ABŞ prezidenti Donald Tramp İranı vurmaqla hədələsə də, dəfələrlə Tehranı razılığa gəlməyə çağırıb. Trampın razılaşma tələbləri də aydındır: İran nüvə proqramına son qoymalı, ballistik raket qabiliyyətini məhdudlaşdırmalı, Yaxın Şərqdə silahlı əlaltılarla əlaqələri kəsməlidir. Qarşılığında ABŞ İrana hücum etməyəcək, sanksiyaları qaldıracaq.
İslam respublikası bu şərtləri qəbul etməsə, Tramp onu ötən ildəkindən "xeyli pis" fəsadlarla hədələyib. Ötən ilin iyununda ABŞ İsrailə qoşulub İranın nüvə obyektlərini bombalamışdı. İranın Trampın maksimalist tələblərini qəbul edəcəyi real görünmür, bu, on illərlə aparılan siyasətdən geri çəkilmək demək olar, Tehran üçün kapitulyasiyaya bərabərdir. ABŞ son günlər Yaxın Şərqə əsas hərbi aktivlər, təyyarədaşıyan, əlavə bombardmançılar göndərib.
Tramp Tehrana iqtisadi təzyiqi də artırır, bu ölkə ilə ticarət edən ölkələrə 25 faiz tarif elan edib. Sabiq xarici işlər naziri, politoloq Tofiq Zülfüqarov qeyd edir ki, danışıqlar və təmaslarda irəli sürülən şərtləri İranın siyasi elitanın bəzi qanadları qəbul etmək istəmir: “Şərtlər nədən ibarətdir? Birincisi, nüvə proqramının ləğvi, ikincisi, raket proqramlarında uzaqmənzilli ballistik raket istehsalının dayandırılması və onların gələcəkdə istehsalının qadağan olunması. Açıq səslənməsə də, əminəm ki, şərtlərdən biri İranın siyasi strukturunun dəyişdirilməsidir. Ya rejim tamamilə dəyişməlidir, ya da indiki siyasi elita bu və ya digər şəkildə şərtləri qəbul etməlidir”. Politoloq mümkün zərbələrin qurudan yox, məhz hava qüvvələri tərəfindən həyata keçiriləcəyinə inanır: “Bu zərbələr nəticəsində çox mühüm infrastruktur obyektləri darmadağın ola bilər. İranda 1-2 ədəd benzin istehsal edən zavod var. Onlara zərbə endirəndən sonra kommunikasiya və nəqliyyat sistemi iflic vəziyyətə düşəcək. İranın təxminən 85% ixracı məhz Fars körfəzində yerləşən 1-2 liman vasitəsilə həyata keçirilir. Və bu limanlara zərbə endirilsə, çox ciddi sosial problemlər əmələ gələcək. Bundan başqa, qaçqınlar dalğası ola bilər”. Qeyd edək ki, Trampa görə, o, İranın nüvə silahı olmayacağını təmin edəcək "ədalətli və balanslı" saziş istəyir. Tehran isə daima nüvə proqramının dinc olduğunu bildirib. Nüvə məsələsi tələblərdən biridir. Məlumatlara görə, Tramp israr edir ki, İran ballistik raket proqramına məhdudiyyəti qəbul etsin, Livan, İraq, Yəmən, Fələstin torpaqlarında iranpərəst silahlı qüvvələrə dəstəyi dayandırsın. Tehranın yaxınmənzilli raketləri ABŞ-nin Fars körfəzindəki hərbi bazaları və kommersiya maraqlarına təhdid yaradır, qabaqcıl ortamənzilli raketləri isə İsrailə çata bilər. Ekspertlərin fikrincə, Tramp İrandakı dini rejimin misli görünməmiş zəifliyindən yararlanaraq Tehranı müxtəlif güzəştlərə məcbur etmək istəyir. Ölkədə iqtisadi böhran fonunda etirazlar İran rəhbərliyini zəiflədib, hakimiyyətə son illərin ən böyük təhdidini yaradıb. İsrail də Tehranın müttəfiqlərinin – Livanda "Hizbullah"ın, Yəməndə husi üsyançıların, ABŞ-nin terrorçu saydığı HƏMAS-ın hərbi gücünü zəiflədib. Vaşinqtondakı Yaxın Şərq İnstitutunun İran proqramının direktoru Aleks Vatanka bildrir: "ABŞ-ın bəzi rəsmiləri bu məqama Tehranın nüvə fəaliyyətinə məhdudiyyətlər, regionda davranışı, raket qabiliyyəti üzrə güzəştlərə məcbur etmək fürsəti kimi baxırlar".
Samirə SƏFƏROVA
