Xəzərdən Suriya ərazilərinin vurulması, Moskvanın bu ölkədə hərbi əməliyyatlarını genişləndirməsi və Qərbin buna sərt cavab hazırlaması istiqamətində intensiv işə başlaması təkcə Yaxın Şərqi yox, bütün dünyanı yeni təhdid qarşısında qoyur. Çünki proseslər tədricən NATO-Rusiya qarşıdurmasına doğru gedir və bunun sonunun nüvə müharibəsinə gətirib çıxaracağına dair edilən xəbərdarlıqların sayı artır. Xüsusən də Rusiyanın döyüş təyyarələrinin Türkiyənin hava hövzəsini pozması ilə son bir neçə gündür ciddi xarakter alıb. Təhlilçilərin fikrincə, bu insidentlərin bilərəkdən baş verib-verməməsindən asılı olmayaraq, Rusiyanın Suriyada hərbi kampaniyası böyük risqlərlə müşayiət olur.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Rusiya Xəzər dənizindəki hərbi gəmilərindən Suriyada İŞİD-in mövqelərini raket atəşinə tutub. Həmçinin, Moskva 10 günə yaxındır ki, İŞİD-ə qarşı hava hücumlarını davam etdirir. Lakin Suriya müxalifət qrupları, eləcə də ərəb və Qərb ölkələrinin liderləri Rusiyanın onun müttəfiqi olan Suriya prezidenti Bəşər Əl-Əsədə müxalif qrupları hədəfə aldığını bildirir. Hərbi təhlilçi Pavel Felgenhauer qeyd edir: "Rusiyanın nə istədiyi aydındır: müttəfiqi İranla vətəndaş müharibəsinin gedişini dəyişmək, müharibəni udmaq, Əsəd qüvvələri və onun müttəfiqlərinə kömək etmək". Moskva ABŞ-ın başçılığı ilə koalisiyanın Əsədlə işləməsini istəyir, koalisiya isə Əsədin legitimliyini itirdiyini və hakimiyyətdən getməli olduğunu bildirir. Belə bir vaxtda Rusiya təyyarələrinin Türkiyə hava məkanına soxulması isə məsələni daha da qəlizləşdirir. Rusiya öz döyüş təyyarələrinin NATO-nun müttəfiqi olan Türkiyənin hava hövzəsinə təsadüfən müdaxilə etdiyini bildirir. Bu mümkün olsa da, NATO hava hövzəsinin dəfələrlə pozulması və radarların blok edilməsi hallarının bilərəkdən edildiyini bildirir. Pavel Felgenhauer bununla bağlı bildirir: "Hava hövzəsinin pozulması hallarının bir neçə saniyə də olsa davam etməsi təhlükəlidir. Ona görə ki, Rusiya bununla reaksiyanı yoxlamaq istəyə bilər ki, real qarşıdurma olsa, o zaman nə baş verə bilər". Ekspertlər isə bildirir ki, Suriya üzərində səmada koordinasiyanın olmaması Rusiya və Qərb arasında hərbi qarşıdurma risqi yaradır.
Bu arada NATO Rusiya qırıcılarının Türkiyənin hava sərhədini pozması ilə bağlı yeni bəyanat verib. Hərbi alyans Türkiyəni bütün təhdidlərə qarşı qorumağa hazır olduğunu bəyan edib.
Bəyanatda NATO-nun baş katibi Yens Stoltenberq Rusiyanı Dəməşq rejiminə dəstək verməkdən imtina etməyə və Suriyada İŞİD-lə mübarizə aparmağa çağırıb. Yens Stoltenberq Türkiyəyə ordu yeritməyə hazır olduqlarını da bildirib: "Hərbi birliklərimizi hazırladıq. Qırx səkkiz saat içində Türkiyədə yerləşdirə bilərik. NATO-da ən böyük ikinci orduya sahib Türkiyə son dərəcə güclü müttəfiqimizdir. Hərbi birliklərimizi 48 saat ərzində Türkiyədə yerləşdirə bilərik. Müttəfiqlər NATO-ya güvənsinlər". Yens Stoltenberq qeyd edib ki, "Patriot" hava hücumundan müdafiə sistemlərinin Türkiyədə yerləşdirilməsi ilə əlaqədar müzakirələr davam edir. Məsələ ilə bağlı general Vadim Qreçaninov Ukrayna mətbuatına açıqlamasında qeyd edir ki, Suriya böhranı faktiki olaraq NATO-Rusiya müharibəsinə çevriləcək. Onun sözlərinə görə, bölgədəki situasiya daha da dərinləşib: "Əsəd hakimiyyətdən dişləri ilə yapışıb. O anlayır ki, geri çəkilsə, məhv olacaq. Suriya müharibəsi tezliklə bitməyəcək".
