Azər­bay­ca­nın par­ça­sı olan Nax­çı­van san­bal­lı bey­nəl­xalq təd­bir­lə­rin yük­sək təş­ki­lin­də hət­ta bə­zi döv­lət­lər­dən də üs­tün nə­ti­cə­lər gös­tə­rir...

Azər­bay­ca­nın qə­dim gu­şə­si olan Nax­çı­van di­ya­rı müx­tə­lif si­vi­li­za­si­ya­la­rın, mə­də­niy­yət­lə­rin kə­siş­di­yi ge­ostra­te­ji ba­xım­dan çox əhə­miy­yət­li bir böl­gə­də yer­lə­şir. Beş min il­lik şə­hər mə­də­niy­yə­ti­nə ma­lik olan, mil­li də­yər­lə­ri­mi­zin ya­

şa­dıl­dı­ğı Nax­çı­van bu gün mə­də­niy­yət­lə­ra­ra­sı di­a­lo­qun for­ma­laş­ma­sın­da önəm­li ro­la ma­lik­dir. Blo­ka­da şə­ra­i­tin­də ya­şa­ma­sı­na bax­ma­ya­raq, bü­tün sa­hə­lər­də bö­yük na­i­liy­yət­lə­rə im­za atan mux­tar res­pub­li­ka­nın sü­rət­li so­si­al-iq­ti­sa­di, mə­də­ni in­ki­şa­fı, bu­ra­da yük­sək sə­viy­yə­də nə­həng infrastruk­tu­run qu­rul­ma­sı onu həm də bey­nəl­xalq sə­viy­yə­li təd­bir­lə­rin ke­çi­ril­di­yi mə­ka­na çe­vi­rib. Qə­dim di­ya­rın şan­lı ta­ri­xi­nə "Ni­zam-in­ti­za­mın da­ha da möh­kəm­lən­di­ril­mə­si ili" ki­mi da­xil olan 2016-cı ilin ümu­mi mən­zə­rə­si­nə nə­zər ye­tir­dik­də bir da­ha bu­nun şa­hi­di olu­ruq.

Nax­çı­van dün­ya­nın id­man xə­ri­tə­sin­də də özü­nün la­yiq­li ye­ri­ni tu­tub, bey­nəl­xalq ya­rış­la­rın ke­çi­ril­di­yi mə­ka­na çev­ri­lib, bu sa­hə­də şöh­rət qa­za­nıb. Bu­ra­da hər ilin may ayın­da ulu ön­dər Hey­dər Əli­ye­vin ana­dan ol­ma­sı­nın il­dö­nü­mü­nə həsr edil­miş bey­nəl­xalq id­man təd­bir­lə­ri­nin ke­çi­ril­mə­si ar­tıq ənə­nə ha­lı­nı alıb. Hər il dün­ya­nın müx­tə­lif öl­kə­lə­rin­dən on­lar­la ta­nın­mış id­man­çı ya­rış­lar­da iş­ti­rak et­mək üçün Nax­çı­va­na gə­lir, Azər­bay­can qo­naq­pər­vər­li­yi­nin şa­hi­di olur. Qə­dim di­ya­ra sə­fər edən id­man­çı ikin­ci də­fə də bu­ra gəl­mək ar­zu­sun­da olur.

Mux­tar res­pub­li­ka­da ümum­mil­li li­der Hey­dər Əli­ye­vin ana­dan ol­ma­sı­nın il­dö­nü­mü­nə həsr edil­miş bey­nəl­xalq şah­mat fes­ti­val­la­rı­nın ke­çi­ril­mə­si də ar­tıq ənə­nə ha­lı­nı alıb. Dün­ya­nın müx­tə­lif öl­kə­lə­rin­dən şah­mat­çı­la­rın Nax­çı­van­da ke­çi­ri­lən bu fes­ti­val­da iş­ti­ra­ka can at­ma­sı bir da­ha sü­but edir ki, ya­rış­la­ra ma­raq il­bə­il ar­tır. Şah­mat fes­ti­val­la­rı dün­ya­nın müx­tə­lif öl­kə­lə­rin­dən gəl­miş şah­mat­çı­lar ara­sın­da dostluq əla­qə­lə­ri­nin möh­kəm­lən­di­ril­mə­si­nə, şah­mat­çı­la­rın bö­yük ya­rış təc­rü­bə­si əl­də et­mə­si­nə şə­ra­it ya­ra­dır.

