Neft bazarında kəskinləşən ziddiyyətlər dünyanın başına od ələyə bilər

Tarix: 11.11.2015 / 01:54
Bölmə: İqtisadiyyat

Neftin qiyməti ətrafında baş verənlər bu məhsulun yaxın tezlikdə dünya bazarında bahalaşmasının hələ də mümkünsüz olduğunu göstərir. Hətta ABŞ-da hasilatın azalmasına dair yayılan xəbərlərə baxmayaraq, dünya bazarında neftin qiyməti bir barrel üçün 50 dollarlıq həddi aşa bilmir. ABŞ-da neft-qaz sektorunda servis şirkəti olan "Baker Hughes"un məlumatlarına əsasən, ABŞ-da keçən həftə ərzində işlək neft quyularının sayı 16 ədəd və ya 2,7% azalaraq 578-ə enib.

Qeyd edək ki, işlək neft quyularının sayı bir il əvvəl, yəni 2014-cü ilin sonunda 2 000-ə yaxın olub.

Norveçin "Rystad Energy" biznes-konsaltinq şirkəti isə bildirir ki, OPEK ölkələri oktyabrda hasilatı artırıb. Səudiyyə Ərəbistanı gündəlik hasilatı 80 min barrel artıraraq 10,38 milyon barrelə, Liviya isə 80 min barrel artıraraq 430 min barrelə yüksəldib. Elə bu da neftin bahalaşmasına imkan vermir. Bahalaşma üçün OPEK hasilatı azaltmalıdır. Küveytin neft naziri Əli Saleh əl-Omayr isə hesab edir ki, neft hasilatının azaldılması yalnız OPEK üzvü olmayan ölkələrlə birlikdə edilməlidir":OPEK üzvü olmayan ölkələr istənilən neft hasilatına qoşulmalıdır. Bu, bazarda balans yaradılması üçün vacibdir. Bazardakı vəziyyətə görə, dünya iqtisadiyyatının nə zaman bərpa olunacağını söyləmək mümkün deyil. Amma ümid edirəm ki, bu gələn il baş verəcək. İqtisadi artım tempi bərpa olunarsa, qiymətlər də qalxacaq". Xatırladaq ki, OPEK-in tərkibinə 12 ölkə daxildir: İran, İraq, Küveyt, Səudiyyə Ərəbistanı, Venesuela, Qətər, Liviya, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Əlcəzair, Nigeriya, Ekvador və Anqola. Daha 4 ölkə - Meksika, Misir, Oman və Rusiya isə OPEK-də müşahidəçi ölkə statusu daşıyır. Təşkilatın ötən ay neft hasilatının azalması ilə bağlı iclasına Azərbaycan da dəvət edilmişdi. Müşavirədə neftin qiymətini 70-80 dollara qaldıra bilmək üçün hasilatı azaltmaq planına Venesueladan başqa dəstək verən olmayıb. Xatırladaq ki, nefti bahalaşdırmaq üçün hasilatı mərhələlərlə azaltmaq təklifini Venesuela irəli sürmüşdü. OPEK bu təklifi kartelə daxil olmayan hasilatçı ölkələrin iştirakı ilə müzakirə etməyə razılaşıb.

Bu məqsədlə, Azərbaycan da daxil olmaqla, hasilatçı ölkələrin energetika nazirlərinə Vyana müşavirəsinə qatılmaq üçün dəvətlər göndərilib. Ancaq Azərbaycanın energetika naziri Natiq Əliyev müşavirəyə qatılmaqdan imtina edib. Eləcə də OPEK-ə daxil olmayan ölkələrdən Norveç və Oman da bu müşavirəyə öz nümayəndə heyətlərini göndərməyib. Rusiya, Qazaxıstan, Kolumbiya, Meksika və Venesuela nümayəndə heyətləri müşavirəyə getsə də, Venesuela istisna olmaqla, qalanlar hasilatı azaltmaq ideyasını dəstəkləmədiklərini əvvəlcədən elan etmişdilər. Bu mənada, gələn ay keçiriləcək iclasda da razılıq əldə olunması inandırıcı görünmür.

