Gülüm Qiyasova: “Sarı gəlin”, “Gül açdı”, “Qəmərim”, “Qaragilə” və digər xalq mahnılarını əcaib şəkildə ifa edən müğənnilərə “dayan, dur” demək lazımdır” Ənvər Çingizoğlu: “Rəsmi şəkildə bildirilsə ki, xalq mahnılarına toxunmaq, onları müxtəlif alətlərlə, musiqi janrları ilə sintez etmək qadağandır…”
Azərbaycan xalq mahnıları xalqımızın tükənməz sərvətidir. Ancaq son vaxtlar bəzi müğənnilər, şou-biznes aləmində olanlar xalq mahnılarımızı əcaib formada təqdim etməyə başlayıblar. Məlum olduğu kimi, şou müğənnilərinin xalq mahnılarına bu cür münasibətinin dəfələrlə şahidi olmuşuq. Əvvəlki mərhələlərdə xalq mahnılarının müxtəlif musiqi janrları ilə sintez edilməsi faktları diqqəti cəlb edirdisə, bu gün onların daha xoşagəlməz şəkildə ifa edilməsi müşahidə edilir.
Bu günlərdə efirlərdən birində özünü “ulduz” adlandıran müğənnilərdən biri “Sarı gəlin” xalq mahnısını o qədər əcaib formada ifa etdi ki, dinləyənlərin tükləri biz-biz durdu. Bəzi şou müğənnilərinin xalq mahnılarına bu cür barmaqarası münasibət göstərməsi təqdirəlayiq deyil. Bütün xalq mahnıları bizim üçün əziz və doğmadır. Ancaq bəzi xalq mahnıları var ki, onlara yanaşmamız, münasibətimiz fərqlidir. O xalq mahnılarına ki, onların xüsusi tarixi var, məşhur ifaçıları olub, xalqımızın tarixi ilə bağlıdır. “Sarı gəlin” Azərbaycan xalq mahnıları sırasında öz ahəngi, ritmi, daşıdığı ideya və məna yükü ilə fərqlənir. Bu mahnını gülə-gülə, üz-gözünə yalançı ehtiras qatı çəkib oxumaq olmaz. Bu mahnıda ayrılıq var, hicran var, bir xalqın min illər boyu formalaşan musiqi mədəniyyətinin rişələri var. Başqa xalq mahnılarımız da bəzi şou müğənnilərinin qeyri-peşəkar ifasında öz gözəlliyini az qala itirir. Ümumiyyətlə, xalq manılarına münasibətdə hər bir azərbaycanlı müğənni həssas olmalıdır.
Musiqişünas Gülüm Qiyasova bizimlə söhbətində bildirdi ki, efirdə hər müğənniyə xalq mahnıları oxumaq icazə verilməməlidir: “Təəssüflər olsun ki, uzun illərdir xalq mahnılarımıza qarşı bu cür münasibət var. Bəzi müğənnilər var ki, bəstəkarlardan pulla mahnı almaq istəmədiyi üçün, efirlərə xalq mahnıları ilə çıxırlar. Onlar bu mahnıları o şəkildə ifa edirlər ki, adamın ayağının altından yer qaçır. Əvvəlki illərdə xalq mahnıları oranjeman edilərkən böyük sənətkarlarımız buna etiraz edirdilər, bunun yolverilməz olduğunu deyirdilər. Müğənnilər də sənətkarların iradlarından çəkinirdilər. Ancaq son zamanlar hamı yeni çıxan müğənniyə “əla oxuyursan” deyib ona “xeyir-dua” verir. Bu belə olmalı deyil. Düşünürəm ki, Bəstəkarlar İttifaqı, Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi, musiqi mədəniyyətimizi, xalq musiqimizi öyrədən alimlər buna etirazını bildirməlidirlər. Bu gün televiziya və radiolar çoxdur deyə, efiri doldurmağa çalışırlar. Ancaq efiri belə şeylərlə doldurmaq olmaz. “Sarı gəlin”, “Gül açdı”, “Qəmərim”, “Qaragilə” və digər xalq mahnılarını əcaib şəkildə ifa edən müğənnilərə “dayan, dur” demək lazımdır. Düşünürəm ki, bu əcaibliyin, xoşagəlməz halların qarşısının alınması üçün televiziya və radiolarda bədii şuralar, ekspert qrupları yaradılmalıdır. Efirə mahnı təqdim edən müğəninin repertuarının incələnməsi baxımından bu çox vacibdir. Müğənni xalq mahnılarını necə gəldi oxuya bilməz. Bu mahnılar əsrlərlə formalaşıb, cilalanıb, durulub bu günümüzə gəlib çatıb. İndiyə qədər xalq mahnılarını əcaib şəkildə ifa edən müğənnilərə qarşı hər hansı bir qadağa, cərimə halları mövcud deyil. Xalqın sərvətinə biganə, laqeyd münasibət bəsləyən hər bir müğənniyə qadağa tətbiq edilsə yaxşı olar”.
Etnoqraf Ənvər Çingizoğlu isə hesab edir ki, “Sarı gəlin” xalq mahnısı daha yüksək səviyyədə ifa edilməlidir ki, bədnam qonşularımızı susdura bilək. Ekspertin sözlərinə görə, bir sıra xalq mahnıları kimi “Sarı gəlin” də ermənilərin uzun illərdir iddia etdikləri mahnılarımızdan biridir: “Ermənilər hər gün bizim müğənnilərin ifasını izləyirlər. Onların xalq mahnılarımıza əcaib münasibəti erməniləri sevindirir. Onlar bu mahnını çoxdan öz adlarına keçirmək istəyirlər. Halbuki, bu mahnı Azərbaycan xalq mahnısıdır. Onun üzərində gözəl, həzin rəqs də qurulub. Hesab edirəm ki, bəzi müğənnilər xalq mahnılarını oxumalı deyillər. Çünki o mahnıları lazımı qaydada oxuya bilmirlər. Xalq mahnılarına dövlətimizin, sənətkarlarımızın münasibəti çox yüksək səviyyədədir. Sadəcə, bəzi şou müğənnilərinin ifası xalq mahnılarına xələl gətirməyə hesablanıb. Düşünürəm ki, xalq mahnılarına toxunulmazlıq statusu tətbiq edilməlidir ki, hər adam onu oranjeman edib yayımlaya bilməsin. Bir qayda olaraq rəsmi şəkildə bildirilsə ki, xalq mahnılarına toxunmaq, onları müxtəlif alətlərlə, musiqi janrları ilə sintez etmək qadağandır, bunu hər kəs nəzərə alar. Xalq mahnılarını oranjeman edən insan isə onu o qədər yüksək peşəkarlıqla etməlidir ki, onun mahiyyətinə, məzmununa, ritminə zərər toxunmasın”.
İradə SARIYEVA
