Mənzil bazarlarımızda paradoksal vəziyyət yaranıb

Tarix: 27.10.2015 / 01:45
Bölmə: İqtisadiyyat

Ölkənin daşınmaz əmlak bazarında son vəziyyətin təhlili burada aktivliyin hələ də yüksək səviyyədə olmadığını göstərir. Amma məsələnin maraq doğuran tərəfi bu fonda xaricdə ev alan soydaşlarımızın sayının yenə artmaqda davam etməsidir. Bu barədə danışmazdan öncə qeyd edək ki, alıcılığın aşağı düşməsinə rəğmən, 2015-ci ilin üçüncü rübündə ölkəmizdə ilkin mənzil bazarında qiymətlər 0,1 faiz bahalaşıb.

Təkrar mənzil bazarında isə qiymətlər 1,4 faiz ucuzlaşıb. Nəzərə çatdıraq ki, cari ilin əvvəlindən yaşayış evlərinin tikintisinə 801,9 milyon manat sərf edilib. Bunun nəticəsində ümumi sahəsi 1327,4 min kvadrat metr olan yaşayış evləri tikilib. Amma bu, tələbdən xeyli azdır. Ekspertlərin fikrincə, son devalvasiya, neftin qiymətinin ucuzlaşması tikinti bazarına təsir edib.

Əmlak bazarı üzrə ekspert Ramil Osmanlı deyir ki, bu iki sahə bir-birilə bağlıdır. Mənzil bazarındakı dinamika, baş verənlər tikinti materialları bazarına da təsir edir":Daşınmaz əmlak bazarına qoyulan investisiyaların həcmi azalıb. Bu, tikinti sektoruna mənfi təsir göstərir. Belə vəziyyət təbii olaraq tikinti materialları bazarında tələbi xeyli dərəcədə aşağı salır". Ekspertlərin sözlərinə görə, əvvəlki illərlə müqayisədə bu il tikinti mövsümü çox qısa və sönük keçir. Başqa sözlə, daşınmaz əmlak bazarında durğunluq müşahidə olunmaqdadır. Bazarda alıcıların sayı azaldığı üçün tələbdə azalmalar müşahidə edilir. Bu baxımdan daşınmaz əmlak bazarında qiymət azalmaları özünü göstərir. Növbəti aylarda da qiymətlərin azalacağını qeyd edən ekspertlər bildirir ki, bu, əsasən Rusiyada yaşayan azərbaycanlıların əvvəlki illərə nisbətən az mənzil almaları ilə bağlıdır. Rusiyada yaşayan həmyerlilərimizin iqtisadi vəziyyətinin nisbətən pisləşməsi tələbin azalmasına gətirib çıxarıb. Eyni zamanda digər səbəb vətəndaşların yığıma üstünlük verməsi ilə bağlıdır. Qlobal çətinlik, başqa ölkələrdə olduğu kimi, Azərbaycanda da yığıma marağı artırır. Xüsusən, nisbətən bahalı istiqamətlərə vəsaitlərin yönəldilməsində azalmalar müşahidə edilməkdədir. Mənzil bazarı kommersiya xarakterli olmadığı üçün bazara kommersiya məqsədilə yanaşan alıcıların sayında da azalmalar var. Əvvəllər ev alıb müəyyən müddət sonra satanda gəlir əldə etmək mümkün idisə, artıq belə gəlir əldə etmək mümkün deyil. Ona görə də pulunu mənzil bazarında saxlamaq istəyənlərin də sayında azalmalar var. Çünki qiymət azalmalarının davam edəcəyindən ehtiyat edirlər.

