Manat avronu da sıradan çıxarır

Tarix: 02.11.2015 / 01:39
Bölmə: İqtisadiyyat

Maliyyə bazarlarında xüsusi diqqət mərkəzində olan məqamlardan biri də avro və dollar ətrafında baş verənlərdir. Son günlərdə məzənnəsi xeyli güclənən avronun kursunda yenidən əhəmiyyətli ucuzlaşma olacağı proqnozlaşdırılır. Hətta avro və dollar məzənnəsinin bərabərləşəcəyi belə bildirilir. Bu hal isə avronun manat qarşısında da dəyər itirməsi ilə müşayiət olunacaq.

Çünki manatın kursunun müəyyən olunmasında hazırda avro və dolların daxil olduğu bivalyuta səbətindən istifadə olunur. Burada avronun kursunun aşağı düşməsi avtomatik olaraq onun manata nisbətdə də ucuzlaşmasına gətirib çıxarır.

Belə bir vaxtda ABŞ-ın aparıcı maliyyə qurumlarından biri olan "Goldman Sachs" dollar və avro məzənnəsinin dekabr ayında bərabərləşəcəyini bildirib. Səbəb olaraq isə ABŞ və Avropa mərkəzi banklarının pul siyasətlərində olan fərqləri göstərib. ABŞ Mərkəzi Bankı olan FED son toplantısında dekabr ayında faiz artımına gedə biləcəyini açıqlayıb. Faizlər artırılarsa, dollar bahalaşacaq. Avropa Mərkəzi Bankı isə dekabr ayında monetar genişlənmə siyasətində yeni addımlar atıla biləcəyi mesajını verib. Bu isə avronu daha da ucuzlaşdıra bilər. Avropa Mərkəzi Bankının sədri Mario Draqi də monetar ekspansiyanı davam etdirmək qərarı verdiklərini bildirib. Bank bu ilin yanvar ayında təsdiq etdiyi 1,1 trilyon avro həcmində maddi aktivlərin alınması proqramını gələn ilin sentyabr ayına qədər və ondan sonrakı dövrdə də davam etdirmək barədə qərar qəbul edib. M.Draqinin sözlərinə görə, inflyasiyanın daha çox düşmək risqi var və inflyasiya qısamüddətli perspektivdə çox aşağı səviyyədə qalacaq. Draqinin bu açıqlamalarından sonra avrozonada likvidliyin artması gözləntiləri avronun məzənnəsini aşağı salıb. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, avronun dollar qarşısında məzənnəsinin dəyişməsi Azərbaycan manatı qarşısında da dəyişməsinə səbəb olur. "Goldman Sachs"ın proqnozu reallaşarsa, avronun manat qarşısında 9% ucuzlaşa biləcəyini də gözləmək olar. Hətta manatla avronun məzənnəsinin bərabərləşməsi belə istisna olunmur. Lakin təsirlər təkcə bununla məhdudlaşmır. Faktdır ki, avronun ucuzlaşması Avropadan gətirilən malların qiymətinə də təsir göstərir. Belə ki, Avropadan idxal olunan mallar ucuzlaşır. Qeyd edək ki, Azərbaycan idxalının 60 faizə qədərini, ixracının isə yarısını Avropa ölkələrilə aparır. Belə fikirlər də səslənir ki, Avropanın vahid valyutasının dünyanın əksər ölkələrinin pulları qarşısında dəyər itirməsi avronun ehtiyat valyuta kimi dövriyyədən çıxmasına səbəb ola bilər. Artıq bu xüsusda əksər maliyyə mərkəzləri tərəfindən çoxsaylı xəbərdarlıqlar edilməkdədir. Qeyd edilir ki, dünya miqyasında mərkəzi bankların son aylar ərzində avroda saxlanan aktivlərini azaltması vahid Avropa valyutasının ehtiyat valyuta statusunu itirməsi ilə nəticələnə bilər. Mərkəzi banklar Avropada monetar genişlənmə proqramı nəticəsində dəyərdən düşəcəyini ehtimal edərək artıq keçən ildən avroda olan aktivlərini azaltmağa başlayıb. Hazırda avro dünya mərkəzi banklarının məcmu ehtiyatlarının 22%-ni təşkil edir. Halbuki, 5 il əvvəl bu göstərici 28% olub. Qeyd edək ki, 2015-ci ilin əvvəlinə Azərbaycanın valyuta aktivlərinin 34%-i avronun payına düşüb. Hesab edilir ki, yaranmş durumda Azərbaycan da avro ehtiyatlarını başqa pul, ilk növbədə qızılla əvəzləməlidir. Çünki avronun dəyərdən düşməsi davam edəcək.

Proseslər göstərir ki, valyuta ehtiyatlarımızda həm depozit, həm də qiymətli kağız şəklində yerləşdirilmiş avro aktivləri dəyərini xeyli itirə bilər. Bundan başqa, Azərbaycan banklarında avro ilə yerləşdirilən əmanətlər dəyərini itirə bilər. Həmçinin, ucuzlaşma Avropadan Azərbaycana gələn turistlərin ölkəmizdə daha az pul xərcləməsinə səbəb olur. Turistlərin böyük əksəriyyəti Avropa Birliyinə daxil olan ölkələrdən gəldiyi üçün ehtimal etmək olar ki, ödəniş vasitəsi kimi avrodan daha çox istifadə olunur. Belə olan halda, avronun ucuzlaşması sərfəli sayılmır. Digər tərəfdən isə avropalı turistlərə satılan mallar və təqdim edilən xidmətlərin qarşılığında ölkəyə daha az vəsait daxil olur. Həmçinin bildirilir ki, avronun ucuzlaşması səbəbindən ölkədəki valyutadəyişmə məntəqələrində spekulyasiya hallarının artması baş qaldırmaq iqtidarındadır. Hər halda, cari ilin fevralında müşahidə olunan devalvasiya bunun təsdiqi oldu.

Hələlik isə ekspertlər hesab edir ki, avronun ucuzlaşması bundan sonra da Azərbaycan manatının məzənnəsinə təsir edə bilər. Əsas təsirlərdən biri manatın məzənnəsinin daha da yüksəlməsidir. Digər təhlükə kimi, əhalinin və investorların öz pullarını tələsik manata çevirməsi ehtimalının artması göstərilir. Adətən, belə hallar zamanı əhali xarici valyutada yerləşdirdiyi əmanətlərini banklardan çəkib manata çevirmək istəyir. Bu da avronun məzənnəsinin daha da ucuzlaşmasına, manatın isə möhkəmlənməsinə şərait yaradır.