Xəyalə Rais: “Qeyd edim ki, teatrlarımız həm qonşu dövlətlərdə, həm MDB respublikalarında, həm də uzaq Avropa ölkələrində keçirilən festivallara qatılırlar”
Azərbaycan teatrlarının beynəlxalq məkana çıxarılması sahəsində xeyli iş görülüb. Son illər teatrlarımız xarici ölkələrdə keçirilən beynəlxalq teatr festivallarına qatılırlar.
Əvvəlki illərdə teatrlarımız əsasən Türkiyə, İran, Gürcüstan və Rusiyada keçirilən festivallara qatılırdılarsa, bu gün Avropa ölkələrində keçirilən festivallarda iştirak edirlər. Əlbəttə, Azərbaycan teatrlarının beynəlxalq aləmə çıxması, öz simasını tanıtması olduqca vacib məsələdir.
Qeyd edək ki, Azərbaycan teatrlarının xarici ölkələrdə keçirilən festivallara təqdim etdikləri tamaşaların da səviyyəsi zəif deyil.
Teatrşünas Xəyalə Rais bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, teatrların beynəlxalq aləmə çıxması olduqca müsbət haldır. O hesab edir ki, hər bir teatrın inkişafında beynəlxalq festivalların böyük rolu var: “Son illər Azərbaycan teatrlarının beynəlxalq əlaqələri güclənir. Teatrlarımız dünyanın müxtəlif ölkələrində keçirilən festivallarda ölkəmizi uğurla təmsil edirlər. Qeyd edim ki, teatrlarımız həm qonşu, həm MDB, həm də uzaq Avropa ölkələrində keçirilən festivallara qatılırlar. Bu gün Azərbaycan teatrı dünya teatr məkanında özünü tanıtmağa çalışır. Dünya teatrı tamam başqa bir istiqamətdə inkişaf edir və bizim teatrlarımız da o istiqaməti tutmağa çalışır. Hesab edirəm ki, teatrlarımız buna nail olmaqdadır. 2015, 2016, 2017-ci illərdə teatrlarımızın iştirak etdiyi festivallara nəzər salsaq görərik ki, bu sırada daha çox uzaq ölkələr durur. Beynəlxalq teatr festivallarının keçirilməsi və belə festivallarda hər hansı bir teatrın iştirakı çox önəmli hadisədir. İlk olaraq onu qeyd etməliyik ki, ölkə başçımızın Azərbaycan teatrının inkişaf etdirilməsi barədə 2009-2019-cu illər üçün təsdiq etdiyi Dövlət Proqramında teatrlarımızın dünya teatr məkanına inteqrasiyası da öz əksini tapıb. Beynəlxalq teatr festivallarında Azərbaycandan bu və ya digər teatrın iştirakı ilk növbədə həmin teatrın festivala qatılan digər ölkə teatrları tərəfindən tanınması və ümumilikdə, Azərbaycan teatrının bugünkü vəziyyəti barədə tanışlıq imkanı yaradır. Daha sonra xarici ölkə teatr rəhbərləri ilə görüşlər, həmin teatrların yaradıcı və texniki bazası ilə tanışlıq, qarşılıqlı yaradıcılıq əlaqələrinin qurulması, dünya teatr məkanında baş verən yeniliklərdən xəbərdar olmaq baxımından da çox əhəmiyyətlidir. Hazırda dünyanın, demək olar ki, bütün inkişaf etmiş ölkələrinin nüfuzlu teatr qurumları beynəlxalq teatr festivalları təşkil edir. Hesab edirəm ki, ən məşhur teatr festivallarından biri Böyük Britaniyanın Edinburq şəhərində keçirilən festivaldır ki, təxminən bir neçə ay davam edir. Tamaşalar həm qapalı salonlarda, həm də küçə və meydanlarda baş tutur. Rusiya Federasiyasının Moskva, Sankt-Peterburq, Kazan, Perm şəhərlərində, Polşa Respublikasında, Türkiyədə məşhur teatr festivalları, demək olar ki, ənənəvi olaraq keçirilməkdədir. Azərbaycan teatrları da bu festivallara qatılırlar”.
Onun sözlərinə görə, keçən ildə Azərbaycan teatrları bir sıra festivallarda iştirak ediblər. O qeyd etdi ki, ölkəmizin baş teatrı olan Akademik Milli Dram Teatrının son iki ildə iştirak etdiyi festivalların sırasında çox nüfuzlu festivallar var. “Bu teatr Mədəniyyət və Turizm Nazirliyi və Azərbaycan Teatr Xadimləri İttifaqının təşkilatçılığı ilə ölkəmizi Bolqarıstanın Varna şəhərində keçiriləcək beynəlxalq festivalda təmsil edib. Ölkəmizi bu teatr “İuda” monopyesi əsasında hazırlanan tamaşa ilə təmsil etdi. Bu teatr, həmçinin, Bursa 5-ci Beynəlxalq Teatr Festivalında çıxış edib. Bursa şəhərinin Nilufər Bələdiyyəsinin təşkilatçılığı ilə keçirilən festivalda kollektiv xalq yazıçısı Elçinin “Teleskop” pyesi əsasında hazırlanan eyniadlı, ikihissəli tragikomediya ilə səhnəyə çıxıb. Azərbaycan Dövlət Musiqili Teatrı İran İslam Respublikasında keçirilən Beynəlxalq Teatr Festivalında ölkəmizi təmsil edib. Təbriz şəhərində keçirilən 35-ci Fəcr Beynəlxalq Teatr Festivalında teatrın kollektivi dahi Üzeyir Hacıbəyovun məşhur “Ər və arvad” ikihissəli musiqili komediyasını təqdim edib” - deyə bildirən ekspert qeyd etdi ki, bu festival da teatr sənəti üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir.