Amma yuxarıda qeyd olunduğu kimi, ölkə daxilindən fərqli olaraq, xaricdə mənzil alan azərbaycanlıların sayı artır. Məsələn, cari ilin sentyabr ayında Türkiyədə əcnəbilərə ev satışına görə Azərbaycan vətəndaşları ilk onluqda qərarlaşıb. Türkiyə Statistika İdarəsinin verdiyi xəbərə görə, əcnəbilərə ev satışında Azərbaycan ölkələrin sıralamasında 56 evlə 9-cu yeri tutub. Statistikaya əsasən, yanvar-sentyabr ayları ərzində ev satışı üzrə isə Azərbaycan 568 evlə 7-ci yerdə olub. Əcnəbilərə ev satışında ilk yeri 561 ev satışı ilə İstanbul tutub. İstanbulu 440 evlə Antalya, 126 evlə Yalova, 112 evlə Bursa, 105 evlə Trabzon, 85 evlə Muğla əvəzləyib. Sentyabr ayında İstanbulda keçən ilin müvafiq ayına nisbətən ev satışı 3% artaraq 546-dan 561-ə yüksəlib. Bu ilin yanvar-sentyabr ayları ərzində isə Türkiyədə 16 min 192 ev xaricilərə satılıb. Onlar sırasında isə soydaşlarımızın xüsusi çəkisi artmaqda davam edir. Ekspertlər prosesin hələ müəyyən müddət davam edəcəyini proqnozlaşdırır. Ümumiyyətlə, son illər azərbaycanlılar tərəfindən Türkiyənin iri və kurort şəhərlərində mənzillərə və daşınmaz əmlaka marağın artması müşahidə edilir. Bu, Türkiyə parlamentinin Mülkiyyət Qanununa etdiyi dəyişiklikdən sonra özünü daha qabarıq göstərir. Məlum dəyişikliyə əsasən, xarici ölkə vətəndaşları yalnız şəxsiyyəti təsdiq edən sənədi təqdim etməklə Türkiyənin istənilən şəhərində daşınmaz əmlak sahibi ola bilər. Ekspertlər hesab edir ki, azərbaycanlıların Türkiyənin kurort şəhərlərində daşınmaz əmlaka marağının artmasının əsas səbəblərindən biri iqtisadi məsələlərlə bağlıdır. Çünki Türkiyədə mənzillərin qiymətində illik artımlar var. Türkiyədə bu il alınan mənzili bir neçə ildən sonra kifayət qədər yüksək məbləğə satmaqla gəlir əldə etmək mümkündür. Statistikaya nəzər saldıqda isə məlum olur ki, Türkiyədə, xüsusilə də İstanbulda mənzil alan vətəndaşlarımızın əksəriyyəti kommersiya və iqtisadi gəlir əldə etmək məqsədi güdür. Bununla yanaşı, mənzil alanlar arasında övladları Türkiyədə təhsil alan vətəndaşlar da az deyil.

Ölkəmizdə isə mənzil bazarının dirçəldilməsi üçün ipoteka kreditləşməsinin genişlənməsi vacib sayılır. "Mərkəzi Bank artıq müəyyən müddətdir ki, ipoteka krediti şərtlərinin sadələşdiriləcəyi ilə bağlı açıqlama verir. 2016-cı ilin dövlət büdcəsində isə ipoteka kreditləri, bu il olduğu kimi, 50 milyon manat nəzərdə tutulub. Verilən ipoteka məbləğinin maksimum həddinin 50 min manat olduğunu nəzərə alsaq, bu, 1000 ailəni əhatə edə bilir. Ekspertlər isə ölkədə ipoteka şərtləri və faizlərinin çox olduğunu deyir. İpoteka krediti üçün tələb olunan başlıca əngəl kimi ilkin ödəniş məbləği göstərilir. İpoteka krediti verən müxtəlif kommersiya bankları ilkin ödənişin məbləğini istədikləri kimi təyin edir. Tələb olunan sənədlərin çoxluğu da problem yaradır.

Qeyd edək ki, kommersiya şərtləri ilə ipoteka kreditləri yalnız Azərbaycan vətəndaşlarına və 3 ildən 25 ilədək müddətə verilir. Kreditin maksimum həcmi 50 min manatı keçməməlidir. Kredit illik 8%-dən çox olmayan dərəcə ilə verilir. Dövlət büdcəsindən yalnız sosial ipoteka maliyyələşdirilir. Onun da maksimal məbləği 50 min manat təşkil edir, illik faiz dərəcəsi 4%-dir. Ekspertlər isə məbləğin artırılmasını və faizlərin aşağı salınmasını zəruri sayır.