Məlum olduğu kimi, dövlət başçısının rəhbərliyi ilə keçirilən toplantıda Prezident İlham Əliyev nağdsız ödənişlərin aşağı səviyyədə olmasına diqqət çəkib. Bu sahədə ciddi addımların atılmasının vacibliyini qeyd edib. Prezident müşavirədə nağdsız ödənişlərin artırılması ilə bağlı tapşırıqlarını verib. Bununla bağlı mühüm fikirlər səsləndirib.
Nağdsız hesablaşmaların aşağı səviyyədə olmasının səbəblərini Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatası, Mərkəzi Bank və digər aidiyyəti qurumlar da bilir. Dünya təcrübəsi göstərir ki nağdsız hesablaşmanı artırmaq üçün stimullaşdrıma, həvəsləndirmə çox vacibdir. Bu sahədə bir sıra addımlar atılsa da, görünür, yetərli deyil. Ona görə də ortada arzuedilən nəticə yoxdur. Məsələn, tutaq ki, vətəndaşın bankdakı VÖEN hesabına vəsait daxil olub. Təbii ki, vətəndaş bu vəsaiti banka getmədən kart hesabına köçürüb nağdsız istifadə etmək istəyəcək. Ancaq mövcud tənzimləmə bu vəsaiti nağdlaşdırmağa yönəldir. Bunun üçün vətəndaş gərək mütləq banka getsin, vəsaiti nağdlaşdırsın və sonra istəsə karta köçürmə edə bilər. Səbəb isə nağdlaşdırma ilə bağlı 1 faizlik verginin mövcud olmasıdır. Ekspertlərin fikrincə, bu, yoluna qoyulsa, vəziyyət dəyişə bilər.
Ancaq o da məlum faktdır ki, bir sıra sahələrdə, ümumiyyətlə, hesablaşmalar nağdsız aparılmır. Məsələn, yeni tikilən “novostroyka”larda mənzillərin satışı yalnız nağd formada həyata keçirilir. Hələ indiyə qədər rast gəlinməyib ki, hansısa mənzilin satışı nağdsız hesablaşma ilə aparılsın. O cümlədən, avtomobil satışı ilə məşğul olan avtosalonlar da hesablaşmanı nağd aparırlar. Hər iki sahədə böyük alqı-satqı işlərinin aparıldığını nəzərə alsaq, söhbət böyük məbləğdə vəsaitdən gedir. O üzdən yaxşı olardı ki, bu sahələrdə də hesablaşmalar nağdsız formada aparılsın. Bunun faydası daha çox olar.
Rəşad Həsənov: “Nağdsız ödənişlərə müəyyən dövr üçün vergi güzəşti tətbiq edilməlidir”
Sözügedən məsələni “Bakı-Xəbər”ə şərh edən iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənovun sözlərinə görə, nağdsız hesablaşmalar bütün dünyada dövriyyənin gizlədilməsinə qarşı həm də bir mübarizə metodudur: “Çünki nağdsız hesablaşma zamanı, avtomatik olaraq, dövriyyə qeydiyyata düşür və buna uyğun olaraq da subyektə vergi öhdəlikləri müəyyənləşdirilir. Azərbaycanda mənzil və avtomobil satışında nağdsız ödənişlərdən istifadə edilməsi birbaşa olaraq qiymətlərin artmasına gətirib çıxarır. Çünki bu zaman satan tərəf qarşı tərəfə daha yüksək qiymət təklif edir. Məsələn, 10 min manatlıq avtomobil nağdsız formada satılırsa, buna görə 18 faiz ƏDV ödənilməlidir. Bu zaman 10 minlik avtomobil müştəriyə hardasa 12 minə başa gəlir. Ona görə də iki tərəf razılığa gələrək bunu nağdsız yox, nağd formada həyata keçirir. Bənzər metod digər lüks kateqoriyalı əmtəələrin alış-satışında da keçərlidir. Bu baxımdan da mənzil və avtomobil satışı nağdsız formada aparılmır. Ona görə də elə təşviq mexanizmi yaradılmalıdır ki, alan və satan tərəf nağdsız ödənişlərdə maraqlı olsun. Məsələn, biz təklif edirdik ki, sahibkarlıq subyektləri ikili bəyannamələr versinlər. Biri nağd ödənişlərlə bağlı, digəri nağdsız ödənişlərlə. Nağdsız ödənişlərə müəyyən dövr üçün vergi güzəşti tətbiq edilməlidir. Bu olarsa, bu sahədə vəziyyət düzələ bilər”.
Vidadi ORDAHALLI
