Bilindiyi kimi, Yaxın Şərqdəki müharibə neft və neft məhsullarının qiymətlərinin sürətlə artmasına səbəb oldu və dünyanın dərin enerji böhranına sürüklənmə riskini yaratdı. Beynəlxalq Enerji Agentliyinin icraçı direktoru Fatih Birol Yaxın Şərqdəki müharibənin yaratdığı hazırkı gərginliyi "indiyə qədər üzləşdiyimiz ən böyük enerji böhranı" adlandırıb. Dünya hökumətləri neft və neft məhsullarının strateji ehtiyatlarını satmağa hazır olduqlarını bəyan edirlər, lakin bu tədbir yalnız Yaxın Şərqdəki münaqişənin uzunmüddətli fazaya keçməməsi şərtilə təsirli olacaq.
Bu durumda Pakistanın paytaxtı İslamabadda keçirilməsi planlaşdırılan ABŞ-İran danışıqlarının baş tutmaması, Hörmüz boğazına yaxınlaşan İrana məxsus gəmilərin ABŞ tərəfindən həbs edilməsi və İran ordusunun Körfəzdəki gəmiləri atəşə tutması dünya bazarında neftin bahalaşmasına və qiymətin 100 dollar həddini keçməsinə səbəb oldu. ABŞ-nin “George H.W. Bush” təyyarədaşıyan hərbi gəmisinin Körfəz istiqamətində üzməsi hərbi əməliyyatların yenidən alovlanacağı ehtimalını yaradır. “The Wall Street Journal” yazır ki, Tramp hərbi əməliyyatların yenidən başlamasına can atmır, lakin bu ssenari güdəlikdən çıxmayıb və hər an reallaşdırıla bilər. Siyasi müşahidəçilər hesab edir ki, Körfəzə hərbi gəmi göndərməklə yanaşı, ABŞ-ın Yaxın Şərq ölkələrindəki hərbi bazalarında şəxsi heyətin sayını artırması və İran limanlarını blokadada saxlaması ilə Tehrana təzyiq edərək güzəştə getməsini istəyir. Lakin İran, ilk növbədə, blokadanın aradan qaldırılmasını tələb edərək bu vəziyyətdə danışıqlara getmək istəmədiyini, danışıqlar prosesində nüvə proqramı ilə əlaqədar ABŞ-nin tələbini qəbul etməyəcəyini bəyan edib. Vəziyyətin bu qədər çətin mərhələyə qədəm qoyması boğazın yaxın vaxtlarda açılmayacağını göstərir ki, bu da bazarda neftin qiymətinin azalmasını nəinki dayandırır, əksinə daha da artmasına səbəb olur.
Bahalaşmanın nə vaxta kimi davam edəcəyini zaman göstərəcək. Lakin bəzi analitiklər hesab edir ki, Hörmüzün bağlı qalması dünya bazarında yalnız neft kəsiri yaratmır, həm də hasilatın azalmasına səbəb olur. Bu gün təchizat problemi yaşayan dünya bazarı, 1 aydan sonra hasilat problemi yaşayacaq ki, bu da qiymətlərin artması ilə müşahidə ediləcək. Artıq Avropada may ayının əvvəlində aviasiya yanacağı çatışmazlığı yarana bilər və bir çox aviaşirkət yanacağa qənaət etmək üçün uçuşları ləğv edir. Atəşkəs və İranla danışıqlar ətrafındakı qeyri-müəyyənlik bazara əlavə təzyiq göstərir. ABŞ prezidenti Donald Tramp münaqişənin həlli üçün konkret bir müddət müəyyən etmək niyyətində olmadığını bildirərək, "yaxşı bir razılaşmaya" ümid etdiyini vurğulayıb. Analitiklər qeyd edirlər ki, qlobal neft və qaz tədarükünün əhəmiyyətli bir hissəsinin keçdiyi Hörmüz boğazında uzun müddət davam edən fasilələr bazardakı çatışmazlığı daha da artıra və qiymətlərə yenidən geosiyasi risk üçün əhəmiyyətli bir əlavə yarada bilər.
Ramil QULİYEV