Ötən il ma­yın 10-da Nax­çı­van Döv­lət Mu­si­qi­li Dram Te­at­rın­da ümum­mil­li li­der Hey­dər Əli­ye­vin ana­dan ol­ma­sı­nın 93-cü il­dö­nü­mü­nə həsr olun­muş "Nax­çı­van - 2016" Bey­nəl­xalq Şah­mat Fes­ti­va­lı­nın açı­lı­şı olub. Üç ya­rımqrup­da ke­çi­ri­lən bey­nəl­xalq tur­nir­də 350-dən ar­tıq şah­mat­çı iş­ti­rak edib. On­lar ara­sın­da dün­ya və Av­ro­pa çem­pi­o­nu ol­muş şah­mat­çı­lar, bey­nəl­xalq qrossmeyster­lər, bey­nəl­xalq us­ta və Fİ­DE us­ta­la­rı da olub. Ma­yın 18-də "Nax­çı­van - 2016" Bey­nəl­xalq Şah­mat Fes­ti­va­lı qa­lib­lə­ri­nin mü­ka­fat­lan­dır­ma mə­ra­si­mi ke­çi­ri­lib.

Ulu ön­dər Hey­dər Əli­ye­vin ana­dan ol­ma­sı­nın 93-cü il­dö­nü­mü­nə həsr olu­nan, Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Mil­li Pa­ra­lim­pi­ya Ko­mi­tə­si, Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sı Gənclər və İd­man Na­zir­li­yi və mux­tar res­pub­li­ka Pa­ra­lim­pi­ya Fe­de­ra­si­ya­sı­nın təş­kil et­di­yi Pa­ra­lim­pi­ya İd­man Fes­ti­va­lı isə ma­yın 13-də İl­ham Əli­yev adı­na Olim­pi­ya-İd­man Komplek­sin­də ke­çi­ri­lib. Fut­zal, ağır­lıq­qal­dır­ma, yün­gül at­le­ti­ka, qol­bol, boc­cia pa­ra­lim­pi­ya id­man növ­lə­ri üz­rə ke­çi­ri­lən ya­rış­la­rın so­nun­da qa­lib­lə­rə ku­bok, dip­lom və mü­ka­fat­lar təq­dim olu­nub. Əsl id­man bay­ra­mı­na çev­ri­lən fes­ti­val­da Mil­li Pa­ra­lim­pi­ya Ko­mi­tə­si­nin, İran İs­lam Res­pub­li­ka­sı­nın və mux­tar res­pub­li­ka Pa­ra­lim­pi­ya Fe­de­ra­si­ya­sı­nın ümu­mi­lik­də 106 məşqçi və id­man­çı­sı iş­ti­rak edib.

Ma­yın 21-də Nax­çı­van şə­hə­rin­də­ki İl­ham Əli­yev adı­na Olim­pi­ya-İd­man Komplek­sin­də ve­te­ran ağır at­let­lər ara­sın­da Av­ro­pa çem­pi­o­na­tı­na start ve­ri­lib. Ma­yın 28-də ba­şa ça­tan ya­rış­da 21 öl­kə­dən 200-ə ya­xın at­let me­dal­lar uğ­run­da mü­ba­ri­zə apa­rıb.

Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı və Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sı Gənclər və İd­man na­zirnlik­lə­ri­nin, Azər­bay­can Mil­li Ka­ra­te Fe­de­ra­si­ya­sı­nın və Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sı Ka­ra­te-do Fe­de­ra­si­ya­sı­nın təş­ki­lat­çı­lı­ğı ilə no­yab­rın 15-də Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın döv­lət müs­tə­qil­li­yi­nin bər­pa­sı­nın 25 il­li­yi­nə həsr olun­muş ka­ra­te üz­rə bey­nəl­xalq tur­nir ke­çi­ri­lib. Şə­rur Olim­pi­ya-İd­man Komplek­sin­də təş­kil olu­nan tur­nir­də Azər­bay­can və Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sı­nın ko­man­da­la­rı ilə ya­na­şı, Tür­ki­yə, Gür­cüs­tan və İran İs­lam Res­pub­li­ka­sı­nın da ko­man­da­la­rı mü­ba­ri­zə apa­rıb.

