Xaqani Cəfərli: "İran totalitar rejimdir və onda aşkarlığın ən kiçik əlaməti belə yoxdur"
Ağ Evin mətbuat katibi Levit deyib ki, İranın öz cəmiyyəti və dünya üçün dedikləri başqa, bizim danışıqlar heyətinə dedikləri başqadır. Levit deyib ki, ona görə də siz yalnız bizə inanın...
Bunlar nə dərəcədə doğrudur və kim zidd kursa daha yaxındır?
Bu açıqlama özlüyündə maraqlı bir paradoks daşıyır: Levit "bizə inanın, çünki İran başqalarına başqa şey deyir" deyir - amma eyni məntiqlə, ABŞ da öz ictimaiyyətinə bir şey, danışıq masasında isə başqa şey deyə bilər. Bu, xüsusilə Tramp administrasiyası kimi müzakirə mövzularını strateji qeyri-müəyyənliklə idarə edən bir komanda üçün çox aktualdır.
İran tərəfinin mövqeyinə gəldikdə isə reallıq müəyyən qədər ikili xarakter daşıyır. İran rəhbərliyi daxili auditoriyası üçün çox vaxt antiimperialist ritorika işlədir, çünki bu ritorika rejimin legitimlik əsasıdır. Xarici danışıqlarda isə, xüsusilə sanksiyaların yüngülləşdirilməsi söhbəti gедəndə, daha pragmatik dil işlədilir. Bu fenomen yalnız İrana xas deyil, əksər avtoritar rejimlər daxili legitimliyi xarici güzəştlə eyni anda saxlamaq məcburiyyətindədir.
Lakin Levitin konkret iddiasını, yəni danışıqlar ciddidirsə, bunu yalnız ABŞ tərəfi bilir - sübutsuz qəbul etmək olmaz. ABŞ-ın bu tip açıqlamaları tez-tez strateji məqsəd daşıyır: ya öz ictimaiyyətini inandırmaq üçün, ya müttəfiqləri bir xəttdə saxlamaq üçün, ya da danışıqlarda İrana psixoloji təzyiq göstərmək üçün.
Kim daha doğruya yaxındır sualına gəlincə, mənə elə gəlir ki, hər iki tərəf həm doğru, həm yanlış söyləyir - sadəcə müxtəlif auditoriyalar üçün. İran öz ictimaiyyətinə güzəştsiz görünmək istəyir, eyni anda müəyyən razılaşmaya can atır. Çünki iqtisadi vəziyyəti gərgindir. ABŞ isə danışıqların uğurlu getdiyini iddia edir, lakin bu, həm həqiqi ola bilər, həm də gələcək uğursuzluğu üçün İrana günahı yükləmək üçün zəmin hazırlamaq ola bilər.
Yəni bu açıqlama yarım həqiqətdir, öz içindəki doğruluğu var, amma nəzərdə tutulduğu qədər birmənalı deyil.
Politoloq Xaqani Cəfərli məsələ ilə bağlı "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirdi ki, İran rəsmilərinin diplomatik danışıqlar masasında ifadə bir, təbliğat, daxili auditoriyaları üçün başqa sözlər danışması tamamilə mümknüdür: "Ümumiyyətlə, heç bir siyasətçi diolimatik masada danışdığı kimi kütlə ilə danışmaz. Bunların hərsəinin özünün “dili” var. İran isə totalitar rejimdir və onda aşkarlığının ən kiçik əlaməti belə yoxdur. Bütün bunlar bir araya gəldikdə İran rəsmilərinin fərqli danışmaları tamamilə mümkündür. Digər tərəfdən, çox böyük itgilərdən sonra diplomatik masada güzətli mövqedən çıxış etdikləri bəlli olsa rejim legitimliyini tamamilə itirə bilər. Bu isə rejimin sonunu gətirər. Ona görə də Ağ Evin mətbuat katibi Levitin “İranın öz cəmiyyəti üçün dedikləri başqa, danışıqlar heyətinə dedikləri başqadır” açıqlaması heç şübhəsiz ki, gerçəkliklərin ifadəsidir."
Akif NƏSİRLİ
