Dünya bazarlarında son dövrlərdə qızılın sürətlə bahalaşması müşahidə edilməkdədir. Bu hal artıq Azərbaycanda da özünü qabarıq şəkildə büruzə verir. Belə ki, ölkəmizə gətirilən qızıl məmulatlarının qiymətində müəyyən artım qeydə alınır. Amma bu gedişlə artımın davamlı olması, ilin sonuna kimi qızılın əhəmiyyətli dərəcədə bahalaşması gözlənir. Buna səbəb dünyada qızıla tələbin artması fonunda onun bahalaşmasıdır.
Son məlumatlara görə, ABŞ-ın Nyu-York əmtəə birjasında qızılın 1 unsiyasının qiyməti 2013-cü ilin aprel ayından bəri ilk dəfə 1 500 dolları keçərək 1 503 dollarda qərarlaşıb. Eyni prosesin London əmtəə birjasında da getdiyi bildirilir. Analitiklərin fikrincə, ABŞ və Çin arasında ticarət müharibəsinin yenidən qızışması, qlobal iqtisadi artımın ləngiməsi, dünyanın mərkəzi banklarının pul-kredit siyasətini yumşaltması fonunda investorların qızıla tələbatı artıb. Odur ki, qiymətli metal bahalaşmaqdadır. İlin əvvəli ilə müqayisədə qızıl, təxminən, 17% dəyər qazanıb. Amma qeyd olunduğu kimi, qızılın bahalaşması davam edəcək. Bu, dünya ölkələri arasında ticarət savaşının qızışması və valyutaların dəyərdən salınması fonunda qızılın daha etibarlı vəsait olması ilə bağlıdır. Qızılın heç bir ölkənin pul siyasətinə bağlı olmaması, likvid aktiv olması, istənilən vaxt başqa bir malla, xidmətlə və yaxud valyuta ilə dəyişdirilə bilməsi onun etibarlı aktiv kimi statusunu qoruyub saxlamasına səbəb olub. Kağız puldan fərqli, olaraq qızıl inflyasiya nəticəsində dəyərdən düşmür və ən əsası, onun təklifi məhduddur. İndilikdə isə qızıla investisiya məqsədli tələbat artır, bir çox ölkələr ehtiyatlarındakı dolları və digər valyutaları qızılla əvəzləyir. Bu prosesdə hazırda Rusiya, Çin kimi ölkələr liderlik edir. Bir çox ölkələrdə də Mərkəzi Banklar qızıla investisiya edərək likvid aktiv növlərini artırır, valyuta ehtiyatlarını şaxələndirirlər. Fərdi və institusional investorlar da öz portfellərini qızıl vasitəsilə şaxələndirir. Məhz bunlar qızılı indi daha sürətlə bahalaşdırır. Belə vəziyyət qızılın dünya bazarında qiymətinin artımını sürətləndirir. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, bu da Azərbaycan qızıl bazarına da təsirsiz ötüşməyib.
Məsələ ilə bağlı iqtisadçı ekspert Vüqar Bayramov bildirir ki, qızılın qiymətinin artması dünya bazarında ona olan tələbatın artımı ilə əlaqədardır:“2018-ci ilin sonu, 2019-cu ilin əvvəllərində qızılın qiymətində artımın olacağını proqnozlaşdırmışdıq. Bundan başqa, Çin və ABŞ arasındakı ticarət müharibəsi birbaşa qlobal iqtisadi artım tempinin azalmasına gətirib çıxarıb. Bu azalma fonunda investor portfellərini şaxələndirirlər ki, bu da bazarda qızılın qiymətinin artmasına səbəb olub”. Onun sözlərinə görə, son bir ildə dünya bazarında qızılın qiyməti təxminən 10 faiz artıb: “Bu, son illərin kifayət qədər yüksək artımı kimi qiymətləndirilir. Artım bu tempdə davam edir. Altı aylıq və bir aylıq yekunlarda da qızıl, faktiki olaraq, mövqelərini möhkəmləndirib. Ticarət müharibəsi davam etdikcə, növbəti aylarda da qızılın qiymətində artım olacaq. 2019-cu ildə dünya bazarında qızılın qiymətində ikirəqəmli artımın olacağı proqnozlaşdırılır. Bu da faiz baxımından ən yüksək artım kimi qiymətləndirilir”.
