Ucuzlaşan rubl ölkəmiz üçün də sərfəli sayılmadı

Tarix: 30.10.2015 / 01:37
Bölmə: İqtisadiyyat

Geosiyasi çəkişmələrdə iqtisadi amillərdən istifadə edilməsi son dövrlərdə getdikcə daha geniş xarakter almağa başlayıb. Bunun real təsdiqi Rusiyanın Ukraynada məlum hərbi əməliyyatlarından sonra neftin qiymətinin aşağı salınması və beləliklə Rusiya iqtisadiyyatına sarsıdıcı zərbə vurulması üçün ABŞ, həmçinin müttəfiqlərinin atdığı son addımlar oldu. Rusiyanın Suriyada məlum siyasəti isə Qərb ölkələrinin iqtisadi təzyiqlərdən istifadə mexanizmini yenidən işə salması ilə müşayiət olunmağa başlayıb.

ABŞ hökumətinin öz strateji neft ehtiyatları anbarlarını açmağı və qarşıdakı dövr ərzində milyonlarla barrel neft satmağı planlaşdırması da bunun daha bir təsdiqi hesab olunur. Sözügedən məsələni nəzərdə tutan müvafiq qanun layihəsinin mətni Ağ Evin saytında yerləşdirilib. Neft ehtiyatı anbarlarını yenidən açmaq qərarı respublikaçılarla demokratlar arasında Vaşinqtonda əldə edilmiş büdcə razılaşması əsasında qəbul olunub. Məlumata görə, ABŞ-ın strateji neft ehtiyatlarının ildə 5-10 milyon barrel olmaq şərtilə ümumilikdə 58 milyon barrelini satmaq nəzərdə tutulur. Hazırda ABŞ-ın 695 milyon barrel strateji neft ehtiyatı var. Onun təxminən 8 faizini satmaq planlaşdırılır. Qanun layihəsinə görə, satışdan əldə olunan vəsait saxlanmaq üçün ABŞ Maliyyə Nazirliyinin ümumi fonduna köçürüləcək. Neft ehtiyatlarının satışa çıxarılması ideyasının tərəfdarları bildirir ki, ölkədə neft hasilatının artması və şist qazı bumu fonunda ABŞ-a bu qədər böyük həcmdə neft ehtiyatları lazım deyil. Xatırladaq ki, ABŞ öz strateji neft ehtiyatı anbarlarını 1973-1974-cü illərdəki birinci neft böhranından sonra ərəb neft istehsalçılarına qarşı əks-tədbir kimi yaradıb. ABŞ dünyada ən çox neft ehtiyatlarına malik olan ölkədir. Hazırda yayılan xəbər isə artıq neft bazarına mənfi təsir edir. Neftin ucuzlaşması şimal qonşumuzun iqtisadiyyatına yenidən mənfi təsirini göstərir. Bu fonda diqqət çəkən məqamlardan biri də rublun ucuzlaşmasıdır.

Rubla təsir edən daha bir addım isə Rusiya Mərkəzi Bankının (RMB) uçot dərəcəsini 50 bənd endirərək 10,5%-ə salmaq niyyətindədir. Rusiyanın ən böyük bankı "Sberbank" QSC-nin broker fəaliyyəti ilə məşğul olan şirkəti "Sberbank KİB"in analitikləri uçot dərəcəsinin endirilməsinə əsas səbəb kimi Rusiya iqtisadiyyatının çətin vəziyyətini göstərir. İqtisadi çətinlik dərinləşsə də, faizlərin endirilməsi yolu ilə real iqtisadiyyata dəstək vermək mümkündür. Qeyd edək ki, Rusiya Mərkəzi Bankı sentyabrda bundan əvvəl keçirdiyi iclasında ABŞ-da Mərkəzi Bankın uçot dərəcəsini artırmağa başlaması təhlükəsi səbəbindən Rusiyada uçot dərəcəsini 11% səviyyəsində sabit saxlayıb. Uçot dərəcəsinin artırılmasına qarşı çıxan iqtisadçı analitiklər isə üçüncü rübdə Rusiyada inflyasiyanın sürətlənməsini və rublun zəifləməsini əsas gətiriblər. Qeyd edək ki, iyunda illik 15,3%-dək geriləyən qiymət indeksi hazırda yenidən 15,6-15,8%-ə yüksəlib. Ekspertlər 2016-cı ilin ilk rübündə Rusiyada istehlak qiymətlərindəki artımın 8%-ə qədər azalacağını proqnozlaşdırır. Belə bir ehtimal monetar siyasətin yaxın aylarda sərtləşdirilməsini zəruriləşdirir. Digər tərəfdən, neftin qiymətinin azalması rublun məzənnəsinə də mənfi təsir edib. Rubl dollarla müqayisədə 3%-ə yaxın zəifləyib və 1 dollar artıq 65 rubla dəyişdirilir. Rusiya Mərkəzi Bankı uçot dərəcəsini endirmək qərarı verərsə, bu, rublun bir qədər də zəifləməsinə və dolların məzənnəsinin yüksəlməsinə gətirib çıxara bilər. Neft qiymətinin azalması fonunda isə rublun zəifləməsi daha da sürətlənə bilər. Rusiyanın ölkəmizin əsas ticarət tərəfdaşlarından biri olması nəzərə alınarsa, baş verənlər, aydındır ki, ölkəmizə də öz təsirini göstərəcək. Xatırladaq ki, Azərbaycan üçün Rusiya rublunun məzənnəsinin aşağı düşməsi həm makro, həm də mikro yanaşma səviyyəsində təsirlərə malikdir. Makro səviyyədə təsir ondan ibarətdir ki, Dövlət Neft Fondu ehtiyatlarının bir qismini rublda saxlayır. Yəni rublun məzənnəsinin aşağı düşməsi həmin ehtiyatlara mənfi təsir göstərir, onların dəyərinin azalmasına gətirib çıxarır. Digər neqativ tərəf ondan ibarətdir ki, Rusiyada rublun dollara nisbətən məzənnədən düşməsi rublun manata nisbətən də məzənəsinin azalmasına gətirib çıxarır. Yəni manat da rubla nisbətən möhkəmlənir. Bu, Rusiyaya məhsul ixracını müəyyən qədər məhdudlaşdırır və faktiki olaraq Azərbaycan məhsullarının Rusiyada bahalı olmasına gətirib çıxarır. Mikro səviyyədə təsir fonunda iş adamlarını Rusiyaya satdığı məhsulun həcmi azalır.

Digər tərəfdən, rublun ucuzlaşması şimal qonşularımızdan gələn idxalın həcminin artmasına səbəb olur. Çünki manatın bahalaşması hesabına bu ölkədən gətirilən malların həcmi avtomatik çoxalır. Rublun ucuzlaşması Rusiyadan göndərilən pul kütləsinə də təsir göstərir. Çünki rublla qazanan soydaşlarımız Azərbaycana pul göndərəndə ya Rusiyada dollara çevirib yollayır, ya da Azərbaycanda manata çevirir. Bu isə pulun dəyərsizləşməsi deməkdir. Bu mənada rublun həddən artıq ucuzlaşması ölkəmiz üçün sərfəli sayılmır.