Afsəddin Nəbiyev: “Avropanın bu dəstəyi Trampın qərarlarına iki fərqli şəkildə təsir edə bilər”
Böyük Britaniya ilk dövrlərdə ABŞ-ın İrana qarşı müharibəsinin əleyhinə idi. Ancaq London mövqeyini dəyişdi, hərbi bazalarını ABŞ-ın ixtiyarına verdi. Almaniya kansleri Fridrix Merz İrandakı hakim rejimin devrilməsi məsələsində ABŞ-la həmrəy olduğunu bildirib.
Merz Trampla görüşündə Amerika ilə eyni cəbhədə olduğunu deyib: “Biz Tehrandakı bu dəhşətli rejimin devrilməsi barədə fikirlərimizdə yekdilik”.
Fransanın silahlı qüvvələri İran PUA-ları əleyhinə əməliyyat həyata keçirib. Paris Yaxın Şərqdə “Rafale” döyüş təyyarələrini aktivləşdirib və hərbi gəmisini regiona göndərib.
Avropanın aparıcı dövlətlərinin ABŞ-a belə dəstəyi Trampın Ukrayna ilə bağlı mövqeyinə təsir edəcəkmi? Ola bilərmi ki, Avropa dövlətləri İran məsələsində Trampa doğru belə reverans etməkdə onun Ukrayna siyasətini dəyişmək istəyir? Yəni Tramp Ukraynaya ilə bağlı siyasətini dəyişsin. Belə ola bilərmi?
Sözügedən məsələni baki-xeber.com-a şərh edən AMİP-in sədr müavini Afsəddin Nəbiyevin fikrincə, Donald Trampın "Öncə Amerika" siyasəti və Ukraynaya yardımları azaltmaq meyli Avropanı ciddi narahat edirdi: “Avropa dövlətləri anlayırlar ki, Ukraynanın mümkün məğlubiyyəti birbaşa Avropa təhlükəsizlik memarlığının çöküşüdür. Reveransın məqsədini təhlil etməyə çalışsaq belə bir mənzərə ortaya çıxır. London, Berlin və Paris Trampa sübut etmək istəyirlər ki, onlar sadəcə təhlükəsizlik "istehlakçısı" deyil, həm də ABŞ-ın qlobal prioritetlərində İranın qarşısının alınmasında aktiv və etibarlı tərəfdaşdırlar. Almaniyanın kansleri Fridrix Merzin daha qətiyyətli və ABŞ yönümlü mövqeyi Almaniyanın ənənəvi "ehtiyatlı" siyasətindən imtinasıdır. Bu, Trampla dil tapmaq və onun "NATO müttəfiqləri yükü paylaşmır" ittihamını boşa çıxarmaq üçün atılan ən böyük addımdır. Avropa liderləri Trampın Ukrayna siyasətini dəyişmək və ya yumşaltmaq üçün belə reveranslar edirlər. İranla və Rusiya əslində vahid bir ittifaqdadır. İrana qarşı mübarizə aparmaq və onun imkanlarını məhdudlaşdırmaq, həm də Rusiyanın Ukraynada zəiflədilməsi deməkdir. Çünki İran Rusiyanı PUA-larla təmin edirdi. Bu arqument Trampın "İranı sıxışdırmaq" istəyi ilə Ukrayna məsələsini ortaq bir strateji nöqtədə birləşdirir. Bu addımlar Trampın mövqeyinə təsir edəcəkmi? Məncə belə bir hal mümkündür. Tramp praqmatik və "alverçi" tipli siyasətçidir. Avropanın bu dəstəyi onun qərarlarına iki fərqli şəkildə təsir edə bilər. Tramp Avropanın hərbi xərcləri və məsuliyyəti öz üzərinə götürdüyünü görüb, Ukrayna məsələsində NATO daxilində daha praqmatik ola bilər. O, "əgər siz mənə İranda kömək edirsinizsə, mən də Ukraynada sizin maraqlarınızı tam gözardı etməyəcəyəm" prinsipi ilə hərəkət edə bilər. Digər tərəfdən, Tramp bunu sadəcə bir "təbii borc" kimi qəbul edib, İran məsələsində Avropanın resurslarını istifadə edə, lakin Ukrayna ilə bağlı öz planlarını sürətli sülh, ərazi güzəştləri və s. dəyişmədən icra edə bilər. Bəli, Avropanın aparıcı dövlətləri İran məsələsində "şahin" mövqeyinə keçməklə Ukrayna məsələsində Trampın "yumşaq" davranmasını və Avropanı tək qoymamasını sığortalamağa çalışırlar. Bu, tarixdə tez-tez rast gəlinən geosiyasi mübadilə cəhdidir. Avropa ümid edir ki, Trampa İranda istədiyi "geosiyasi qələbəni" təklif etməklə, onu Ukraynanın gələcəyi ilə bağlı daha müttəfiq davranışına razı sala biləcəklər. Onu da qeyd edim ki, aydın mənzərəni müharibənin daha aktiv fazasında görə biləcəyik”.
Vidadi ORDAHALLI
