ABŞ prezidenti Donald Tramp İranla davam edən müharibəyə son qoymaq üçün hərəkətə keçib. ABŞ mediasının Ağ Ev mənbələrinə istinadən verdiyi məlumata görə, Donald Trampın ən yaxın silahdaşları Cared Kuşner və Stiv Uitkoff İranla atəşkəs üçün gizli diplomatik danışıqlara başlayıblar.
“Axios”un məlumatına görə, xüsusi qrup tərəfindən hazırlanan sülh planına Tehranın nüvə və hərbi imkanlarını tamamilə donduracaq altı sərt şərt daxildir.
ABŞ tərəfi "kompensasiya" tələbini rədd edir, eyni zamanda dondurulmuş aktivlərin qaytarılması ilə bağlı çıxış yolu axtarır.
Tramp administrasiyası müharibənin növbəti mərhələsi və sülh danışıqlarının çərçivəsi üzərində işləməyə başlayıb.
Ancaq Tramp "müharibəyə son qoymaq istədiyini" desə də, ətrafı münaqişənin daha iki-üç həftə davam edəcəyini proqnozlaşdırır.
Vaşinqton sülh üçün altı maddəlik öhdəliyi Tehrandan qəbul etməsini istəyir:
1. Raket proqramının beş il müddətinə tamamilə dayandırılması.
2. Uranın zənginləşdirilməsinin tamamilə dayandırılması (sıfır zənginləşdirmə).
3. Natanz, İsfahan və Fordo nüvə obyektlərinin istismardan çıxarılması.
4. Nüvə avadanlıqlarının istehsalı və istifadəsinə ciddi xarici nəzarət.
5. Regional ölkələrilə raketlərin sayının 1000-i keçməyəcək şəkildə məhdudlaşdıran silahlara nəzarət müqaviləsi.
5. Hizbullah, Husilər və HƏMAS kimi proksi qrupların maliyyələşdirilməsinin dayandırılması.
Bundan əvvəl açıqlama verən İranın xarici işlər naziri Abbas Əraqçi isə atəşkəs çağırışlarını rədd edib və iki müharibəni dayandırmaq üçün 2 əsas şərt irəli sürüb:
"Atəşkəsi qəbul etmirik, çünki keçən il baş verənlərin təkrarlanmasını istəmirik. Müharibə tamamilə və birdəfəlik bitməli və bunun bir daha baş verməyəcəyinə dair zəmanət verilməlidir. İrana dəyən zərərlər də kompensasiya edilməlidir".
Tramp isə kompensasiya tələbini "qəbuledilməz" hesab edir. O, danışıqlara qarşı olmadığını, lakin hazırda İranın atəşkəs tələblərinin yerinə yetirilməsində maraqlı olmadığını iddia edir.
Bir ABŞ rəsmisi isə bildirib ki, müharibə təzminatı əvəzinə, dondurulmuş aktivlərin İrana qaytarılması danışıqlara açıq ola bilər. "Onlar buna təzminat deyirlər. Bəlkə də biz buna dondurulmuş vəsaitlərin qaytarılması deyə bilərik. Siyasi cəhətdən həll etməli olduqları problemi həll etmək, sistemlərində güzəştə getmək üçün sözlərdən məharətlə istifadə etməyin bir çox yolu var" – deyə ABŞ rəsmisi bildirib.
İranla mümkün danışıqlar üçün Omanı, qarşılıqlı etimadsızlıq səbəbindən uyğun vasitəçi kimi görülmədiyi bildirilir. ABŞ rəsmilərinin Qəzzada effektiv vasitəçilik təcrübəsindən sonra Qətərə etibar etdikləri bildirilir. Lakin bildirilir ki, qətərlilər pərdəarxası kömək etməyə hazır olsalar da, rəsmi vasitəçi rolunu öz üzərlərinə götürmək istəmirlər.
Tahir TAĞIYEV
