Bəhruz Quliyev: “Azərbaycan bu istiqamətdə sistemli və qətiyyətli siyasət yürüdür”
Məlum olduğu kimi, Prezident İlham Əliyev “Mədəni irs və qayıdış hüququ: Ermənistandan didərgin salınmış azərbaycanlıların mədəni irsinin bərpası – ədalətə, barışığa və sülhə aparan yol kimi” mövzusunda III beynəlxalq konfransın iştirakçılarına müraciət ünvanlayıb.
Müraciətdə bir sıra məsələlərə toxunulub, o cümlədən, Ermənistanda qərbi azərbaycanlılara qarşı törədilən cinayətlərin beynəlxalq hüquq müstəvisində həll olunmasının vacibliyinə toxunub: “Ermənilərin azərbaycanlılara qarşı insanlıq əleyhinə cinayətlərinin beynəlxalq hüquq müstəvisində qiymətləndirilməsi üçün lazımi addımlar atılması və beynəlxalq ictimaiyyətin bu məsələdə bizə dəstəyi olduqca əhəmiyyətlidir”.
“Ermənistanın azərbaycanlılara qarşı həyata keçirdiyi deportasiyalar, zorakılıqlar və mədəni irsin məhvi insanlıq əleyhinə cinayətlər kimi tanınmalıdır”
Qərbi azərbaycanlılara qarşı törədilən cinayətlərin qiymətləndirilmə prosesinin beynəlxalq hüquq müstəvisində necə həll olunacağı barəsində fikir bildirən “Səs” qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev “Bakı-Xəbər”ə şərhində bildirdi ki, Prezident İlham Əliyevin III beynəlxalq konfransa ünvanladığı müraciət Qərbi azərbaycanlılara qarşı törədilmiş cinayətlərin artıq beynəlxalq hüquq müstəvisində qiymətləndirilməsi prosesinə yeni impuls verdi: “Dövlət başçısı açıq şəkildə bildirdi ki, Ermənistanın azərbaycanlılara qarşı həyata keçirdiyi deportasiyalar, zorakılıqlar və mədəni irsin məhvi insanlıq əleyhinə cinayətlər kimi tanınmalıdır. Düşünürəm ki, bu, dünyaya açıq mesajdır. Hesab edirəm ki, bu prosesin beynəlxalq səviyyədə həlli faktların tam sənədləşdirilməsi, beynəlxalq təşkilatlar qarşısında hüquqi mexanizmlərin işə salınması və cinayətlərin hüquqi tanınması üçün presedentlərin yaradılması istiqamətində ola bilər. Bu, zərərin ödənilməsi və Qərbi azərbaycanlıların geri qayıdış hüququnun təsdiqi baxımından xüsusi əhəmiyyətlidir. Prezidentin mesajı bir daha göstərir ki, tarixi ədalətin bərpası həm regional sülhün, həm də etnik təmizləmə qurbanlarının hüquqlarının təmin olunmasının əsas yoludur. Azərbaycan bu istiqamətdə sistemli və qətiyyətli siyasət yürüdür. Analizlər deməyə əsas verir ki, regionda sülh olarsa, bu, həm də ədalətin bərpa olunmasına xidmət edəcək".
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, "Prezident İlham Əliyevin “Mədəni irs və qayıdış hüququ” mövzusunda III beynəlxalq konfrans iştirakçılarına ünvanladığı müraciət bir daha göstərdi ki, Qərbi azərbaycanlılara qarşı törədilən tarixi cinayətlərin hüquqi-siyasi qiymətləndirilməsi artıq təkcə regional deyil, beynəlxalq gündəliyin ayrılmaz hissəsinə çevrilir: "Azərbaycan rəhbərliyinin bu istiqamətdə apardığı sistemli siyasət həm tarixi ədalətin bərpasına, həm də Cənubi Qafqazda uzunmüddətli sülhün bünövrəsinin möhkəmlənməsinə xidmət edir.
Müraciətdə xüsusi vurğulanan əsas məqam ondan ibarətdir ki, ermənilərin yüz illər boyu azərbaycanlılara qarşı həyata keçirdikləri etnik təmizləmə, kütləvi qovulmalar, işgəncələr və mədəni irsin məhvi, artıq siyasi bəyanat səviyyəsini keçərək beynəlxalq hüquqi məsuliyyət predmeti kimi formalaşır. Bu, prosesin həm mahiyyətcə, həm də hüquqi texnologiyalar baxımından yeni mərhələyə qədəm qoyduğunu göstərir".
Siyasi şərhçi əlavə edib ki, beynəlxalq hüquq müstəvisində bu proses bir neçə paralel istiqamətdə həyata keçirilə bilər: "Məsələn, faktların beynəlxalq səviyyədə sənədləşdirilməsi və arxivləşdirilməsi, beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində hüquqi qiymət tələb edən mexanizmlərin işə salınması, “İnsanlıq əleyhinə cinayətlər” kimi tanıdılması üçün hüquqi presedentlərin yaradılması, zərərin ödənilməsi (reparasiya) mexanizmlərinin gündəmə gətirilməsi və s. Hesab edirəm ki, beynəlxalq hüquqda etnik təmizləmə nəticəsində zərər çəkmiş xalqlara kompensasiya, əmlakın qaytarılması və bərpa hüququnun tətbiqi presedentləri mövcuddur. Qərbi azərbaycanlıların hüquqlarının bərpası da bu çərçivədə mümkün ola bilər. Bu gün Prezident İlham Əliyevin vurğuladığı kimi, beynəlxalq ictimaiyyətin bu prosesdə açıq dəstəyi ədalətə və sülhə aparan yolun əsas şərtidir. Çünki sülh yalnız tarixi həqiqətlər tanındıqda və cinayətlər qiymətləndirildikdə möhkəm olur. Haqqı tapdanmış yüz minlərlə Qərbi azərbaycanlı öz doğma yurdlarına qayıtmaq hüququnu da məhz beynəlxalq hüquq müstəvisində tanıdaraq reallaşdıra bilər. Bu kontekst Azərbaycan üçün təkcə keçmişə qayıdış deyil, həm də gələcək nəsillərə ədalətli siyasi miras buraxmaq məsuliyyətidir. Dövlət başçısının müraciəti isə bu tarixi yol xəritəsinin ən önəmli mərhələlərindən biri kimi yadda qalır".
Günel CƏLİLOVA
