Dolların daha sürətlə dəyərdən düşəcəyini deyirlər

Tarix: 29.10.2015 / 01:58
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünya maliyyə bazarlarında cərəyan edən son proseslər dolların mövqeyinin müəyyən müddət üçün nəzərəçarpacaq dərəcədə zəifləyəcəyini göstərir. Bununla bağlı olaraq Azərbaycanda da dolların kursunun aşağı düşməsi istisna olunmur. Bütün bunlara səbəb isə Çin yuanıdır. Qeyd edək ki, Beynəlxalq Valyuta Fondu (BVF) yaxın zamanlarda Çin Xalq Respublikasının pul vahidi yuanın ehtiyat pul vahidi səbətinə daxil olacağını açıqlayıb.

Tərəflər arasında uzun müddətdir bu istiqamətdə müzakirələr gedir.

Ekspertlər bildirir ki, yuan ehtiyat pul vahidi səbətinə daxil edilərsə, Çin şirkətləri qlobal bazarlarda daha geniş imkanlar əldə edəcək. Hazırda BVF-nin ehtiyat səbəti dollar, avro, funt-sterlinq və yendən formalaşıb. Çin milli valyutasının Beynəlxalq Valyuta Fondunun ehtiyat pul vahidi olması ilə bağlı qərarın BVF-nin gələn ay keçiriləcək xüsusi iclasında verilməsi gözlənir. Bundan əvvəlki iclas 2010-cu ildə keçirilib, o zaman yuanın "sərbəst valyuta" xüsusiyyəti məqbul sayılmayıb. Görüşlər gizli keçirildiyinə görə adını bildirmək istəməyən 3 mənbədən "Bloomberg" agentliyinə gələn məlumata əsasən, yuanın BVF-nin hesablaşma vahidi olan "xüsusi borcalma hüququ" (SDR) səbətində yer alacağı ehtimal edilir. Əldə olunan məlumatlara görə, Çinin məsul vəzifəli şəxsləri artıq gözlənilən müsbət qərarla bağlı təbriklərə hazırlaşdıqlarını bildiriblər. Mərkəzi Londonda olan "Standard Chartered" bankı və mərkəzi Frankfurtda olan "AXA Investments Managers" yuan SDR səbətinə qoşulduğu halda dünya valyuta ehtiyatlarının ən azı 1 trilyon dollarının yuana dəyişiləcəyini bəyan edib. BVF-nin regional icraçı direktoru Otaviano Kanuto bildirib ki, Çin keçən həftə Londonda yuan istiqrazlarının emissiyasını həyata keçirib və bu, gələn ay BVF tərəfindən yuxarıda qeyd olunan məsələ ilə bağlı müsbət qərarın verilməsinə təsir edəcək.

Ekspertlər hesab edir ki, yuan SDR səbətinə daxil olandan sonra bir çox ölkələr dollarda olan ehtiyatlarının bir hissəsini yuana çevirmək istəyəcək. Bu da yuana tələbin artacağına, dolların isə, qısamüddətli də olsa, dünya valyutalarına qarşı zəifləməsinə gətirib çıxaracaq. Xatırladaq ki, Azərbaycan Dövlət Neft Fondu (ARDNF) tərəfindən 2014-cü ildə Çinin Mərkəzi Bankından 3 milyard yuan həcmində investisiya üçün müvafiq lisenziya alınıb və adıçəkilən qurumla dövlət və agentliklərin istiqrazlarının alqı-satqısı və saxlanmasına dair müqavilə imzalanıb. 2015-ci il iyulun 1-dən isə Çin yuanında ilk investisiyalara başlanıb. Hazırda növbəti mərhələ olaraq Çinin səhm bazarına investisiya yatırımlarının həyata keçirilməsi nəzərdə tutulub. Bu məqsədlə Çin Qiymətli Kağızlar üzrə Tənzimləmə Komitəsi tərəfindən verilən "Səlahiyyətli xarici institusional investorlar" adlı lisenziyanın alınması planlaşdırılır. Ekspertlər indiki mərhələdə Çin yuanı və qiymətli kağızlarına vəsait yatırılmasını doğru addım hesab edir. Özü də bütün bunlar o fonda baş verir ki, yuanın yaxın tezlikdə dünya bazarında mövqelərini daha da gücləndirməsi gözlənir. SWIFT hesab sisteminin göstəricilərinə görə, Çin yuanı 2015-ci ilin ilk yarısında beynəlxalq hesablaşmalarda ən çox istifadə olunan dünya valyutaları arasında 5-ci yeri tutub. Bütün bunlar dünyada yuana marağı əhəmiyyətli dərəcədə artırır. Azərbaycan da valyuta ehtiyatlarının tərkibinə yuan daxil edilməsinə maraq göstərən tərəflərdən biri kimi çıxış edir. Hesablamalara görə, yuanın 2020-ci ilə qədər ABŞ dolları və avronun ardından üçüncü böyük pul vahidinə çevriləcəyi gözlənir. Bu arada, Avropa Mərkəzi Bankının proqnozlarına görə, yaxın illərdə Çin yuanına tələbat kəskin artacaq. Azərbaycan da bu fonda neft pullarının bir qismini Çinə yönəldir. Ekspertlər qeyd edir ki, Dövlət Neft Fondunun rezervlərinin müxtəlif valyutalarda saxlanması risqlərin idarə olunması baxımından müsbət sayılmalıdır. Bundan əlavə, artıq bir çox ölkələr maliyyə əməliyyatlarında dollardan imtina etməyi düşünür və bu da ABŞ valyutasının mövqeyini xeyli sarsıda bilər.

Xatırladaq ki, Rusiya dövlət başçısı Vladimir Putin MDB ölkələri ilə ticarətdə dollar və avrodan istifadə olunmasına qarşı çıxıb. Prezident bu haqda Dövlət Dumasına qanun layihəsi təqdim edib. Rusiya eyni zamanda Türkiyə, Çin və Yaxın Şərq ölkələri ilə yerli pul vahidləri ilə ticarəti nəzərdə tutan sazişlər imzalayıb. Digər dövlətlərlə yanaşı, Afrika ölkələri də aralarında ticarəti dollarla aparmaqdan imtina edir. Belə ki, Şərqi Afrika İcmasına daxil olan ölkələr - Burundi, Keniya, Ruanda, Tanzaniya və Uqanda eyni valyutaya keçmək üçün saziş imzalayıb. Qərbi Afrika Ölkələri Birliyi isə ortaq valyuta sisteminə keçidlə bağlı qərarı hələ 2013-cü ildə qəbul edib. Asiya ölkələrinin bir çoxu da hesablaşmaların dollara alternativ valyutalarla aparılmasını istəyir. Təbii ki, bütün bunlar dolların mövqeyinə ciddi zərbə sayılır.