Nax­çı­van­da bir sı­ra sa­hə­lər üz­rə əl­də edi­lən qa­baq­cıl təc­rü­bə bey­nəl­xalq təş­ki­lat­la­rın diq­qə­ti­ni böl­gə­yə cəlb edib. Ma­yın 18-20-də Nax­çı­van şə­hə­rin­də "Sər­həd qu­rum­la­rı əmək­daş­la­rı­nın li­der­lik və ida­rə­çi­lik üz­rə bi­lik və ba­ca­rıq­la­rı­nın ar­tı­rıl­ma­sı" möv­zu­sun­da mil­li tə­lim ke­çi­ri­lib. Av­ro­pa İt­ti­fa­qı, Bir­ləş­miş Mil­lət­lər Təş­ki­la­tı İn­ki­şaf Proq­ra­mı və Azər­bay­can hö­ku­mə­ti­nin bir­gə re­al­laş­dır­dıq­la­rı sər­həd ida­rə­çi­li­yi la­yi­hə­si çər­çi­və­sin­də ke­çi­ri­lən tə­lim­də Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sı Döv­lət Miq­ra­si­ya Xid­mə­ti­nin, Döv­lət Göm­rük Ko­mi­tə­si­nin, "Nax­çı­van" Əla­hid­də Sər­həd Di­vi­zi­ya­sı­nın əmək­daş­la­rı iş­ti­rak edib. La­yi­hə üz­rə tə­rəf-mü­qa­bil Bey­nəl­xalq Miq­ra­si­ya Si­ya­sə­ti­nin İn­ki­şaf Mər­kə­zi­nin (ICMPD) bey­nəl­xalq ekspertlə­ri sər­həd ida­rə­çi­li­yi sa­hə­sin­də dün­ya­da əl­də edi­lən ən son na­i­liy­yət­lər və bey­nəl­xalq aləm­də ge­dən pro­ses­lər ba­rə­də iş­ti­rak­çı­la­ra ət­raf­lı mə­lu­mat ve­rib, mü­a­sir sər­həd ida­rə­çi­li­yi mo­del­lə­ri ba­rə­də da­nı­şıb. İyu­lun 29-da isə Nax­çı­van Biz­nes Mər­kə­zin­də ABŞ Bey­nəl­xalq İn­ki­şaf Agentli­yi, Bey­nəl­xalq Miq­ra­si­ya Təş­ki­la­tı və Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Da­xi­li İş­lər Na­zir­li­yi­nin təş­ki­lat­çı­lı­ğı ilə 30 iyul - İn­san Al­ve­ri­nə Qar­şı Dün­ya Mü­ba­ri­zə Gü­nü­nə həsr olu­nan bey­nəl­xalq konfrans ke­çi­ri­lib.

Re­gi­o­nun in­for­ma­si­ya və mə­də­niy­yət mər­kə­zi­nə çev­ri­lən mux­tar res­pub­li­ka­da ke­çi­ri­lən bey­nəl­xalq mə­də­ni təd­bir­lər hə­mi­şə bö­yük ma­raq­la qar­şı­la­nır. Ma­yın 26-da Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sı Ali Məc­li­si­nin səd­ri ya­nın­da Bi­lik Fon­du­nun təş­ki­lat­çı­lı­ğı ilə "Əlin­cə­qa­la" ta­ri­xi abi­də­sin­də "Nax­çı­van - bə­şə­riy­yə­tin be­şi­yi" III Bey­nəl­xalq Rəsm Fes­ti­va­lı­nın açı­lış mə­ra­si­mi olub. Qə­dim di­ya­rı­mı­zın zən­gin ta­ri­xi və bu gü­nü ilə səs­lə­şən gö­zəl mə­də­niy­yət və sə­nət bay­ra­mı olan fes­ti­val­da 7 öl­kə­dən 52 iş­ti­rak­çı təm­sil olu­nub. Nax­çı­va­nın sim­vo­lu­na çev­ri­lən Ha­ça­dağ, Əlin­cə­qa­la rəs­sam tə­xəy­yü­lü­nə məx­sus ça­lar­lar­la iş­ti­rak­çı­la­rın qəl­bi­nə yol ta­pıb. Rəs­sam­lar sehrli fır­ça­la­rın, rənglə­rin di­li ilə dü­şün­cə­lə­ri­ni ifa­də et­mə­yə na­il olub­lar. Ma­yın 27-də Hey­dər Əli­yev Sa­ra­yın­da fes­ti­val­da iş­ti­rak edən rəs­sam­la­rın əsər­lə­rin­dən iba­rət sər­gi təş­kil olu­nub.