Ukrayna Milli Təhlükəsizlik və Müdafiə Şurasının katibi Aleksandr Turçinov isə baş verənlər üzündən nüvə müharibəsinin yaxınlaşdığını hesab edir. Turçinov Rusiyanın Suriyada həyata keçirdiyi əməliyyatların nüvə müharibəsinin başlanmasına gətirib çıxara biləcəyini deyib. O hesab edir ki, Rusiyanın Xəzər donanmasına aid gəmilərdən Suriyaya endirilən raket zərbələri fövqəladə dərəcədə təhlükəli presedent yaradır. Onun fikrincə, Moskvanın həqiqi hədəfi hərbi gücünün dünyaya nümayiş etdirilməsidir: "Rusiyanın bu cür hərəkətləri nüvə silahının mümkün istifadəsinə doğru real və çox təhlükəli addımdır. Biz anlamalıyıq ki, Rusiyanın Suriyaya təcavüzü bizi üçüncü dünya müharibəsinə yaxınlaşdırır".
Moskva isə, bütün bunlara rəğmən, Suriya əməliyyatlarını genişləndirir və hətta bura quru qoşunlarının göndərilməsi də istisna deyil. Düzdür, Rusiya prezidenti Vladimir Putin bildirir ki, Suriyaya quru qoşunları göndərmək niyyətində deyil. Lakin Moskvanın bu mövqeyi dəyişə bilər. İsrailin "Walla" nəşri hesab edir ki, qarşıya qoyulan hədəflərə çatmaq mümkün olmasa, Rusiyanın quru qoşunlarını da Suriyada görmək mümkündür. Nəşr yazır ki, Putin SSRİ-nin Əfqanıstandakı və sələfi Boris Yeltsinin Çeçenistandakı məğlubiyyətindən fərqli olaraq, Suriyada qələbə qazanacağına ümid edir. "Walla" xatırladır ki, Vladimir Putinin döyüşdə ilk iştirakı 1998-ci ilə təsadüf edib: "Federal Təhlükəsizlik Xidmətinin rəhbəri postundan gələn Putin baş nazir oldu. Çeçen döyüşçüləri həmin ilin avqustunda yerli döyüşçülərə Moskvanın nəzarətindən çıxmaqda kömək etmək üçün qonşu Dağıstana soxuldular. 1994-1996-cı illərdə Rusiyanın alçaldıcı məğlubiyyətindən sonra Çeçenistan Respublikası faktiki müstəqil idi. Putinin rəhbərliyi altında rus qüvvələri 11 oktyabr 1999-cu ildə Çeçenistana hücum etdi. 1999-cu il dekabrın 31-də Boris Yeltsin istefa verdi və onun səlahiyyətlərini Putin icra etməyə başladı. Putin, sələfindən fərqli olaraq, Şimali Qafqazda separatçıları əzdi və yarım il ərzində Çeçenistanı qaytardı. Qələbəyə baxmayaraq, Qroznı iki aylıq mühasirə zamanı praktik olaraq tamamilə dağıdılmışdı. BMT müharibədən sonra Qroznını "dünyanın ən dağıdılmış şəhəri" adlandırdı. Bunun ardınca Rusiya Gürcüstana soxuldu, Ukraynada vəziyyət gərginləşdi. Son vaxtlar Ukraynanın şərqində sakitlik hökm sürür. Putinin Ukrayna məcarası da bitmiş kimi görünür. Lakin Rusiyanın Suriyada əməliyyatlara başlaması Ukraynanın yaddan çıxarılması üçün lazım idi. Suriya əməliyyatları isə gözlənildiyindən də uzun çəkə bilər".
Nahid SALAYEV
