Bankların siyasəti əhalini kredit kartlarından uzaqlaşdıran ciddi səbəbə çevrilib

Tarix: 04.11.2015 / 01:34
Bölmə: İqtisadiyyat

Maliyyə sektorunda diqqət cəlb edən hadisələrdən biri də son aylarda dövriyyədə olan ödəniş kartlarının sayının azalmasıdır. Bunun səbəbləri barədə isə fərqli fikirlər səslənir. Bu barədə danışmazdan öncə qeyd edək ki, 30 sentyabr 2015-ci il tarixində dövriyyədə olan ödəniş kartlarının cəmi sayı 5 milyon 647 min ədəd olub. Cari ilin iyun ayının sonunda ödəniş kartlarının sayı 6 milyon 88 min ədədə çatmışdı. İyul-sentyabr aylarında ödəniş kartlarının sayı 441 min ədəd azalıb.

Araşdırmalar göstərir ki, dövriyyədə olan ödəniş kartlarının sayının azalması sosial, kredit və debet kartlarının sayının azalması ilə bağlıdır. Debet kartlarının sayı iyul-sentyabr ayları ərzində 250 min ədəd azalaraq 907 min ədəddən 657 min ədədə düşüb. Ekspertlər isə kartların sayının azalmasını müxtəlif səbəblərlə izah edir. Əvvəla, araşdırmalar göstərir ki, banklarda problemli kreditlərin artmasında kartların rolu heç də az deyil. Müştərilər isə kredit kartlarına görə çox vaxt banklara daha artıq vəsait ödəmələrindən narazılıq edirlər. Bu səbəbdən, əvvəlki dövrdən fərqli olaraq, kredit kartlarından uzaq duranların sayı artır.

Halbuki, banklarda kredit şərtlərinin ağırlaşmasından sonra kredit kartları vasitəsilə maliyyə əməliyyatlarının sayı artmağa doğru gedirdi. Amma cari ilin fevralında məlum devalvasiyadan sonra bəlli oldu ki, banklar müştərilərinə kredit kartlarındakı vəsaiti əsasən dollarla verib. Bu prosesdən isə müvafiq müqaviləni oxumayan müştərilərin xəbəri olmayıb. Belə vəziyyət də kartlara inamı xeyli azaldıb. Digər tərəfdən, kredit kartları daha çox maddi vəziyyəti aşağı olanları dəstəkləmək məqsədi daşısa da, normadan artıq xərcləndikdə ciddi problemlər yaranır. Pulsuz alış-veriş imkanı verən bir vasitə kimi görünsə də, kartın zərərli və ya faydalı olması kart sahibinin onu necə istifadə etməsindən asılıdır. Bəzən kart haqqında kifayət qədər məlumatı olmayan istifadəçi ciddi problemlərlə qarşılaşa bilir. Onu da bildirək ki, kredit kartları da iki cür olur. Biri standart kredit kartlarıdır və burada müəyyənləşdirilən məbləğə uyğun kredit xətti açılır, həmin pul karta yerləşdirilir. İstifadəçi pulu kartdan çəkib nağd şəkildə istifadə edə bilir. Ancaq ödəniş müəyyən olunmuş tarixdən gecikərsə, bu zaman faiz əlavə olunur. Digəri isə taksit kartlarıdır. Bu, bir sıra bankların təqdim etdiyi kampaniyalara daxildir. Həmin kampaniyalar ondan ibarətdir ki, istifadəçi kart vasitəsilə hər hansı bir malı alır, daha sonra 3 və ya 6 ay ərzində həmin məbləği ödəyir. Kredit kartının fərqi ondadır ki, burada nağd çəkilən pul müəyyən bir tarixdə birdəfəyə ödənməlidir. Amma taksit kartlarında sərf olunan məbləğ hissələrə bölünərək ödənir. Araşdırmalar isə göstərir ki, taksit kart istifadəçiləri bankda kartla bağlı lazımi qədər məlumat toplamadıqları üçün sonradan problem yaşayırlar. Bu kartlardan istifadə üçün həmin banka illik əməkhaqqı ödənilməlidir. Bir çoxları bundan xəbərsiz olur. Bu əməkhaqqı kartdan pul sərf olunmasa da ödənilməlidir. Vətəndaşlar bundan xəbərsiz olduqları üçün əlavə pul ödəməli olur. Bu da müştərilərin kartlardan uzaq qaçmasında az rol oynamır. Ölkədə nağdsız ödənişlərin həcminin az olması da kartlardan daha az istifadə olunmasına gətirib çıxarır. Mərkəzi Bank əhaliyə nağdsız alış-veriş etməyə pos-terminallardan istifadəni məsləhət görsə də, hətta ən böyük marketlərdə də müştərilər alış-veriş zamanı nağd ödənişə üstünlük verir. Plastik kartlar vasitəsilə pos-terminallardan istifadə etməklə ödəmələrə isə az adam müraciət edir. Onu da qeyd edək ki, inkişaf etmiş ölkələrdə dükan, bazar, otel və restoranlarda ödənişlər plastik kartlar vasitəsilə aparılır. Hər bir ticarət obyektində pos-terminallara rast gəlmək olar. Bununla yanışı, ekspertlər plastik kartlarla ödəmələr zamanı həm vaxta, həm də pula qənaət edildiyini bildirir. Digər tərəfdən, pos-terminallara ödəniş edəndə artıq qalan qəpik balansda cəmlənir. Hesabda qalan qəpiklər itmir və üst-üstə yığılır. Bəzən xidmət, yaxud satış obyektinin öz bonus siyasəti olur və hər alış-verişdə müəyyən endirimlər edilir.

Qeyd edək ki, nağdsız dövriyyənin inkişaf etdirilməsi sahəsində kifayət qədər hüquqi-normativ baza mövcuddur. Amma bu, nağdsız ödənişlərin genişlənməsinə hələ imkan vermir. Halbuki, pos-terminallar vasitəsilə ödənişin aparılması ticarət obyektlərinin dövriyyəsinin dəqiq müəyyən olunmasına və bununla da vergidən yayınma hallarının azalmasına gətirib çıxara bilər.