Müasir Azərbaycanın tarixində ən mühüm hadisələrdən biri, heç şübhəsiz ki, 2023-cü ilin aprelin 23-də "Laçın" dövlət sərhədindən buraxılış məntəqəsinin qurulmasıdır. Çünki məhz bu hadisə nəticəsində Azərbaycan dövlət sərhədlərinin tam bərpasına nail oldu. Beləliklə də, Azərbaycanın 23 aprel tarixində Laçın yolunun başlanğıcında sərhəd-keçid məntəqəsi qurması regionda baş verən siyasi və təhlükəsizlik prosesləri baxımından mühüm hadisə kimi qiymətləndirilir.
Məhz həmin gün yeni yaradılan sərhəd-buraxılış məntəqəsində Azərbaycan Bayrağının ucaldılması mərasimi baş tutub və sərhəd-buraxılış məntəqəsindən prezident, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyevə məruzə edilib.Bu addım, xüsusilə Laçın dəhlizi hadisələri kontekstində Azərbaycanın suverenlik hüquqlarının bərpası və sərhəd nəzarətinin gücləndirilməsi istiqamətində atılmış strateji qərar kimi diqqət çəkir. Qeyd edilən xüsusda prezident İlham Əliyev bildirib: “Laçın-Xankəndi yolunun başlanğıcında dövlət sərhədindən buraxılış məntəqəsinin qurulması ölkəmizin suveren hüququnun və ərazi bütövlüyünün təmin olunmasının ifadəsidir”. Bununla yanaşı, prezident qeyd edib: “Bizim indi 8 Noyabr günümüz var - Zəfər Günü, bizim 26 Avqust günümüz var - Laçının azad olunması günü və Laçının Günü kimi qeyd olunur. 23 Aprel var - o vaxt ki, Laçın istiqamətində biz öz sərhədimizə sahib çıxdıq və bizim sərhədimizdə yerləşənləri kənarlaşdıraraq artıq mənfur Laçın dəhlizini də nəzarətə götürdük”. Beləliklə, ilk növbədə, bu addımın ən vacib tərəfi Azərbaycanın öz beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri üzərində nəzarəti təmin etməsidir. İkinci Qarabağ müharibəsi nəticəsində əldə olunmuş reallıqlar fonunda ölkə ərazi bütövlüyünü bərpa edib və həmin ərazilərdə dövlət idarəçiliyinin qurulması prioritetə çevrilib. Laçın yolunun başlanğıcında sərhəd-keçid məntəqəsinin yaradılması da məhz bu prosesin tərkib hissəsidir. Bu, həm hüquqi, həm də praktiki baxımdan Azərbaycanın suveren dövlət kimi mövqeyini möhkəmləndirdi. Digər mühüm məqam təhlükəsizlik aspektidir. Uzun müddət ərzində Laçın yolu üzərində tam nəzarətin olmaması müəyyən risklər yaradırdı. Azərbaycan tərəfi dəfələrlə bu yol vasitəsilə qanunsuz fəaliyyətlərin – silah daşınması, qeyri-qanuni iqtisadi dövriyyə və digər təhlükəsizlik təhdidlərinin mümkünlüyünü vurğulamışdı. Sərhəd-keçid məntəqəsinin qurulması bu kimi halların qarşısının alınmasına xidmət etdi və regionda sabitliyin təmin olunmasına töhfə verdi. Beləliklə, “Laçın” dövlət sərhədindən buraxılış məntəqəsinin yaradılmasının məqsədi həm də 2020-ci il 10 noyabr tarixli üçtərəfli Bəyanata zidd olaraq Ermənistandan Azərbaycan ərazisindəki qeyri-qanuni erməni silahlı dəstələri üçün canlı qüvvə, silah-sursat, mina, eləcə də digər hərbi təyinatlı vasitələrin daşınmasının qarşısını almaq idi. Bundan başqa, "Laçın" dövlət sərhədindən buraxılış məntəqəsinin fəaliyyətə başlaması nəticəsində Xocalıda və işğal altında olan digər ərazilərdə cinayət törətmiş bəzi terrorçuların saxlanılaraq istintaqa təhvil verilməsi təmin edildi.
Bu addım həm də siyasi mesaj daşıyırdı. Azərbaycan göstərdi ki, postmünaqişə dövründə yaranmış yeni reallıqlar dəyişməzdir və bu reallıqlar əsasında münasibətlərin qurulması vacibdir. Xüsusilə Ermənistan ilə davam edən sülh danışıqları fonunda bu qərar Azərbaycanın öz maraqlarını qətiyyətlə müdafiə etdiyini nümayiş etdirdi. Bu, eyni zamanda qarşı tərəfi daha konstruktiv mövqe tutmağa təşviq edən faktor kimi də çıxış etdi. Bununla yanaşı, bu qərarın beynəlxalq reaksiyalar doğurduğunu da unutmaq lazım deyil. Bəzi beynəlxalq təşkilatlar və ölkələr bu addımın regionda gərginliyi artıra biləcəyini ifadə edirdilər. Amma sonrakıproseslər bunun yanlış olduğunu üzə çıxardı. Azərbaycanın mövqeyi ondan ibarət idi ki, hər bir suveren dövlət öz sərhədlərində nəzarət mexanizmləri qurmaq hüququna malikdir. Bu baxımdan, Laçın yolunda sərhəd-keçid məntəqəsinin yaradılması beynəlxalq hüququn prinsiplərinə uyğun addım idi. Digər tərəfdən simvolik baxımdan isə bu hadisə Azərbaycanın dövlətçilik baxımından güclənməsinin göstəricisi kimi qiymətləndirildi. Uzun illər münaqişə şəraitində yaşamış bir ölkə üçün öz sərhədlərində tam nəzarətin bərpası milli qürur və siyasi legitimlik baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyırdı. Bu, həm daxili ictimai rəydə, həm də beynəlxalq arenada ölkənin mövqeyini gücləndirdi. Bütün bunlar bir daha təsdiq edir ki, Laçın yolunun başlanğıcında sərhəd-keçid məntəqəsinin qurulması çoxşaxəli əhəmiyyətə malikdir. Bu addım suverenliyin möhkəmləndirilməsi, təhlükəsizliyin təmin olunması, siyasi mövqenin gücləndirilməsi və regionda yeni reallıqların təsdiqlənməsi baxımından mühüm rol oynayır.
Tahir TAĞIYEV
