Trampın qeyri-ardıcıl və öncədən proqnozlaşdırıla bilməyən siyasəti bir sıra keçmiş sovet və sosialist ölkələrində ABŞ-a olan inamı müəyyən qədər sarsıda bilər. Bu siyasət, xüsusilə Ukrayna, NATO və Avropa Birliyi ilə bağlı qeyri-müəyyən mövqelər, bəzi dövlətlərdə ABŞ-ın etibarlılığına dair suallar yaradır. Lakin bu, avtomatik olaraq həmin ölkələrin Rusiyaya yönəlməsi demək deyil. Keçmiş sovet və sosialist ölkələri müstəqillik əldə etdikdən sonra milli kimliklərini və dövlət institutlarını formalaşdırıb, xarici siyasətlərini isə daha balanslı və çoxvektorlu şəkildə qurmağa çalışırlar. Bu baxımdan onların strateji seçimləri yalnız ABŞ və ya Rusiya arasında qəti seçimlə məhdudlaşmır, həmçinin Avropa, Çin və regional güclərlə balans yaratmağa yönəlir.
Ukrayna müharibəsi və Rusiyanın qonşu ölkələrdə göstərdiyi hərbi təzyiqlər isə birbaşa olaraq bu ölkələrin Rusiya üçün açıq tərəfdaşa dönmək ehtimalını azaldır. Hərbi müdaxilələr və işğal təhdidləri postsovet ölkələrində Rusiyaya qarşı ehtiyatı artırıb və milli təhlükəsizlik prioritetlərini gücləndirib. Bu şəraitdə sadəcə “rədd olsun Amerika, Rusiya ondan yaxşıdır” kimi açıq ritorika xalqlar arasında geniş dəstək tapmır, çünki real təhlükələr və geopolitik balans məsələləri ideoloji seçimdən daha vacibdir.
Bundan əlavə, keçmiş sovet ölkələrinin iqtisadi, siyasi və mədəni əlaqələri getdikcə daha da müxtəlifləşir. Çin, Türkiyə, Avropa İttifaqı və regional təşkilatlar bu ölkələr üçün alternativ tərəfdaş rolunu oynayır. Bu çoxvektorlu siyasət həm milli maraqların qorunmasını, həm də geosiyasi risklərin azaldılmasını təmin edir. Beləliklə, ABŞ-a qarşı məyusluq Rusiyaya yönəlməyə birbaşa çevrilmir; əksinə, bu, ölkələrin balanslaşdırılmış siyasət yürütməyə və alternativ tərəfdaşlarla əməkdaşlığı gücləndirməyə yönəlmiş daha rasional yanaşma yaradır.
Nəticədə, Trampın qeyri-ardıcıl siyasətinin yarada biləcəyi inamsızlıq postsovet və sosialist ölkələrində Rusiyaya tərəf dönmək kimi nəticələr doğurmur. Bu xalqların və dövlətlərin mövqeyi daha çox milli maraqlara, təhlükəsizlik ehtiyaclarına və regional balansın qorunmasına bağlıdır. Geosiyasi şərtlər, tarixi təcrübə və son münaqişələr göstərir ki, Rusiyanı “daha yaxşı” hesab etmək ideyası reallıqdan uzaqdır və bu cür düşüncələr yalnız bəzi ideoloji və emosional diskussiyalar çərçivəsində qalır.
Akif NƏSİRLİ
