Məlum olduğu kimi, Vergi Məcəlləsinə uçotun bərpası, gəlirlərin leqallaşdırılması, vergi güzəştlərindən istifadə ilə bağlı çoxlu sayda dəyişiklik edilib. Bu dəyişikliklərin əksəriyyəti, ilk növbədə, vergi ödəyicisində uçotun bərpası məsələlərinə həsr olunub.
Eyni zamanda, Məcəllədə vergi ödəyicisinin mənafeyinə xidmət edən güzəştlər və azadolmalarla bağlı yeniliklər mövcuddur. Lakin təəssüf ki, sahibkarların bir çoxunun bundan xəbəri yoxdur. Çünki bəzi sahibkarlar uçot-hesabat məsələlərinə ciddi yanaşmır, mühasiblərlə işləməyə çox da önəm vermir, az məbləğlərdə vergidən yayınmanı “qənimət” hesab edib, böyük güzəştlərdən məhrum olurlar.
Bəzi müəssisələrin uçot işləri qaydasında olmadığına görə onlar verilmiş güzəştləri də axıra qədər tətbiq edə, hüquqlarından tam şəkildə yararlana bilmirlər. Nəticədə həmin şirkətlərin istehsal etdikləri məhsulun və ya göstərdikləri xidmətin maya dəyəri arzu edilməyən şəkildə artır.
Ekspertlər qeyd edirlər ki, ən çox vergidən yayınma halı “Binə” və “Sədərək” ticarət mərkəzlərində qeydə alınır. Adıçəkilən ticarət mərkəzlərində çalışan sahibkarlar vergidən yayınırlar. Vergidən yayınmanın qarşısını almaq üçün Vergilər Nazirliyi tədbirlər görəcək. Bu barədə jurnalistlərə açıqlamasında Vergilər Nazirliyinin İqtisadi təhlil və ekspertiza departamentinin baş direktoru Natiq Şirinov bildirib. Onun sözlərinə görə, bu obyektlərdə mallar sənədsiz satılıb ki, bu da dövriyyələrin şəffaflaşmasına ciddi əngəllər yaradıb: "Prezident İlham Əliyev idxal-ixrac sahəsində şəffaflaşmanın təmin olunması ilə bağlı sərəncam imzalayıb. Vergilər Nazirliyi, Dövlət Gömrük Komitəsi, Maliyyə və İqtisadiyyat nazirlikləri tərəfindən də müvafiq addımlar atılıb. Hazırda karqo şirkətləri sırf daşımaçılıqla məşğuldurlar. Ölkəyə idxal olunan mal və məhsullar faktiki sahibkarın adına rəsmiləşdirilir. Bu da ölkə boyu dəyər zəncirinin qorunmasında olan əngəllərin aradan qaldırılmasına imkan verir. Yəni mallar karqo şirkətləri tərəfindən idxal olunur. Onlar daşımaçılıqdan öz mənfəətini əldə edirlər. Həmin mallar, faktiki, sahibkarların öz adına rəsmiləşdirildiyinə görə növbəti mərhələlərdə dövriyyələrin şəffaflaşması həyata keçirilir. 2019-cu ilin ilk 5 ayında həm dövriyyələrin şəffaflaşması, həm də elektron qaimələrlə rəsmiləşməsinin artırılması hesabına daxilolmalarda ciddi artımlar olub".
Rəşad Həsənov: “… hər bir azərbaycanlı kimi vergi ödəməlidirlər”
İqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında qeyd etdi ki, bazar şəraitində fəaliyyətində ticarət mərkəzlərinə ümumi yanaşma tətbiq olunur: “Bu müəssisələrdə çalışan sahibkarlar vergi ödəyicisi kimi fəaliyyət göstərmirlər. Sadəcə, icarəçi olaraq icarədarın müəyyən etdiyi ödənişləri vermək şərtilə onun himayəsi altında fəaliyyət göstərirlər. Bu hal əksər bazarlarda yaşanır. Bu yaxınlarda “Diglas” ticarət mərkəzi yananda sahibkarların vergi ödəyicisi olmaması açıq şəkildə hər kəsə bəlli oldu. Eyni hal bir müddət öncə Sumqayıt bazarı yanan zaman yaşandı. Bazarlarda ticarət dövriyyəsinin leqallaşdırılması istiqamətində ciddi tədbir görülmür. Burada da himayədarlıq əsas maneələrdən biri idi. Hansısa formada qeyri-rəsmi sövdələşmələr olurdu. Belə olan bazarların fəaliyyətinə göz yumulurdu”.
Həmsöhbətimiz onu da vurğuladı ki, bazarlarda çalışan sahibkarlar vergi ödəyicisi kimi qeydiyyatdan keçməyiblər. O cümlədən, həmin ticarət mərkəzlərində POS-terminal belə yoxdur: “Nəzərə almaq lazımdır ki, “Binə” və “Sədərək” miqyasına görə böyük ticarət məkanıdır. Qeyd olunan ticarət mərkəzlərində çalışan sahibkarlar hər bir azərbaycanlı kimi vergi ödəməlidirlər. Onların xərcləri artsa belə, öz hüquqlarını təmin etmiş olacaqlar. “Diglas” ticarət mərkəzində çalışan sahibkarlar nə vergi, nə sığorta ödənişi edirdilər. Xoşagəlməz hadisə baş verən zaman həmin sahibkarlar risqlə üz-üzə qalıb öz fəaliyyətlərini tamamilə dayandırırdılar”.
Günel CƏLİLOVA