O qeyd edib ki, qızılın dünya bazarında qiymətinin artması Azərbaycan istehlak bazarına da təsir edib: “Azərbaycan qızıla olan tələbatının 95 faizini, əsasən, dörd ölkədən edilən idxal hesabına ödəyir. Bunlar Səudiyyə Ərəbistanı, İtaliya, Rusiya və Türkiyədir. Son monitorinqlər göstərir ki, ölkədə son altı ayda qızılın qiymətində yeddi faizə yaxın artım qeydə alınıb. Növbəti dövrdə də Azərbaycanda qızılın qiymətinin artacağı proqnozlaşdırılır. Nəzərə alsaq ki, sentyabrdan Məhərrəm ayı başlayır. Sentyabr və oktyabr aylarında qızılın qiymətində stabilləşmə olacaq. Noyabr ayından etibarən qızılın qiymətində yenidən artımların olacağı proqnozlaşdırılır. Bu artım təxminən səkkiz faiz olacaq”.
Hazırda qeyri-müəyyən geosiyasi vəziyyət, qızılın digər aktiv növlərinə, o cümlədən daşınmaz əmlaka və qiymətli kağızlara nəzərən ucuz olması və qızıl hasilatının son illər nisbətən azalması onun qiymətinin artacağını proqnozlaşdırmağa əsas verir. Bu vəziyyətdə Azərbaycanın da valyuta ehtiyatlarının tərkibində qızılı artırması məqbul hal sayılır. İndi Azərbaycan Dövlət Neft Fondunun qızıl ehtiyatları davamlı artırılır. Fondun investisiya siyasəti və investisiya qaydalarının tələblərinə uyğun olaraq, 30 iyun 2019-cu il tarixinə qurumun investisiya portfelinə daxil olan qızılın miqdarı 95,47 ton və ya 3 milyon 69 414 unsiyadır. Bu da indiki qiymətlərlə 4 milyard 356,4 milyon dollar təşkil edir. İnvestisiya portfelinə daxil olan qızıl yatırımlarının bundan sonra daha sürətlə artırılması gözlənir. Bunu digər ölkələr də edir. Rəsmi statistikaya əsasən, Çin və Rusiya ən çox qızıl alan ölkələr siyahısındadır. Bu da təsadüfi deyil. Çünki onların iqtisadiyyatlarının həcmi ilə qızıl ehtiyatları arasında ciddi disbalans mövcuddur. Belə ki, dünyanın ikinci iqtisadiyyatı olmasına baxmayaraq, Çinin rəsmi qızıl ehtiyatları olduqca azdır. Rusiya isə rəqiblərindən geri qalmaq istəmir. Eyni zamanda, ticarət müharibəsinin qızışması fonunda da qızıl ən etibarlı valyuta sayılır. Bundan əlavə, geosiyasi və geoiqtisadi vəziyyətin getdikcə pisləşməsi, gələcək perspektivlərin qeyri-müəyyənliyi fərdi və institusional investorları da qızıla yönəldir. Qızılın qiymətinin artmasının digər səbəbi isə neft və valyuta bazarında müşahidə edilən çalxalanmalar fonunda investorların öz pullarını daha az risqli istiqamətə yönəltməsi ilə bağlıdır. Ən əsası isə, milli valyutaların mövqeyinin zəifləməsi insanları öz vəsaitlərini daha etibarlı görünən qızıla yatırmalarına səbəb olur. Hazırda bir çox ölkələrin öz valyutalarını ucuzlaşdırması fonunda dünyada müşahidə olunan da məhz budur.
Tahir TAĞIYEV
