Suriyanın müvəqqəti prezidenti Əhməd əl-Şaraa həyat yoldaşı Lətifə ilə ilk dəfə Türkiyə lideri Rəcəb Ərdoğanla danışıqlara gəlib. Suriyanın birinci xanımı türkiyəli həmkarı ilə görüşdən sonra heç bir açıqlama verməsə də, sosial şəbəkələrdə onların birgə fotosu yayılıb. Bəs kimdir, Lətifə əş-Şaraa?
Beləliklə ilk dəfə ictimaiyyətə çıxışından sonra ərəb mediası Əhməd əl-Şaraanın ailəsi və həyatı ilə bağlı bəzi təfərrüatlar yayıb. Məsələn, Səudiyyə Ərəbistanının “Okaz” qəzeti yazır ki, Lətifə Samir əd-Droubi Homs əyalətinin əl-Qaryateyn şəhərindəndir və onun əl-Şaradan üç oğlu var. Lətifə universitetdə oxuduğu illərdə Dəməşqdə əl-Şara ilə tanış olub. 2013-cü ildə, çox güman ki, o, Cəbhət ən-Nusranın lideri olanda onunla evlənib və vətəndaş müharibəsi zamanı onunla birlikdə gizlənərək yaşayıb. Labrousse qeyd edir ki, "Maraqlıdır ki, Əsəd də Homsda aristokrat ailədən olan bir qadınla evlidir və bunun tarixi səbəbi var: Çünki bu şəhər sünni İslamın beşiyidir. Bununla belə, əl-Şara özü də Suriyada hörmətli bir ailədəndir. Əl-Şaraanınt ək arvadı Lətifə əl-Şaraanın tərcümeyi-halı ilə bağlı daha bir mühüm detal ərinin yanvarın sonunda Dəməşqdə suriya əsilli amerikalı qadınlardan ibarət nümayəndə heyəti ilə görüşü zamanı məlum olub. Suriya mətbuatının yazdığına görə, bu görüşün kifayət qədər praktik məqsədləri var idi: Suriyanın yeni administrasiyası xaricdəki Suriya diasporunun üzvləri ilə əlaqələri gücləndirməyə və eyni zamanda daha açıq hökumət imicini yaratmağa çalışır.
Suriyanın müvəqqəti prezidenti Suriya əsilli amerikalı qadınlardan ibarət nümayəndə heyəti ilə görüş zamanı gözlənilmədən həyat yoldaşını qonaqlara təqdim etmək qərarına gəlib:- “Vallah, o təkdir, başqası yoxdur”-deyib. Görüşdə iştirak edən suriyalı amerikalı həkim doktor Reem əl-Bazm Livanın “Ən-Nahar” qəzetinə açıqlamasında Suriyanın müvəqqəti prezidentinin həyat yoldaşının “Dəməşq qadınlarına bənzədiyini” deyib.Və əlavə edib:- “O, şirin, sakit, gözəl, örtüksüz, özünə güvənən və savadlıdır”. Suriya Amerika Sülh və Rifah Alyansının üzvü doktor Əbdülhafiz Şərəf Lətifə əl-Şaaranı hicab (baş örtüyü) taxan, lakin niqab (üz örtüyü) taxmayan və ənənəvi Suriya üslubunda geyinən hörmətli bir gənc qadın kimi xarakterizə edib.
Həmin görüşdən cəmi bir neçə gün sonra The Economist Əl Şaaya həyat yoldaşının ölkənin birinci xanımı olub-olmayacağı ilə bağlı sual verib. “Prezidentin həyat yoldaşının avtomatik olaraq bu vəzifəni tutması ənənədir. Ona görə də təbii ki, “birinci xanım” deyilən bir məqam varsa, onun yerini küçədən gələn təsadüfi bir qadın doldurmayacaq”, - deyə əl-Şaraa cavab verib. Və cəld də əlavə edib: “Lakin bizim birinci xanım haqqında anlayışımız ondan ibarətdir ki, o, xalqdan yuxarı olan xanım deyil,əksinə xalqın xidmətçisidir”. Bu, eyham çox güman ki,Suriyanın devrilmiş hökmdarı Əsma Əsədin həyat yoldaşına açıq-aşkar istinaddır. “Ərəb şahzadəsi Diana” adlandırılan Əsma Əsəd Londonda doğulub boya-başa çatıb. Böyük Britaniyanın paytaxtında universiteti bitirdikdən sonra orada ən böyük Amerika bankı JP Morganda investisiya bankiri kimi çalışıb. 2000-ci ildə o, Suriyada gözlənilmədən hakimiyyətə gələn Bəşər Əsədlə ailə qurub və Dəməşqə köçüb.