X.Rais bildirdi ki, Azərbaycan teatrları Avropa ölkələri ilə yanaşı, Şərq ölkələrində keçirilən festivallarda iştirak edirlər: “Sevindirici haldır ki, festivallara səviyyəli əsərlər aparılır. Son zamanlar teatrların repertuarında səviyyəli tamaşalar artmaq üzrədir. Bu müsbət haldır. Artıq teatrlarımız dərk edirlər ki, dünya tamaşaçıları, teatrsevərlər tamaşalara müasir yanaşma tələb edir”.
X.Rais vurğuladı ki, 2018-ci ilin ilk ayları olmasına baxmayaraq, artıq bir neçə teatr beynəlxalq festival və olimpiyadalara qatılmağa hazırlaşır. O dedi ki, Azərbaycan Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrı bir neçə gündən sonra Hindistana yola düşəcək: “Bu teatrın kollektivi 2018-ci il 17 fevral tarixindən 8 aprel tarixinədək Hindistanda keçiriləcək VIII Beynəlxalq Teatr Olimpiadasında iştirak etmək üçün dəvət alıb. Bu məqsədlə teatrın yaradıcı kollektivi mart ayının 2-dən 8-dək Hindistana səfər edəcək. Maraqlıdır ki, bu olimpiadada ölkəmizi indiyə qədər bir neçə teatr da təmsil edib. Deyim ki, bundan əvvəl teatr olimpiadasında ölkəmizi Dövlət Kukla Teatrı, Sumqayıt Musiqili Dram Teatrı təmsil ediblər. Onu da xatırladım ki, həmçinin, Gənc Tamaşaçılar Teatrının yaradıcı heyəti 2013-cü ilin mart ayının 26-dan 4 aprel tarixinədək Şri-Lankada keçirilən Kolombo Beynəlxalq Monotamaşalar Teatr Festivalında iştirak etmişdi və teatr festivalda P.Züskindin “Kontrabas” tamaşası ilə təmsil olunmuşdu. Dövlət Gənc Tamaşaçılar Teatrı son illər Sankt-Peterburqda keçirilən II Beynəlxalq “ArtOkraina” mono və kiçikhəcmli tamaşalar festivalında (2011-ci il 10-20 noyabr), Əl-Füceyra Əmirliyində (BƏƏ) keçirilən V Monodram Beynəlxalq Teatr Festivalında Avstriya dramaturqu və publisisti Peter Turrininin “Axır ki...” adlı mono tamaşası (2012-ci il yanvar ayı), İran İslam Respublikasında ənənəvi olaraq keçirilən 33-cü “Fəcr” Beynəlxalq Teatr Festivalında (2012-ci il yanvar ayının 28-dən fevral ayının 2-dək) və Belarus Respublikasının Brest şəhərində ənənəvi olaraq keçirilən XVII Beynəlxalq “Belaya Veja” adlı teatr festivalında (2012-ci il sentyabr ayının 6-dan 11-dək) görkəmli italyan aktyoru və dramaturqu Peppino De Filipponun “Don Rafael trombonçu” tamaşası, 2014-cü ilin may ayında kollektiv Türkiyənin Dənizli şəhərində keçirilən Beynəlxalq Teatr Festivalında M.Vahidzadənin “Bir səbət tənhalıq”, 2014-cü ilin oktyabr ayında Perm şəhərində keçirilmiş “I Martin MakDonax” Beynəlxalq Teatr Festivalında müəllifin trilogiyasına daxil olan “Yalqız Qərb” tamaşası ilə uğurla çıxış edib. Bundan başqa, teatr 4 beynəlxalq festivalda iştirak edib. Yaradıcı heyət həmin festivallarda “Qoca kloun” (Türkiyə Cumhuriyyətinin Trabzon şəhərində), “Dəlinin qeydləri” (Moskva vilayəti Lobnya şəhərində), “Mən gəldim, qızlar” (RF-nin Orenburq şəhərində) və “Hekayəti xırs quldurbasan” (London şəhərində) tamaşaları ilə çıxış edib. Demək istəyirəm ki, ən çox festivalda iştirak edən teatrlardan biri Gənc Tamaşaçılar Teatrıdır. Mən daha çox onun qatıldığı festivallardan danışdım”.
Teatrşünas qeyd etdi ki, Hindistan-Azərbaycan teatr əlaqələri çox möhkəmdir və Azərbaycanda keçirilən teatr konfransları çərçivəsində UNESCO-nun nəzdində Uşaq və Gənclər Teatrları Beynəlxalq Assosiasiyasının (ASSİTEJ) Hindistan nümayəndəliyi ilə ASSİTEJ Azərbaycan Milli Mərkəzi arasında görüşlər keçirilib, bu görüşlər zamanı qarşılıqlı əlaqələr mövzusunda fikir mübadiləsi aparılıb: “Məlumatıma görə, gələcəkdə Azərbaycan və Hindistan aktyrolarının birgə iştirakı ilə ortaq tamaşanın hazırlanması nəzərdə tutulur. Ümumiyyətlə, beynəlxalq teatr festivalları, olimpiadaları zamanı teatrlar bir-birilə daha sıx əlaqə yarada bilirlər”.
İradə SARIYEVA
