Azərbaycan Rusiya ilə qaz ticarətində yeni mərhələyə başlayır

Tarix: 19.09.2015 / 03:11
Bölmə: İqtisadiyyat

Avropaya yeni qaz nəqli ilə bağlı müəyyən problemlər yaşayan Moskva yeni bazarların axtarışına da getdikcə daha çox önəm verir. Bəllidir ki, bu xüsusda Kreml Çinlə işbirliyini dərinləşdirməyə çalışır. Eyni zamanda Rusiya MDB ölkələri, o cümlədən Azərbaycanla da bu xüsusda əməkdaşlığının dərinləşməsinə çalışır.

Artıq bəllidir ki, Rusiyanın "Qazprom" şirkəti Azərbaycana gündə 10 milyon kubmetr, illik 2 milyard kubmetr qaz nəql etməyə hazırlaşır. Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) prezidenti Rövnəq Abdullayev qeyd edib ki, həmin qaz SOCAR-ın anbarlarına vurularaq saxlanacaq: "2017-ci ildən isə həmin qaz Dağıstana nəql olunaraq oranı qazla təmin edəcək. "Qazprom"la müqavilənin 10-15 gün ərzində imzalanması gözlənir". Qeyd edək ki, "Qazprom" sentyabrın 20-21-dən Azərbaycan Metanol Zavoduna da (AzMeCo) qaz nəqlinə başlayacaq. Sentyabrın 11-də Bakıda AzMeCo ilə "Qazprom eksport" şirkətləri arasında müqavilə imzalanıb. Müqaviləyə görə, "Qazprom" ildə 2 milyard kubmetrə qədər təbii qazı AzMeCo-ya satacaq. Bu həcmdə qazla AzMeCo-nun Qaradağda yerləşən Metanol Zavodunun qaza olan tələbatı 100% təmin ediləcək. Beləliklə, bütün bunlar Rusiyanın yeni bazarlara da xüsusi maraq göstərdiyini aydın nümayiş etdirir.

Özü də bu proses "Türk axını" qaz boru kəməri layihəsi ətrafında yaranan vəziyyətdən sonraya təsadüf edir. Moskvanın bu kəmər vasitəsilə Qərbə qaz satmaq ehtimalı getdikcə azalır. Düzdür, son məlumatlara görə, Rusiya "Türk axını" layihəsi üzrə müzakirə prosesinin tezliklə yenilənməsini gözləyir. Rusiya Xarici İşlər Nazirliyindən bu xüsusda verilən şərhdə deyilir ki, Qara dəniz və Türkiyə üzərindən həyata keçirilməsi planlanlaşdırılan "Türk axını" layihəsi iki ölkə əlaqələrinin prioritetləri arasındadır. "Türk axını" layihəsinin ilk xəttinin tikintisi və istifadəsi üzrə şərtlərin müəyyənləşdirilməsi üçün müqavilələrin tam, ardıcıl və vaxtında həyata keçirilməsinin ifadə edildiyi şərhdə deyilir: "Müzakirə prosesinin bir an əvvəl yenilənməsini gözləyirik. Hökumətlərarası razılaşmanın layihəsi isə maydan etibarən araşdırılmaq məqsədilə Türkiyə tərəfindədir". Şərhdə iki ölkə arasındakı ticarət həcminin böyüdülməsinin və Türkiyədən qida idxalının artırılmasının planlaşdırıldığı qeyd edilib.

Bir daha xatırladaq ki, "Türk axını" layihəsi ilə 63 milyard kubmetr Rusiya qazının Türkiyədən keçməklə Avropaya çatdırılması nəzərdə tutulur. Bu həcmin 47 milyard kubmetrinin Avropanın, 16 milyard kubmetrinin isə Türkiyənin daxili tələbatının ödənilməsi üçün istifadə edilməsi planlaşdırılır. Layihə üzrə ümumilikdə 4 kəmərin 11,4 milyard avro dəyərində olduğu bildirilir. Lakin bu günlərdə Türkiyənin enerji və təbii ehtiyatlar nazirinin müşavirinin müavini Səfa Sadiq Aytəkin "Türk axını" layihəsi ilə bağlı Rusiya tərəfi ilə danışıqların dayandırıldığını, "Qazprom" şirkətinin vitse-prezidenti Aleksandr Medvedyev isə qaz boru kəmərinin çəkilişinin təxirə salındığını açıqlayıb.

Avropa Siyasət Mərkəzinin analitiki Annika Gedberq isə bildirib ki, "Türk axını" ilə əlaqədar mürəkkəb vəziyyət yaranıb. O hesab edir ki, "Qazprom"un yeni meqaplanının gerçəkləşdirilməsi böyük sual altındadır: "Düşünürəm ki, bu layihəyə qoşulmuş şirkətlər və ölkələr basqı altında qalacaq. Qarşıda onları Rusiyaya qarşı sanksiyalar şəraitində bu cür layihələri necə həyata keçirtmək izahatı gözləyir. Bu, Rusiyanın Ukraynaya qarşı təcavüzü kontekstində Avropanın siyasəti ilə daban-dabana ziddir". Layihənin maliyyələşdirilməsi də dumanlı görünür. Annika Gedberq "Türk axını"nın inşasına bankların pul buraxacağına şübhə ilə yanaşır. O deyir ki, indiki siyasi şəraitdə "Türk axını"nın həyata keçməsi inandırıcı görünmür: "Qaz kəmərini layihələşdirərkən nəzərə almaq lazımdır ki, enerji resurslarının istehlakı və tədarükü perspektivləri və tendensiyaları dəyişilir. Şübhə edirəm ki, bu investisiya layihəsi qaza tələbatın düşməyini nəzərə alır. Bizdə artıq indi bazarda qaz artıqlığı var". Bu şəraitdə "Türk axını"nın çəkilməsi sual altına düşür. Əvəzində Avropa enerji sektorunda Azərbaycanla əməkdaşlıqda maraqlı olduğunu yenidən açıq bəyan edir.

Avropa İttifaqının Azərbaycandakı nümayəndəliyinin rəhbəri Malena Mard qurumun enerji sahəsində Azərbaycanla əməkdaşlığını dərinləşdirməkdə maraqlı olduğunu vurğulayır. Onun sözlərinə görə, Avropa İttifaqının komissarı Maroş Şevstoviç də açıq şəkildə Azərbaycanın enerji sahəsində ən vacib tərəfdaşlardan biri olduğunu və belə qalacağını bildirib: "Cənub Qaz Dəhlizi bizim üçün prioritet olaraq qalır. Bu o deməkdir ki, bizim enerji sahəsindəki əməkdaşlığımız Avropa İttifaqı üçün strateji əhəmiyyət daşıyır və düşünmürəm ki, uzunmüddətli perspektivdə hər hansı dəyişiklik olsun. Biz Azərbaycanla Cənub Qaz Dəhlizi layihəsində əməkdaşlıq etməkdən çox məmnunuq".

Nahid SALAYEV