. Yaxşı adam və ya yaxşı sənət adamı olmaq da subyektivdir. Bu söz-söhbətlərdə həm də inam məsələsi var. Daim eyni adamla işləməklə məşğulluq itib gedir. Amma bir şey var ki, eksperimentə getməyi bacaran və bacarmayan, daim öz ştamplarında qalmaq istəyən və istəməyən aktyor var. Mən o aktyorları sevirəm ki, onlar eksperimentə getməyi sevsinlər. Hər bir tamaşa yeni oyun üslubu tələb edir. Onlara elə gəlir ki, bəzi rejissorlar daim eyni adamla işləyir. Buna baxmayaraq, hər bir rejissorun özünün daha çox inandığı, teatrı quran aktyorlar var, bir də var onların ətrafında fırlananlar. Bu, çox ağrılı məsələdir, heç kəs öz ayranına turş demir. Amma heç kimə ixtiyar verilməyib ki, dövlətin ayırdığı maddi vəsaiti kiminsə ambisiyasına qurban verib zəif tamaşa hazırlasın”.
Qeyd edək ki, bəzi yaşlı aktyorlar rejissorun fikrinin əksini deyirlər. Bu teatrın tanınmış aktyorlarından biri - Vahid Əliyev də dəfələrlə müsahibələrində teatrda rol bölgüsünün ədalətsiz aparıldığını deyib. Hətta sənətkar buna görə rejissorların qınağına da məruz qalıb.
Teatrlarda rol bölgüsü hansı şərtlər əsasında aparılır? Mövzu ilə əlaqədar teatrların özlərinə müraciət etdik. Akademik Milli Dram Teatrının mətbuat xidmətinin rəhbəri Cavid Zeynallı “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, təmsil etdiyi teatrda rol bölgüsü ədalətlə aparılır: “Teatrda rol bölgüsü aparmaq rejissorun səlahiyyətində olan məsələdir. Quruluşçu rejissor hazırlamaq istədiyi tamaşada düşündüyü konsepsiyaya, nəzərdə tutduğu üsluba uyğun olaraq heyəti müəyyənləşdirir. Tamaşanın müəllifi rejissordursa, təbii ki, rol bölgüsünə də o cavabdehdir. Heç bir rejissor rol bölgüsünü qeyri-məntiqi, səhv aparıb öz yaradıcı işinə kölgə salmaq istəməz. Ona görə də məhz layiq bildiyi aktyor və aktrisanı baş rola seçir ki, səhnə əsəri uğurlu qarşılansın. Mən Akademik Milli Dram Teatrında çalışdığım müddətdə baş rolla bağlı hər hansı mübahisəli məqamın olduğunu xatırlamıram. Ümumən yaradıcı mühitdə mübahisə və müzakirənin olması normaldır, amma bunun məhz baş rol bölgüsünə görə olması faktı ilə qarşılaşmamışam. Son iki ildə Akademik Milli Dram Teatrında “Ölülər”, Almaz”, “Qətibə İnanc”, “Cəhənnəm sakinləri”, “Şah Qacar”, “Qəribə, çox qəribə əhvalat”, “Bir, iki, bizimki” və başqa tamaşalar təqdim olunub. Bütün bu tamaşalarda tamaşa müəllifi hansı aktyoru hansı rola uyğun bilibsə, həmin aktyor da məmnuniyyətlə qəbul edib, səhnədə uğurla çıxış edib”.
C.Zeynallı, həmçinin, qeyd etdi ki, bu məsələdə şəxsi münasibətlər heç bir rol oynamır: “Rol bölgüsündə şəxsi maraqlar əsas götürülərsə, tamaşanın keyfiyyəti sual altında qalar. Bu da rejissorun səhnə taleyinə kölgə salar. Yəqin ki, heç bir yaradıcı insan bunu özü üçün arzu etməz”.
Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrının mətbuat xidmətinin rəhbəri Lalə Ələkbərova isə bizimlə söhbətində bildirdi ki, təmsil etdiyi teatrda çalışan aktyorların rol bölgüsü ilə bağlı narazılıq etməsi inandırıcı deyil: “Əslində, inanmıram ki, bizim teatrdan narazılıq edən olsun. Ümumiyyətlə, digər teatrlarda da bu halın olmasına inanmıram. Bilirsiniz niyə? Günün reallığı budur, tamaşaya rol bölgüsündə aktyor gəlib öz adını siyahıda görürsə, bir az əhvalı pozulur ki, mənim serial, digər film çəkilişim var”.
Qeyd edək ki, yazıda ölkənin iki böyük teatrının mövqeyini işıqlandıra bildik, o biri teatrlardan mövzuya münasibət öyrənə bilmədik. Reallıq budur ki, qeyd edilən problemlər bütün teatrlarda mövcuddur.
Mövzunu diqqətdə saxlayacağıq.
İradə SARIYEVA
