İlqar Orucov: “...Nizamnamə seçkinin 3 ildən bir keçirilməsini tələb edir”
1945-ci ildə təsis olunan Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasında (AMEA) ayrı-ayrı vaxtlarda müxbir üzvləri və həqiqi üzvlərin seçkisi keçirilib. Müxbir üzvlərin və həqiqi üzvlərin sonuncu seçkisi 2017-ci ildə olub.
AMEA-nın prezidenti İsa Həbibbəyli deyib ki, akademiyanın əsas məqsədlərindən biri də həqiqi və müxbir üzvlüyə seçkilərin keçirilməsidir: “Uzun müddətdir həqiqi və müxbir üzvlüyə seçkilər keçirilmir. Fikrimcə, yanvardan sonra bu məsələyə baxmaq olar”.
Son 30 ildə AMEA-da həqiqi və müxbir üzvlüyə seçkilərin keçirilməsinə Prezident Administrasiyasının sabiq rəhbəri və AMEA-nın keçmiş prezidenti, hazırda barəsində ev dustaqlığı qətimkan tədbiri seçilən Ramiz Mehdiyev rəhbərlik edib. R.Mehdiyevin icazəsi olmadan hansısa bir alim, elm xadiminin namizədliyi irəli sürülə bilməzdi. Təbii ki, daha çox onun istədiyi adamlar müxbir üzv və akademik seçilə bilməzdi. Bir sözlə, bu prosesi Mehdiyev idarə edirdi, onun razılığı olmadan kimsə seçki keçirməyə cürət etməzdi.
Çoxlarının yadında olar, 2006-cı ilin sonlarına yaxın AMEA-da həqiqi və müxbir üzvlərin seçkiləri keçirilirdi. Akademiyanın Rəyasət Heyətinin binası qarşısında böyük bir təlatüm vardı, jurnalistlər, alimlər kimlərin seçiləcəyini səbrsizliklə gözləyirdilər. Seçki isə Mehdiyevin gecikməsi səbəbindən yubanırdı. Orada alimlər deyirdilər ki, qutudan əsl alimlərin adlarından çox Mehdiyevin etimadını qazanmış adamların adları çıxacaq. Yəni seçki prosesinin onun tərəfindən idarə olunduğu və məhz istədiyi adamların seçiləcəyi deyilirdi. Və deyilənlər də oldu. Böyük ajiotajla keçirilən həqiqi və müxbir üzvlərin seçkisində Mehdiyev neçə-neçə tərəfdarını akademik, müxbir üzv etdi, neçə-neçə ləyaqətli alim haqqı çatan titullardan məhrum qaldığı üçün ürəyini tuta-tuta akdemiyanın binasını tərk edirdi.
İndi Mehdiyevdən sonra AMEA-da həqiqi və müxbir üzvlərin seçilməsi düyünə düşüb.
“AMEA-ya kurasiyanı məhz Ramiz Mehdiyev həyata keçirirdi”
Azərbaycan Gənc Alim, Doktorant və Magistrlər Cəmiyyətinin sədri, fəlsəfə doktoru İlqar Orucov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu seçkilər AMEA-nın nizamnaməsi ilə tənzimlənən bir prosedurdur. “Nizamnamədə AMEA-nın həqiqi və müxbir üzv seçkilərinin keçirilmə proseduru və seçki qaydası, eyni zamanda orada seçkinin neçə ildən bir keçirilməsi açıq şəkildə öz əksini tapıb. Yəni bu prosedur AMEA-nın nizamnaməsi ilə tənzimlənən bir prosedurdur. Nizamnaməyə nəzər salanda görürük ki, müxbir və həqiqi üzvlərin seçkisi 3 ildən gec olmayaraq keçirilməlidir. Seçkidə iştirak, seçki prosesi bütövlükdə nizamnamədə əks olunub və nizamnamə seçkinin 3 ildən bir keçirilməsini tələb edir. Eyni zamanda elmi müəssisə və təşkilatlar tərəfindən namizədlərin irəli sürülməsi nəzərdə tutulub. Nizamnaməyə əsasən, namizədlər irəli sürüldükdən sonra seçkilər gizli səsvermə yolu ilə həyata keçirilir. Seçkidə akademiyanın üzvləri gizli səs verməklə bu quruma yeni üzvlər seçirlər.
AMEA-da həqiqi və müxbir üzvlərin seçkilərinin gecikməsinin nə ilə bağlı olduğunu bilmirəm. Biz bəzən belə gecikmələri görmüşük. Müstəqilliyimizin ilk illərində də belə gecikmələr olub, bu, zaman-zaman özünü göstərib. Bu daha çox nizamnamədə müəyyən təkmilləşmənin aparılması ilə bağlı olub və sair. Amma hazırda seçkilərin nə üçün gecikdiyinin səbəbini bilmirəm. Bununla bağlı AMEA rəhbərliyi tərəfindən rəsmi açıqlama verilsə daha yaxşı olar”.
Vaxtilə bu məsələyə R.Mehdiyevin qeyri-rəsmi rəhbərlik etməsi məsələsinə münasibət bildirən İ.Orucovun sözlərinə görə, o, AMEA prezidenti olmazdan əvvəl Prezident Administrasiyasının rəhbəri idi: “AMEA-ya kurasiyanı məhz Ramiz Mehdiyev həyata keçirirdi. Biz bir neçə dəfə bu istiqamətdə tənqidi fikirlərimizi ifadə etmişik. Bu seçkilərin də gecikməsinin sırf Ramiz Mehdiyevlə bağlı olması barədə məlumatım yoxdur. AMEA-nın kurasiyası Administrasiyanın müvafiq şöbəsi tərəfindən həyata keçirilir. Ona görə də, bu prosesin nə zaman həyata keçirilməsi, təbii ki, AMEA-nın öz səlahiyyəti daxilindədir. Bu proses akademiyanın ümumi yığıncağında nizamnamədən irəli gələn tələblər çərçivəsində həyata keçirilməlidir.
Bu işlər onun həbsi ilə bağlı ola bilərmi? Təbii ki, Ramiz Mehdiyevin çox ciddi dövləti cinayətlərdə təqsirləndirilməsi ilə bağlı artıq istintaq başladılıb. Bilirsiz ki, ev dustaqlığı ilə onun həbsinə qərar verilib, müvafiq istintaq gedir. Təbii ki, istintaqdan sonra Ramiz Mehdiyevin AMEA-nın həqiqi üzvlüyündən azad edilməsi məsələsinə baxıla bilər. Düşünürəm ki, kifayət qədər ciddi ittihamlardır. Əslində AMEA üzvlüyündən azad edilməsi məsələsi də nizamnamədə əks olunub. Baxmayaraq ki, müxbir və həqiqi üzvlər seçki yolu ilə seçilir. Amma nizamnamədə müvafiq prosedurlar var ki, hansı hallarda şəxslər AMEA-nın müxbir və həqiqi üzvlüyündən xaric oluna bilər...”
İ.Orucov qeyd etdi ki, kifayət qədər ciddi olan bu ittihamlar sübut olunacağı təqdirdə R.Mehdiyevin AMEA-nın həqiqi üzvlüyündən uzaqlaşdırılması məsələsi hüquqi çərçivədə gerçəkləşəcək. “Bütövlükdə bunlar hamısı müvafiq sənədlərlə tənzimlənir, uyğun prosedurlar məhz nizamnamə çərçivəsində həllini tapmalıdır və tapacaq”-deyə İ.Orucov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
