Neft hasilatı ilə məşğul olan ölkələr üçün bu gün prioritet məsələlərdən biri də sözügedən məhsulun qiymətinin artması ilə bağlıdır. Bu mənada Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatının (OPEK) noyabrın 28-də Vyanada keçiriləcək Yüksək Səviyyəli Komitəsinin ikinci iclasına xüsusi diqqət var. Belə görünür ki, burada müsbət qərarların qəbul olunması əsas etibarı ilə OPEK-ə üzv olmayan ölkələrdən asılı olacaq. Həmin siyahıda isə Azərbaycan da yer alır.
Xatırladaq ki, Yüksək Səviyyəli Komitənin ikinci iclasında ölkəmizi Azərbaycanın energetika naziri Natiq Əliyev təmsil edəcək. İclasda ölkələrin neft hasilatında payının müəyyənləşdirilməsi, hasilatın həcminin dəyişdirilməsi ilə bağlı əldə edilməli olan nəticəyə dair proqnozlaşdırma aparılması və qərar qəbul edilərsə, onun idarəetmə mexanizminin yaradılması kimi məsələlər müzakirə olunacaq. "Forexpf.ru" saytı yazır ki, iclasın nəticələri Rusiya, Azərbaycan və Meksikanın mövqeyindən əhəmiyyətli dərəcədə asılı olacaq. Qeyd olunur ki, Rusiya neft hasilatının azaldılması deyil, dondurulmasına hazır olduğunu dəfələrlə bəyan edib. Xatırlanır ki, OPEK-in noyabrın 30-da Vyanada keçiriləcək sammitinə bir neçə gün qalmasına baxmayaraq, Rusiya tərəfi hasilatın dondurulması təklifindən vaz keçmir. Səudiyyə Ərəbistanı və OPEK-in digər üzvləri son günlərə qədər Rusiyanın hasilatı azaldacağına ümid bəsləsələr də, rəsmi Moskvanın son açıqlamaları hasilatın yalnız dondurula biləcəyini göstərir. Qeyd edək ki OPEK neft bazarının stabilləşməsinin yalnız Rusiyanın hasilatı azaldacağı durumunda baş tutacağını açıqlayıb.
Problemin noyabrın 28-də OPEK sammitindən öncə neft hasilatçısı ölkələrin görüşündə həll oluna biləcəyi qeyd edilir. "Bloomberg" agentliyi bildirib ki, danışıqlarda Rusiya, Azərbaycan və Meksikanın iştirak edəcəyi, əvvəlki görüşdə iştirak edən Oman, Qazaxıstan və Braziliya kimi ölkələrin isə görüşə qatılmayacağı açıqlanıb. Britaniyanın "Energy Aspects" konsaltinq şirkətinin neft sektoru üzrə baş məsləhətçisi Amrita Senə görə, danışıqlar son ana qədər davam edəcək və yekun qərarın da son anda açıqlanması gözlənir. Qeyd olunur ki, müsbət nəticə Rusiya, Azərbaycan və Meksikanın mövqeyindən əhəmiyyətli dərəcədə asılı olacaq. Məlumatlara görə, Azərbaycan prosesin müsbət sonluqla yekunlaşmasına dəstək nümayiş etdirəcək. Rusiyaya gəlincə, bu ölkə maraqlı mövqe nümayiş etdirir. Ölkənin energetika naziri Aleksandr Novak qeyd edir ki, Rusiyanın neft hasilatının məhdudlaşdırılmasına dair mövqeyi dəyişməyib, ölkə hasilatı dondurmağa hazırdır, bu, 2017-ci ilin planı üzrə sutkada 200-300 min barrel ixtisar deməkdir: "Rusiyanın mövqeyi ardıcıldır, dəyişməyib. Biz hasilatı əldə edilən səviyyədə dondurmağa hazırıq. Bizim üçün bu yetərincə mürəkkəb və sərt vəziyyətdir, bildiyiniz kimi, plana müvafiq olaraq gələn il hasilatın artım ilidir. Buna görə də hasilatı hazırkı səviyyədə saxlayaraq, biz öz töhfəmizi veririk, bu isə 2017-ci ilin planı üzrə sutkada 200-300 min barrel ixtisar deməkdir".
Energetika naziri Natiq Əliyev isə bildirir ki, Vyana sammitində neft bazarının balanslaşdırılmasına dair qərarın hasilatın azaldılması, yaxud dondurulması variantı üzrə qəbulundan asılı olmayaraq, bu proseslər neftin qiymətinin yüksəlməsinə stimullaşdırıcı təsir göstərəcək. Onun sözlərinə görə, neft bazarının tənzimlənməsi ilə bağlı öhdəliklərin götürülməsi və bu öhdəliklərin neft hasil və ixrac edən ölkələr arasında paylaşdırılması istər bazar, istərsə də qiymət spekulyasiyasında maraqlı tərəflərə daha ciddi tədbirlər görülməsinin mümkünlüyü mesajını verəcək: "Fikrimizcə, neftin bahalılığını təmin edən təbii iqtisadi faktorların zəif olduğu indiki situasiyada bazara çevik müdaxilə zəruridir. Proqnozlara əsasən, gələn ildən etibarən dünyada neftə tələbatın tədricən artması ilə neftin qiyməti də artmağa başlayacaq. 2017-ci ildə dünyada neftə gündəlik tələbatın 95 milyon 300 min barrel olacağı, 2020-ci ildə isə ABŞ iqtisadiyyatının sağlamlaşdırılması prosesinin davam etdirilməsi, Avropa, eləcə də inkişaf etmiş ölkələrdə iqtisadi artımın bərpası hesabına neftə tələbatın təxminən 2014-cü ildəki səviyyəyə çatacağı ehtimal edilir. Proqnozlara əsasən, 2020-ci ilin ortalarında neftin barrelinin 100 dollar olduğu dövrə qayıtmaq mümkün olacaq". Nazir bildirib ki, dünya üzrə əhalinin sayının artması da neftin gələcək qiymətlərinə təsir edəcək. N.Əliyev həmçinin vurğulayıb ki, enerji resurları istehlakının ümumi strukturunda neft-qaz hələ uzun müddət öz üstünlüyünü qoruyub saxlayacaq. Digər tərəfdən o da mühüm faktdır ki, son dövrlər geniş vüsət götürmüş davamlı islahatlarla yeni iqtisadi inkişaf modelinə keçən Azərbaycanın neft amilindən asılılığı azalır. Ölkə rəhbərliyinin həyata keçirdiyi iqtisadiyyatın şaxələndirilməsi kursu hər hansı konkret amildən asılı olmayaraq Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişafını təmin edir. Bu da neft bazaralarında baş verənlərin Azərbaycana təsirlərini azaldır.
Tahir TAĞIYEV
