Azərbaycanda ABŞ dollarının məzənnəsinin uzun müddətdir ki, 1,7001 səviyyəsində qalması müşahidə olunur. Qeyri-neft sektoru üzrə ölkənin ixrac potensialını qorumaq üçün bu məzənnə ölkəmizdən ötrü məqbul sayılır. Elə həm ixracatçılar, həm də idxalçılar məzənnədə aylardır yaranan bu nisbəti nəzərə alaraq fəaliyyətlərini müəyyən edirlər.
Rəsmi açıqlamalardan da məlum olur ki, hökumət indiki hədd nisbətini yetərli sayır. Məsələn, Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov bildirir: “Mərkəzi Bank valyuta bazarına əhəmiyyətli dərəcədə müdaxilə etmir. Bununla belə, əhalinin və iş adamlarının marağını nəzərə alaraq, manatın kəskin ucuzlaşması və yaxud bahalaşmasını istəmirik. Odur ki, məzənnə siyasətində “üzən məzənnə” rejiminin tərkib hissəsi olan “aralıq rejim” tətbiq edilir. Tənzimləyici qurum az volatilli sabit məzənnə, ucuz pul və aşağı səviyyəli inflyasiyanı qarşıya hədəf qoyub və bunların üçü də eyni dərəcəcə vacibdir. Qurumun valyuta ehtiyatlarının artması isə bankların ona olan borclarını qaytarması ilə bağlıdır. Hazırda Mərkəzi Bank valyuta hərraclarında dollar alıb-satmır”.
Amma dünya maliyyə bazarlarında son proseslər göstərir ki, dolları bu gedişlə uzun müddət indiki həddə saxlamaq mümkün olmayacaq. Əsas səbəb dolların bir çox əsas valyutalar, o cümlədən avro qarşısında ucuzlaşmasıdır. Bu məsələ ABŞ-ın Mayami şəhərində keçirilən "TradeTech FX" konfransında da əsas diqqət mərkəzində yer alıb. "AG Bisset Associates" valyuta proqramları menecmenti şirkətinin baş investisiya mütəxəssisi Ulf Lindal bildirib ki, 2018-ci ilin sonuna qədər dollar-avro məzənnəsi 1,43 səviyyəsinə qədər artacaq. Hazırda 1 avronun qimyətinin 1,23 dollar olması fonunda bu o deməkdir ki, ABŞ valyutası il ərzində kəskin ucuzlaşacaq.
Qeyd edək ki, bunu sözügedən konfransda toplaşmış valyuta bazarlarının 500-ə yaxın iştirakçısının böyük əksəriyyəti də təsdiq edib. "Bank of America" tərəfindən sorğulanan investisiya fondları menecerlərinin ortaq fikri bu olub ki, dolların məzənnəsi ucuzlaşmağa davam edəcək. Dolların ucuzlaşmasına səbəb kimi fond menecerləri dünya iqtisadiyyatının sürətlənməsi fonunda mərkəzi bankların monetar stimullaşdırmanı azaltmasını göstəriblər. Analitiklərin fikrincə, bazarın əksər əsas oyunçularının dollarla bağlı bədbin əhval-ruhiyyəsi isə dolların ucuzlaşmasını bir qədər də sürətləndirəcək.
1,75 trilyon dollar aktivlərə sahib olan "Amundi Pioneer Asset Management" investisiya şirkətinin istiqrazlar üzrə portfel meneceri Pareş Upadhyaya bildirib ki, mərkəzi banklar tərəfindən monetar stimullaşdırmanın tamamlanması dolların, böyük ehtimalla, daha 1-2 il ucuzlaşmasına səbəb olacaq: "Dollar-avro cütlüyü bu ucuzlaşma prosesində liderlik edəcək ".
Bu fonda ölkəmizdə manatın avroya birbaşa deyil, çarpaz məzənnəsi müəyyənləşdirildiyi üçün Avropa valyutasının dollara nisbətən möhkəmlənməsi birbaşa manatın avro qarşısında dəyər itirməsinə gətirib çıxarır. Amma əvəzində manat dollara nisbətdə möhkəmlənir. Avropazonada iqtisadi göstəricilərin yaxşılaşması, eləcə də dolların son günlər əksər dönərli valyutalara nisbətən dəyər itirməsi avronun daha da güclənməsinə səbəb olub. Belə vəziyyətdə hökumət müdaxilə etməsə, dolların daha çox ucuzlaşması qaçılmaz sayılır. Hətta il ərzində dolların 1,5 manata kimi ucuzlaşması belə mümkündür.
Hazırda dollarla bağlı proseslərin inkişafını müəyyən edən digər bir proses isə ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin atacağı addımlar olacaq. ABŞ-da artan inflyasiya fonunda fikirlər səslənir ki, Federal Ehtiyat Sistemi uçot dərəcəsini hər rüb, yəni 2018-ci ildə 4 dəfə artıra bilər. Qurumun monetar siyasətini daha da sərtləşdirməsinə səbəb kimi analitiklər makroiqtisadi amilləri əsas gətirir. Belə ki, yanvar ayında ABŞ-da 200 min yeni iş yeri açılıb, əmək haqlarında artım 0,3% olub. İnflyasiya isə sürətlənməkdə davam edir. Ötən ay inflyasiya göstəricisi Federal Ehtiyat Sisteminin hədəfi olan 2% həddini ötüb və 2,1% təşkil edib. Bu vəziyyətdə Federal Ehtiyat Sisteminin uçot dərəcəyini artırması dolların ucuzlaşmasını qismən əngəlləyə bilər. Ekspertlər bildirir ki, ümumiyyətlə, qlobal bazarlar üçün hazırda qeyri-müəyyənlik təşkil edən iki amil yaranıb. Bunlardan birincisi Federal Ehtiyat Sisteminin yeni rəhbəri Cerom Pauelin monetar siyasətlə bağlı mövqeyi, ikincisi isə ABŞ-da həyata keçirilən vergi islahatlarının iqtisadiyyata təsir dərəcəsidir. Tədricən bu iki amilin iqtisadiyyata təsiri müşahidə olunacaq və bu da qlobal maliyyə bazarlarına öz istiqamətini müəyyənləşdirmək imkanı verəcək. Dolların məzənnəsi, fond birjaları, faizlər və xammal qiymətləri ABŞ iqtisadiyyatının 2018-ci ildə inkişaf perspektivlərindən birbaşa asılı olacaq. Amma istənilən halda dolların il ərzində möhkəmlənməyəcəyi qətidir, əksinə, proseslər onun ucuzlaşma ehtiymalının getdikcə artdığını göstərir.
Tahir TAĞIYEV
