Bankların region-paytaxt kredit ayrıseçkiliyi fermerlər üçün də ciddi problemə çevrilir

Tarix: 24.09.2015 / 04:50
Bölmə: İqtisadiyyat

Ölkə regionlarına banklar tərəfindən ayrılan kreditlərin məbləğinin az olduğu, faizlərin isə kifayət qədər yüksək rəqəmlərlə ifadə edildiyi danılmaz həqiqətdir. Məsələ dəfələrlə gündəmə gətrilsə də, hələlik bankların regionlarla bağlı kredit siyasətində dəyişiklik müşahidə olunmur. Paytaxtla müqayisədə banklar regionlara ayırdıqları kreditləri yüksək faizlə təklif etməkdə davam edir.

Bu isə bank kreditlərindən istifadə etmək istəyənlər, xüsusən də fermerlər üçün ciddi problemlər yaradır.

Hesab olunur ki, inzibati müdaxilə olmasa, bankların regionlarda kreditlərlə bağlı yüksək faiz siyasəti davam edəcək. Məlumat üçün bildirək ki, cari il avqustun 1-i tarixinə kredit qoyuluşlarında Azərbaycan üzrə orta faiz dərəcəsi 13,4% olduğu halda, bu nisbət Lənkəran iqtisadi rayonunda 24%-dir. Bu iqtisadi rayonda qısamüddətli kreditlər üzrə orta faiz dərəcəsi milli valyutada 30,3%, xarici valyutada isə 26,5% təşkil edib. Bu rayonun əhalisi və müəssisələri uzunmüddətli kreditlər üçün orta hesabla illik 22,4- 24,3% ödəyir. Ən bahalı kreditləri istifadə edən digər iqtisadi rayonlar Dağlıq Şirvan (23%), Aran (22,9 6%), Şəki - Zaqatala (22,1%) və Quba-Xaçmazdır (20,7).

Azərbaycanda milli valyutada ən bahalı kredit alan iqtisadi rayon isə Yuxarı Qarabağ iqtisadi rayonudur. Burada faizlər 33,2%-dir. Dağlıq Şirvanda manatla qısamüddətli kreditlər orta hesabla 31,7%-lə, Şəki-Zaqatalada 29,6%-lə, Aranda 29,4%-lə, Naxçıvanda 28,1%-lə ayrılır. Azərbaycanda ən ucuz kredit Bakı şəhərindədir. Bakıda kreditlər üzrə orta faiz dərəcəsi 12%, manatda qısamüddətli kreditlər üzrə 15,2%, xarici valyutada isə 10,6%-dir. Kreditlərin 90%-ə yaxını Bakı və Abşeronun payına düşür. Beləliklə, regionlarda kreditlərin verilməsi ilə bağlı bankların hələ də yarıtmaz siyasət yürütdüyünü demək olar. Məsələ ilə bağlı ekspert Vüqar Bayramov bildirib ki, rayonlarda faizlərin yüksək olmasının əsas səbəblərdən biri bölgələrin biznes kreditlərindən daha az faydalanması ilə bağlıdır. Onun sözlərinə görə, risqlərini sığortalamaq istəyən banklar nisbətən aşağı faizli biznes kreditlərini Bakıda təklif etməyə üstünlük verir: "Bu isə bir tərəfdən bankların regionlarda real sektoru daha az dəstəkləməsinə, digər tərəfdən isə rayon sakinlərinin bahalı kreditlərdən istifadə etməsinə səbəb olur. Eyni zamanda, nisbətən aşağı faizli ipoteka kreditlərinin da məhz daha çox paytaxtın payına düşməsi kredit faizlərinə təsir göstərir. Belə ki, indiyədək təqdim edilən 17079 ədəd ipoteka kreditinin 11679-u paytaxtın, 1563-u Sumqayıtın, 773-ü Abşeron və Xırdalanın, 599-u Gəncənin, 142-i Naxçıvanın payına düşüb. Mingəçevir 65, Lənkəran isə 35 ipoteka kreditindən faydalana bilib. Son 9 ildə rayonların əksəriyyətinin aldığı ümumi ipoteka kreditlərinin sayı 10-dan az olub. Bu isə ipoteka kreditlərindən istifadə də Bakı ilə rayonlar arasında kəskin fərqin olduğunu göstərir və təbii ki, orta kredit faizlərinə təsir göstərməkdədir".

İqtisadçı qeyd edib ki, rayonlarda bank filallarının sayının az olması və bu səbəbdən Bakı ilə müqayisədə zəif rəqabət də kredit faizlərinə təsir göstərir: "Bu baxımdan, kreditə çıxış imkanlarının asanlığı da məhz kredit faizlərinə təsir göstərən əsas faktorlardan hesab edilir. Bununla yanaşı, rəsmi orta kredit faizləri ilə vətəndaşların cəlb etdiyi istehlak kredit faizləri arasında fərq mövcuddur. Aydındır ki, Bakıda 12 faizə nəinki istehlak, hətta əksər hallarda biznes kreditləri cəlb etmək də xeyli müşkül görsənir. Orta kredit faizlərinin nisbətən aşağı olmasının səbəbi isə faizlərin hesablanması metodologiyasında güzəştli kreditlərin da faizlərindən istifadə edilməsidir. Bu hesablama orta faizlə real faiz arasında fərq yaradır. Bununla yanaşı, təbii ki, orta faizdən daha çox, istehlak kreditlərinin faiz dərəcələrinin azaldılması istiqamətində fəaliyyətlərin gücləndirilməsi daha vacibdir".

Onu da xatırladaq ki, bəzi banklar hələ də kredit verərkən regionlardan girov götürmür. Çünki regiondakı girovun satılması çox böyük çətinlik yaradır. Özü də regionlarda bir sıra banklar girov götürərkən onu bazar qiymətindən xeyli aşağı qiymətlərlə dəyərləndirir. Halbuki, regionların sosial-iqtisadi inkişafı çərçivəsində bankların da üzərinə öhdəliklər düşür. Buna rəğmən, faiz dərəcələri ilə bağlı mənzərə hələ də bankların bu öhdəliyi yaxşı yerinə yetirmədiyini göstərir. Elə bu səbəbdən məsələyə artıq inzibati müdaxilə zəruri sayılır. Əks halda banklar regionlarda yenə də tələblərə cavab verməyə kredit siyasəti yürütməkdə davam edəcək.