Dünya iqtisadiyyatına koronavirusun vurduğu böyük zərər fonunda əksər ölkələrdə iqtisadi müstəvidə ciddi azalma qeydə alınır. Bura hətta dünyanın ən böyük iqtisadiyyatları da aid edilir. Onlarla müqayisədə Azərbaycanda iqtisadi vəziyyətin daha sabit və hələ də artan xətt üzrə inkişafı müşahidə olunur. Elə bunun nəticəsidir ki, cari ilin ilk rübündə Azərbaycan iqtisadiyyatı 0.2 faiz artıb. Dünya iqtisadiyyatında geriləmənin olması fonunda Azərbaycanda bu göstərici müsbət faktor sayılır.
Digər tərəfdən hesablamalar göstərir ki, bu ilin yanvar-aprel aylarında ölkədə istehsal olunmuş ümumi daxili məhsulun (ÜDM) dəyəri 22 milyard 400,5 milyon manat təşkil edib. İqtisadiyyatın qeyri-neft-qaz sektorunda ÜDM istehsalının dəyəri isə 14 milyard 529,7 milyon manat təşkil edib. Bu hal iqtisadiyyatın artıq əsas etibarı ilə qeyri-neft sektoru üzrə inkişaf etməsinin daha bir real təsdiqidir. Bundan başqa, büdcə icrası ilə də bağlı Azərbaycan yenə üstün mövqedədir. Belə ki, pandemiyanın tüğyan etdiyi yanvar-aprel aylarında dövlət büdcəsinin gəlirləri 9 milyard 574,2 milyon manat, xərcləri isə 7 milyard 267,7 milyon manat təşkil edib. Büdcənin icrasında 2 milyard 306,5 milyon manatlıq profisit yaranıb. Məhz bu məbləğ ölkəyə yeni manevr imkanları da qazandırır. Digər tərəfdən proseslər göstərir ki, elə qeyri-neft sektoru hesabına da iqtisadiyyatın artımı davam edəcək.
Hazırda bu istiqamətdə Azərbaycanın əsas uğurlarından biri də tranzit yükdaşımalar, xüsusən də Bakı-Tiflis-Qars (BTQ) dəmir yolu xətti istiqamətində özünü göstərir. Bu dəmir yolu indi Azərbaycan üzərindən daha böyük həcmdə yükdaşımaya rəvac verməkdə, onun gəlirlərini artırmaqdadır. Qeyd edilən səpkidə Türkiyənin nəqliyyat və infrastruktur naziri Adil Karaismailoğlunun açıqlamaları da xüsusi diqqət cəlb edir. Onun sözlərinə görə, yeni növ koronavirus infeksiyasının yaratdığı məlum problemlər Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xətii ilə daşımaların həcminin artmasına səbəb olub. O bildirib ki, xarici ticarətdə BTQ-nin imkanlarına ciddi tələbat yaranıb:“Bu xətt daşımaların vaxtında və təhlükəsiz həyata keçirilməsi üçün cəlbedici polad magistraldır. Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttinin tutumunu artırmaq üçün işləri sürətlə tamamladıq. Türkiyə-Gürcüstan sərhədinin Türkiyə tərəfindəki “Canbaz” Stansiyasında BTQ-yə gündəlik əlavə 3500 ton tutum artımı təmin edəcək konteyner köçürmə sistemini quraraq işə saldıq”.
Yeni quraşdırılan terminalın yükdaşımada intensivliyin artmasını təmin etdiyini diqqətə çatdıran nazir deyib ki, bunun sayəsində Qazaxıstan və Azərbaycandan 15 vaqona yüklənmiş 27 konteynerdə 1200 ton mədən, əkinçilik məhsulları və xam maddələr Mersin, Dərincə və Dənizli istiqamətində yola salınıb. Bu xətlə Avropaya tranzit məhsulların da vaxtında daşınması təmin edilir. Onun sözlərinə görə, pandemiya dövründə təhlükəsizliyin yüksək olması səbəbilə dəmiryol nəqliyyatı vasitəsilə yüklərin nəql edilməsinə tələbat artıb:“Xüsusilə Orta Asiya ilə xarici ticarət əlaqələrində BTQ-yə tələbdə artım müşahidə olunur. Bakı-Tiflis-Qarsa artan tələbi qarşılamaq üçün prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğan gündəlik əlavə olaraq 3 500 ton yükün daşına bilməsi üçün göstəriş verib. Prezidentin bu göstərişini bu çətin dövrdə sürətlə yekunlaşdırdıq. "Canbaz" stansiyasındakı konteyner ötürmə sistemini işə saldıq”. Nazir qeyd edib ki, bu xətt vasitəsilə bu günə qədər 5 250 konteynerdə 240 min ton ixrac malı, 5 300 konteynerdə isə 280 min ton idxal malı və ya Avropaya tranzit yük daşınıb:"Bu da BTQ-nin nə qədər əhəmiyyətli bir investisiya layihəsi olduğunu göstərir".
Araşdırmalar da göstərir ki, koronavirus pandemiyası bütün dünyada iqtisadiyyatın əksər sahələrinə, o cümlədən nəqliyyat sektoruna mənfi təsir göstərsə də, bunu dəmir yolu ilə yük daşımalarına aid etmək olmaz. Bu baxımdan Azərbaycan da istisna deyil. Çünki dəmir yolu ilə yükdaşımalarda təmassız keçidi təmin etmək mümkündür. Yəni dəmir yolu xətti pandemiyanın mövcud olduğu şəraitdə ən təhlükəsiz yükdaşıma modelidir. Bu isə bir sıra ölkələrin dəmir yolu ilə yükdaşımalara marağını artırdı. Azərbaycanın siyasi və iqtisadi dəstəyi ilə işə düşmüş Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu xəttində də yükdaşımaların bundan sonra da artan xətt üzrə inkişaf edərək ölkəyə daha çox gəlir gətirməsi gözlənilir. Təsadüfi deyil ki, son 1 ildə dəmir yolu ilə hərəkət etmiş vaqonların sayı 611-dən 1.572-yə, yüklərin həcmi isə 40 min tondan 70 min tona çatıb. Bununla bağlı millət vəkili, iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov da bildirir ki, BTQ pandemiya dövründə də strateji əhəmiyyətini qoruyub saxlaya bilib: "Yükdaşımaların həcminin artması region ölkələrinin dəmir yolu xəttinə marağının artmasından xəbər verir. Odur ki, pandemiya dövründə də müsbət dinamika qorunub saxlanılıb. BTQ Azərbaycanın dövlət gəlirlərinin, valyuta ehtiyalatının formalaşmasında mühüm rol oynayır və xüsusi əhəmiyyətə malikdir". Onun fikrincə, BTQ ilə yükdaşımalarda müsbət dinamika 2020-ci ilin növbəti aylarında da davam edəcək:"Çünki bu dəmir yolu xətti artıq öz əhəmiyyətini sübut edib, odur ki, Azərbaycan üzərindən daşınan yüklərin həcmində növbəti aylarda da artım müşahidə ediləcək və gəlirlərimiz artacaq". Bir daha xatırladaq ki, BTQ Asiya və Avropanın dəmiryol şəbəkələrinin birləşdirilməsini təmin edir. Bu təkcə 3 ölkə arasında deyil, həm də Asiya ilə Avropa arasında ən qısa yoldur. BTQ yüklərin daşınmasına sərf edilən vaxtı 2 dəfədən çox qısaltmağa imkan verir.
Ramil QULİYEV
