Qazax tengesinin yeni devalvasiyası Azərbaycana təsir edə bilər

Tarix: 06.11.2015 / 02:35
Bölmə: İqtisadiyyat

Azərbaycanın ticarət tərəfdaşları sırasında yer alan Qazaxıstan hələ də devalvasiya problemindən xilas ola bilmir. Ölkənin milli valyutası getdikcə daha çox dəyər itirir. Son məlumatlara görə isə, Qazaxıstandakı valyutadəyişmə məntəqələrində dolların satış məzənnəsi artıq 301 tengeyə çatıb. Halbuki, iki gün əvvəl hərracda tengenin orta məzənnəsi bir dollar üçün 284,28 tenge təşkil edib.

Bununla da tenge bir dollar üçün 16 sentyabrdakı maksimal məzənnəsi olan 284,6 tengedən yeni tarixi maksimal həddə çatıb. Qeyd edək ki, 2015-ci il avqustun 20-də Qazaxıstan monetar siyasətində dəyişiklik edərək valyuta dəhlizi rejimindən imtina edib və üzən məzənnə rejiminə keçib. Bu qərardan sonra tenge 26% ucuzlaşıb və məzənnə bir dollar üçün 255,26 tengeyə çatıb. Qazaxıstan prezidenti Nursultan Nazarbayev bildirib ki, ölkə iqtisadiyyatının rəqabət qabiliyyətini artırmaq və valyuta ehtiyatlarını qorumaq üçün başqa alternativ yoxdur.

Qeyd edək ki, ötənilki devalvasiyadan sonra 180 təngə 1 dollara bərabər olmuşdu. O vaxt hökumət vəd verdi ki, ikinci devalvasiya olmayacaq. Amma bu ilin avqustunda növbəti devalvasiya baş verdi. Nazarbayev 2016-cı ildə keçirilməli olan prezident seçkisini 2015-ci ilin aprelinə keçirəndə ikinci devalvasiyanın baş verəcəyi aydın göründü. Bir çoxları güman edirdi ki, Nazarbayev iqtisadi çətinliklər ölkəni vurmamış hakimiyyətdə yeni dönəmə başlamaq istəyir.

Xatırladaq ki, Qazaxıstanda iqtisadiyyat neftdən asılıdır. Neftin qiymətinin düşməsi ölkəyə zərbə vurur. Bir tərəfdən də Qazaxıstanın ən böyük ticarət tərəfdaşı Rusiya rublunun dəyər itirməsi də ölkə iqtisadiyyatında itkilər yaradır. Hökumət tengeyə olan təzyiqlərin qarşısını almağa çalışır. Amma buna hələ də nail ola bilmir.

Müstəqil Sahibkarlar Assosiasiyasının rəhbəri Timur Nazhanov deyir ki, artıq ölkədə iqtisadi böhran başlayıb. O, bunda Rusiya amilini vurğulayır: "İndi biz Avrasiya İqtisadi Birliyindəyik. Bu, Avropadan ərzaq almağı çətinləşdirir. Rusiyanın məqsədi öz mallarını qorumaqdır. Qazaxıstan öz istehlak etdiyi malların böyük hissəsini idxal edir. Rusiya Qazaxıstana idxalda maneələr yaradıb".

Xatırladaq ki, ölkəmiz Qazaxıstandan əsas etibarı ilə taxıl alır. İndi baş verənlərin taxılın qiymətinə hansı təsir göstərəcəyi olduqca maraqlıdır. Ekspertlər isə narahatlığa əsas görmür. Bu il Azərbaycanda taxıl istehsalının artması bunu deməyə əsas verir. Ötən illə müqayisədə 2015-ci ildə Azərbaycanda 2,8 milyon ton taxıl bitkiləri istehsal olunub. Buğda istehsalı isə 1 milyon 687 min ton olub. Məhsuldarlıq 31 sentner təşkil edib. Bu da ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 8 sentner artıq məhsul deməkdir. Azərbaycanda hazırda istənilən qədər taxıl var. Yəni ölkəmiz taxıla görə əvvəlki qədər xaricdən asılı deyil. Ona görə də hesab edilir ki, Qazaxıstan milli valyutasındakı dəyişiklik ölkəmiz üçün təhdid yaratmır.

Qazaxıstanın milli valyutasının məzənnəsinin aşağı düşməsinin Azərbaycan iqtisadi bazarında qiymətlərin artmasına təsirsiz olmasının daha bir səbəbi isə Azərbaycanda pul-kredit siyasətinin daha dayanıqlı olmasıdır. Onu da nəzərə alaq ki, hər hansı milli valyutanın məzənnəsinin aşağı düşməsi digər ölkəyə yalnız ölkələr arasında geniş ticarət əlaqələri olduğu halda təsir edir. MDB ölkələri ilə ticarət Azərbaycanın xarici ticarət dövriyyəsinin təqribən 22 faizini təşkil edir. Ümumi xarici ticarət dövriyyəsində Qazaxıstanın payı isə cəmi 1,6 faizdir. Ona görə tengenin məzənnəsinin aşağı düşməsinin Azərbaycana ciddi təsiri mümkün deyil. Ən əsası isə, qeyd olunduğu kimi, tengenin məzənnəsinin aşağı düşməsi Azərbaycanın Qazaxıstandan idxal etdiyi taxılın qiymət artımına səbəb olmayacaq. Həmçinin onu da nəzərə almaq lazımdır ki, taxılın qiyməti Qazaxıstan tərəfindən deyil, dünya taxıl bazarı tərəfindən tənzimlənir. Beləliklə, dünya taxıl bazarında taxılın qiyməti artdığı zaman ayrı-ayrı ölkələrdə də taxılın qiyməti bahalaşır. Eyni zamanda, taxılın qiyməti artdıqda Nazirlər Kabineti idxal olunan taxılın ƏDV-dən azad olunması barədə qərar qəbul edir ki, bu da qiymətləri nizamlamağa və taxılın qiymətinin bahalaşmasının qarşısını almağa imkan yaradır.

Onu da qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycanın idxal etdiyi taxılın ümumi həcmi ildə təxminən 1 milyon tondur ki, bunun da təqribən 300 min tonu Qazaxıstanın payına düşür. Amma qazax taxılı bahalaşarsa, Azərbaycan bunu Rusiyadan aldığı taxılla əvəzləyə bilər.