Mərkəzi Bankın yenidən müdaxiləsi olmasa, yaxın tezlikdə manatın avro, dollar kimi valyutalar qarşısında əhəmiyyətli dərəcədə güclənməsi gözlənir. Buna səbəb ABŞ və Avropanın öz valyutalarını ucuzlaşdırmaq üçün hərəkətə keçməsi, eyni zamanda yeni qlobal “valyuta müharibəsi”nə rəvac vermələridir. Artıq dünyanın əksər nəhəng banklarının və investisiya fondlarının analitikləri yaranmış vəziyyətdə həyəcan təbili çalır. Onlar bildirir ki, dünya üzrə ticarətin zəifləməsi və yavaşlaması fonunda qlobal “valyuta müharibəsi” başlayıb.
Baş verənlər fonunda “RİA Novosti” yazır ki, bununla bağlı olaraq artıq dollar və avronun ucuzlaşması gözlənir: “Ticarət müharibələri dünya iqtisadiyyatını əməlli-başlı sarsıdıb. Buna görə də mərkəzi bankların milli iqtisadiyyatları dəstələmək üçün müxtəlif stimullaşdırıcı tədbirlər görəcəyini gözləmək olar. Hazırda iqtisadiyyatı dəstəkləməyin yeganə yolu valyutanın zəiflədilməsidir. Bu, ixrac olunan malların dünya bazarında rəqabətə davamlılığını artıracaq. Lakin bir neçə ölkə milli valyutasını zəiflətsə, bu, valyuta müharibəsinin başlaması demək olacaq. Yeri gəlmişkən, "Bank of America Merrill Lynch" investisiya bankının analitikləri hesab edirlər ki, belə bir müharibə artıq başlayıb və dünyanın bütün aparıcı ölkələrinin bankları bu müharibədə gizli olaraq iştirak edir.
Qeyd edək ki, bir müddət öncə ABŞ prezidenti Donald Tramp Avropa Mərkəzi Bankının sədri Mario Draqini avronu zəiflətməkdə qınayıb. Bununla yanaşı, Ağ Ev rəhbəri Çini bilərəkdən yuanı ucuzlaşdırmaqda, bu yolla ixracatın dəyərini aşağı salmaqda və ABŞ-la ticarət balansını pozmaqda günahlandırıb. Tramp, həmçinin, dolların bahalı olmasından gileylənərək, bunun Amerika mal və xidmətlərinin ixracına mane olduğunu deyib: “Çin və Avropa valyutaları ilə manipulyasiya etməklə məşğuldur. Səbəb ABŞ-la rəqabətdir. Biz də axmaq olmamalı, baş verənləri sadəcə izləməməli və eyni şeyi etməliyik”. ABŞ liderinin bu sözləri artıq Uoll-Stritdə spekulyasiyalar dalğasına səbəb olub. Analitiklər belə bir qənaətə gəliblər ki, Tramp yaxın günlərdə dolların devalvasiyasına dair qərar qəbul edəcək. Qeyd edək ki, iyulun ortalarında Tramp köməkçilərinə dolların məzənnəsinin zəiflədilməsini götür-qoy etməyi tapşırıb.
Dünyanın nəhəng investisiya fondu PIMCO da mərkəzi bankların, o cümlədən Federal Ehtiyatlar Sisteminin bilərəkdən milli valyutaları zəiflətdiyini bəyan edib. Lakin bir çox analitik milli valyutaların zəiflədilməsinin doğru qərar olmadığını düşünür. Məsələn, "Bank of America" ekspertlərinin fikrincə, Trampın zəif dollar siyasəti iqtisadi artımı sarsıda bilər, belə ki, bu strategiya uzunmüddətli perspektivdə ölkə borclarının dəyərini artıracaq. Siyasət dolların stabilliyinə qarşı yönəlsə, xaricilər Amerikanın dövlət borcunu maliyyələşdirməyəcək. Dollar isə dünyanın ehtiyat valyutası kimi qəbul edilir və ABŞ tamamilə onun bu imicindən asılıdır. Amma görünür, bu istiqamətdə ABŞ-ın mövqeyi getdikcə zəifləyir”.
Ekspertlər xatırladır ki, hər bir dövlət valyutanın ucuzlaşdırılması məsələsində administrativ və yaxud monetar siyasətlə müəyyən tədbirləri görür. Məsələn, avronun indiyə qədər ucuz qalması Mario Draqinin ən böyük xidmətlərindən biridir. O, avronu ucuz saxlamaqla Avropa mallarını kifayət qədər rəqabətə davamlı etdi və ixracını stimullaşdırdı. Avropa bunu monetar siyasətlə, Çin isə adminstrativ yolla həyata keçirir. Hər iki imkan Amerikada məhduddur. Amerika kimi dövlət bunu adminstrativ yolla edə bilməz, çünki ABŞ dolları sərbəst dönərli valyutadır və burada adminstrativ üsulla tənzimləmələr olmur. Trampın əlində əsasən iki alət var, birinci, faiz azalması, ikincisi isə, dövriyyəyə əlavə pulun buraxılması. Amerikanın əsas yollarından biri Federal Ehtiyat Sisteminin faiz azalmasına getməsidir. Eyni zamanda, dövriyyəyə daha çox pul buraxılması da digər valyutalara nisbətən ABŞ dollarının qiymətini ucuzlaşdıra bilər. Aydındır ki, qlobal miqyasda maliyyə sahəsində baş verənlər manata da təsirsiz ötüşməyəcək. Qeyd olunduğu kimi, Mərkəzi Bank tədbirlər görməsə, manat digər valyutalar qarşısında bahalaşacaq. Bundan əlavə, məsələnin Azərbaycanın valyuta ehtiyatlarına da təsiri var. Çünki valyuta ehtiyatlarının tərkibində dollar və avronun payı yüksəkdir. Hesab edilir ki, bu pulların bir qismi artıq qızılla əvəzlənməlidir. Yəni yaranan vəziyyətdə Azərbaycan valyuta ehtiyatlarındakı dolların həcmi ilə bağlı siyasətini də yenidən nəzərdən keçirə bilər. Bunu artıq əksər ölkələr, məsələn, Rusiya, Çin, Türkiyə və digərləri edir. Onlar valyuta ehtiyatlarındakı dolları daha çox qızılla əvəzəlyir. Azərbaycan isə ötən ildən qızıl ehtyiatlarını artırır. Bu həcmin daha çox olması da istisna edilmir.
Nahid SALAYEV