Əksinə, OPEK-ə daxil olan ölkələr arasında rəqabət qızışıb. Neftin qiymətlərinin yüksək olduğu vaxtlarda təşkilata üzv ölkələr öz aralarında razılaşaraq qiymətləri tənzimləyirdilərsə, hazırda neftin qiymətlərinin kəskin azalması fonunda üzv ölkələr əlavə endirimlərlə bazar paylarını qorumağa çalışır. Mərkəzi Londonda yerləşən maliyyə konsalting şirkəti olan "Energy Aspects"in son hesabatı da bunu göstərir. Konsaltinq şirkətinin yaydığı son hesabatda deyilir: "OPEK daxilində nəinki təşkilata daxil olmayan ölkələrlə, hətta öz aralarında da genişmiqyaslı müharibə gedir. Əsas "döyüşlər" Asiya - Sakit okean regionu uğrundadır". Beynəlxalq Energetika Agentliyinin" (İEA) məlumatına əsasən, 2015-ci ildə bu regionun payına dünya neft istehlakının 34%-i düşüb. Təkcə Çin dünya neft istehlakının 25%-nə cavabdehdir. Agentliyin proqnozlarına görə, Asiya - Sakit okean regionunun 2016-cı ildə neftə olan tələbinin artmasına görə dünyada lider olacağı bildirilib.

Hazırda İraq "barsan" tipli ağır neftini Səudiyyə Ərəbistanının analoji neftindən 3,7 ucuz satır. Qətər isə nefti analoji Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinin Abu-Dabi "murban sortu" neftindən 1,2 dollar ucuz satır. OPEK üzvü ölkələr tətbiq etdikləri endirimlərlə yeni müştəriləri ilə uzunmüddətli müqavilələr bağlamağa cəlb edirlər. Onlar İrana tətbiq olunan sanksiyaların aradan qaldırılması ilə İran neftinin bazara daxil olmasından və Çin başda olmaqla, dünya iqtisadiyyatındakı inkişafın yavaşıması səbəbindən neftə tələbin azalmasından ehtiyatlanırlar. Orta Şərq ölkələri yeni bazarlar axtarışına davam edir. Belə ki, Səudiyyə Ərəbistanı dempinq tətbiq edərək Rusiyanın nüfuz dairəsində olan Polşa bazarını ələ keçirib. Avropalı treyderlər ərəb neftinin rus neftindən xeyli ucuz təklif edildiyini bildiriblər. Artıq Rusiyanın "Urals" markalı nefti Avropa bazarında mövqelərini itirir. Səbəbi Orta Şərqin ucuz neftinin bu bazara axmasıdır. Avropa bazarında rus neftinə təzyiqlər fasilə vermədən artır. Səudiyyə Ərəbistanı Krallığının "Aramco" dövlət neft şirkəti noyabrın 5-də şimal-qərbi Avropa üçün qiymətləri endirdiyini bəyan edib. "Reuters" qeyd edir ki, neftin aşıb-daşdığı bu bazarda, özəlliklə də Baltikyanı regionda Səudiyyə Ərəbistanı ilə Rusiya arasında rəqabət gün keçdikcə güclənir.

İsveçin ən iri neft emalı şirkəti "Preem" Səudiyyə neftinin alışına başladığını elan edib. Bu regionun bazarında əsas oyunçu olan Rusiya neftçiləri üçün bu xəbəri zərbə saymaq olar. "Reuters"in xəbərinə görə, "Preem" indiyədək əsasən "Urals" nefti ilə işləyib.

Bu ilin yayından artıq Macarıstan rus nefti əvəzinə İraq Kürdüstanından neft alır. Oktyabr ayından isə Səudiyyə Polşaya neft tədarükünə başlayıb.

Polşanın "Orlen" və "Lotos" şirkətləri "urals"ı ərəb nefti ilə əvəz edir. Ərəblər polyaklara qiymətdə güzəştlər edir. "Lotos"dan "Reuters"ə deyiblər ki, ərəblərlə sövdələşmə ruslarla danışıqlarda şirkətin mövqeyini gücləndirir. Amma bu vəziyyətdə Rusiyanın qiymətləri endirməsi durumu daha da ağırlaşdırır.