Nax­çı­van tor­pa­ğı Azər­bay­can xal­qı­nın ta­ri­xi­ni ya­şa­dan abi­də­lər­lə zən­gin­dir. Mux­tar res­pub­li­ka əra­zi­sin­də 1200-dən çox ta­ri­xi abi­də pas­portlaş­dı­rı­lıb ki, on­la­rın da ya­rı­dan ço­xu dün­ya və öl­kə əhə­miy­yət­li abi­də­lər­dir. Bu gün Nax­çı­van­da­kı qa­la­lar ba­rə­də təd­qi­qat­la­rın apa­rıl­ma­sı ta­ri­xi­mi­zin öy­rə­nil­mə­si ba­xı­mın­dan mü­hüm əhə­miy­yət kəsb edir. Qa­la­lar tək­cə sı­ğı­na­caq ye­ri, mü­ha­fi­zə və ya mü­da­fiə ti­ki­li­si de­yil. Qa­la­lar bu əra­zi­də ya­şa­yan əc­dad­la­rı­mı­zın hə­yat tər­zi­ni, di­ni inancla­rı­nı, döv­lət­çi­lik ənə­nə­lə­ri­ni, mə­də­niy­yə­ti­ni və me­mar­lıq sə­nə­ti­ni özün­də ya­şa­dan mə­də­niy­yət nü­mu­nə­lə­ri­dir. İyu­lun 9-10-da Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sı Ali Məc­lis­ni­nin səd­ri ya­nın­da Bi­lik Fon­du­nun Təd­bir­lər Pla­nı­na uy­ğun ola­raq "Nax­çı­van" Uni­ver­si­te­tin­də "Nax­çı­van qa­la­la­rı: ta­rix­də və gü­nü­müz­də" möv­zu­sun­da ke­çi­ri­lən bey­nəl­xalq konfransda da bu ba­rə­də ma­raq­lı el­mi mə­ru­zə­lər din­lə­ni­lib. Vur­ğu­la­nıb ki, son il­lər Nax­çı­van­da qə­dim ta­ri­xi abi­də­lə­rin, xü­su­si­lə qa­la­la­rın bər­pa olun­ma­sı bu əra­zi­də­ki zən­gin mə­də­ni ir­si qo­ru­maq­la ya­na­şı, həm də bə­şə­riy­yət ta­ri­xi­nin öy­rə­nil­mə­si­nə xid­mət edir. Keç­miş­lə gə­lə­cək ara­sın­da kör­pü ya­ra­dan Nax­çı­van qa­la­la­rı türklə­rin mü­ba­riz­lik və qəh­rə­man­lıq ta­ri­xin­dən so­raq ve­rir.

No­yabr ayın­da da­ha bir el­mi əhə­miy­yət kəsb edən təd­bir olub. Nax­çı­van Döv­lət Uni­ver­si­te­tin­də "Mər­kə­zi Araz höv­zə­si ta­rix və mə­də­niy­yət fo­nun­da" ad­lı iki­gün­lük bey­nəl­xalq el­mi sim­po­zi­um ke­çi­ri­lib. Təd­bir Azər­bay­can Mil­li Elmlər Aka­de­mi­ya­sı­nın Ta­rix İnsti­tu­tu, Nax­çı­van Döv­lət Uni­ver­si­te­ti, Tür­ki­yə Res­pub­li­ka­sı Na­zir­lər Ka­bi­ne­ti­nin Ata­türk Kül­tür, Dil və Ta­rix Yük­sək Qu­ru­mu, Ata­türk Araş­dır­ma Mər­kə­zi və İq­dır Uni­ver­si­te­ti­nin bir­gə təş­ki­lat­çı­lı­ğı ilə ke­çi­ri­lib. Sim­po­zi­um­da qeyd olu­nub ki, Türk dün­ya­sı­nın ən qə­dim ya­şa­yış və mə­də­niy­yət mər­kəz­lə­rin­dən bi­ri olan Nax­çı­van əra­zi ba­xı­mın­dan ki­çik ol­sa da, bu­ra min il­lə­rin ta­ri­xi­ni ya­şa­dan qə­dim ya­şa­yış yer­lə­ri, ta­ri­xi abi­də­lər ilə zən­gin­dir. Mux­tar res­pub­li­ka əra­zi­sin­də­ki ma­ğa­ra­lar, qə­dim ya­şa­yış yer­lə­ri, möh­tə­şəm qa­la­lar, qa­ya­üs­tü rəsmlər ta­ri­xin də­rin qat­la­rın­dan xə­bər ve­rir. Bu ta­ri­xi və mə­də­ni zən­gin­li­yin nə­ti­cə­si­dir ki, Bö­yük İpək Yo­lu üzə­rin­də yer­lə­şən Nax­çı­van Şərqlə Qər­bi bir­ləş­di­rən mü­hüm ti­ca­rət mər­kəz­lə­rin­dən bi­ri olub. "Mər­kə­zi Araz höv­zə­si ta­rix və mə­də­niy­yət fo­nun­da" ad­lı bey­nəl­xalq el­mi sim­po­zi­u­mun məhz Nax­çı­van­da ke­çi­ril­mə­si bu qə­dim di­ya­rın keç­miş­də ol­du­ğu ki­mi, bu gün də türk ta­ri­xi­nin coğ­ra­fi­ya­sın­da, müx­tə­lif əla­qə­lə­rin qu­rul­ma­sın­da mü­hüm rol oy­na­dı­ğı­nı bir da­ha təs­diq edir.

Ötən ilin son gün­lə­rin­də Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sın­da bey­nəl­xalq əhə­miy­yət­li da­ha bir ha­di­sə baş ve­rib. De­kab­rın 26-da Nax­çı­van-Təb­riz-Teh­ran-Məş­həd bey­nəl­xalq sər­ni­şin qa­ta­rı fə­a­liy­yə­tə baş­la­yıb. Bu qa­ta­rın fə­a­liy­yə­tə baş­la­ma­sı Azər­bay­can ilə İran ara­sın­da əla­qə­lə­rin in­ki­şa­fı­nın bir gös­tə­ri­ci­si ol­maq­la ya­na­şı, ey­ni za­man­da xalqlar ara­sın­da ya­xın mü­na­si­bət­lə­rin da­ha da də­rin­ləş­mə­si ba­xı­mın­dan əhə­miy­yət­li­dir. Bu gün ti­ca­rət-iq­ti­sa­di əla­qə­lə­rin ge­niş­lən­mə­si­nin nə­ti­cə­si ola­raq Nax­çı­van­dan İra­na müx­tə­lif sə­na­ye və ər­zaq məh­sul­la­rı, elektrik ener­ji­si ix­rac olu­nur. Öz növ­bə­sin­də İran­dan da ər­zaq, ti­kin­ti məh­sul­la­rı və di­gər mal­lar alı­nır. Şüb­hə­siz ki, ti­ca­rət-iq­ti­sa­di əla­qə­lə­rin ge­niş­lən­mə­sin­də sa­hib­kar­la­rın müs­təs­na ro­lu var­dır.  De­kab­rın 29-da Nax­çı­van Biz­nes Mər­kə­zin­də ke­çi­ri­lən Azər­bay­can-İran Biz­nes Fo­ru­mun­da hər iki tə­rəf­dən sa­hib­kar­la­rın iş­ti­ra­kı qar­şı­lıq­lı əmək­daş­lıq üçün ye­ni im­kan­lar açıb.

Ötən il Nax­çı­van­da ke­çi­ri­lən bü­tün təd­bir­lər is­tər öl­kə­miz­də, is­tər­sə də bey­nəl­xalq aləm­də ma­raq­la iz­lə­nib. Bu­nun əsas sə­bəb­lə­rin­dən bi­ri də bu idi ki, hə­min təd­bir­lər­də bey­nəl­xalq ic­ti­ma­iy­yə­ti ma­raq­lan­dı­ran, on­la­rın diq­qə­ti­ni cəlb edən mə­sə­lə­lər gün­dəm­də olub. Təd­bir­lər me­dia və in­ter­net va­si­tə­si­lə ge­niş oxu­cu au­di­to­ri­ya­sı­na çat­dı­rı­lıb. Təd­bir­lə­rin xa­ri­ci öl­kə­lər­dən olan iş­ti­rak­çı­la­rı bir da­ha vur­ğu­la­yıb­lar ki, ar­tıq ənə­nə ha­lı­nı alan bey­nəl­xalq təd­bir­lər Nax­çı­van­da ən yük­sək sə­viy­yə­də təş­kil edi­lir. Bü­tün bun­la­rı nə­zə­rə ala­raq qə­tiy­yət­lə de­mək olar ki, bey­nəl­xalq təd­bir­lə­rin ke­çi­ril­mə­si sa­hə­sin­də for­ma­la­şan Nax­çı­van təc­rü­bə­si nü­mu­nə təş­kil edir.

Qeyd edək ki, ya­zı Nax­çı­van­da çı­xan "Şərq qa­pı­sı" qə­ze­ti­nin ma­te­ri­al­la­rı əsa­sın­da ha­zır­la­nıb.

Ba­ki-xe­ber.com