Bəs Suriyanın dəmir xanımı Suriya prezidentinin nüfuzlu arvadı Əsma Əsəd kimdir? Tənqidçilər Əsədin Suriyada 2011-ci ildə müxalifət etirazları ilə başlayan və yüz minlərlə insanın ölümünə səbəb olan amansız vətəndaş müharibəsi boyunca Əsəd rejimini dəstəkləməkdə onun mühüm rol oynadığını deyirlər.
Times isə Əsmanın "adi suriyalılar işgəncələrə və aclığa məruz qalarkən" London və Parisdə dəbdəbəli alış-verişə necə getdiyini, o cümlədən büllurla örtülmüş Christian Louboutin ayaqqabılarını geydiyini təsvir edir.
2018-ci ildə Suriyanın artıq keçmiş birinci xanımına süd vəzi xərçəngi diaqnozu qoyulur,lakin o, bu xəstəliyin öhdəsindən gələ bilir. Ancaq beş il sonra ona qan və sümük iliyinin bədxassəli xəstəliyi olan miyeloid leykemiya diaqnozu qoyulur. Ötən ilin dekabrında Suriyada Əsəd rejiminin devrilməsindən sonra Əsma ailəsi ilə birlikdə Moskvaya gedib. Britaniya Teleqrafı adı açıqlanmayan mənbəyə istinadən yazıb ki, o, yoluxucu xəstəliklərin ona keçməməsi üçün başqa insanlardan təcrid olunub və ona Londondan gəlmiş kardioloq atası baxır.
Bəs Suriyanın yeni birinci xanımı necə olacaq? Bu iki qadın zahiri görünüşünə görə bir-birlərinə tamamilə zidd görünsələr də, Əsma Əsəd və Lətifə əl-Şaraanın ortaq cəhətləri var. Belə ki,hər iki ailə Suriyanın Homs şəhərindəndir və hər iki qadının üç övladı var: Lətifənin üç oğlu, Əsmanın isə iki oğlu və bir qızı var. Şərqşünas və Falafelnaya Teleqram kanalının müəllifi Marianna Belenkaya qeyd edir ki,Əsma Əsəd də həyat yoldaşının kölgəsində başladı və yalnız sonradan onun ailəsi və ona yaxın adamlar iqtisadi resursların əhəmiyyətli bir hissəsini öz əllərində cəmləşdirə bildilər və ölkədəki vəziyyətə ciddi təsir göstərə bildilər”.Qeyd edilir ki, Lətifə əl-Şaraanın bəzi ailə əlaqələri artıq ortaya çıxmağa başlayıb. Belenkaya deyir: “Bacısının ərinin Dəməşqə qubernator təyin edildiyi haqda danışılır. Eyni zamanda, Suriyanın yeni birinci xanımının ictimai imici müəmmalı olaraq qalır. O, artıq üç dəfə - Amerika-Suriya nümayəndə heyəti ilə Səudiyyə Ərəbistanında və Türkiyədə görüşdə ictimaiyyət qarşısına çıxıb, lakin indiyədək susur. “Suriyanın birinci xanımının ictimai imicinin necə olacağını hələlik söyləmək çətindir. Ancaq bunun təbliğ ediləcəyi və ictimaiyyətə nümayiş etdiriləcəyi açıq-aydındır, çünki Əhməd əl-Şaraa gözünü qırpmayan islamçı deyil, açıq fikirli hökmdar olduğunu göstərmək istəyir”, - deyə Belenkaya bildirir. “Əş-Şara arvadını sadəcə ona görə nümayiş etdirir ki, indi şərait bunu tələb edir. Amma bu, həmişə belə olmayacaq: indi Suriyaya qarşı sanksiyaları ləğv etmək və HTŞ-ni terrorçular siyahısından çıxarmaq lazımdır.
Şərqşünas Ruslan Süleymanov isə BBC ilə söhbətində bununla razılaşmır. “Suriyanın yeni hakimiyyət orqanları beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən tanındıqda,əl-Şaraanın həyat yoldaşını nümayiş etdirməyə ehtiyac duymayacaq”. O xatırladır ki, Heyət Təhrir əl-Şam (HTŞ) İdlib vilayətinə nəzarət etdiyi vaxtlarda əl-Şara arvadını göstərməyib. Ekspertin fikrincə, HTS qrupunun və digər radikal islamçıların arvadlarını və ümumiyyətlə ailələrini nümayiş etdirmək adəti yoxdur. Eyni zamanda, hər iki ekspert Əsma Əsədin ərəb dünyasında yeganə nüfuzlu qadın və yaxud birinci xanım nümunəsindən uzaq olması ilə razılaşır. Marianna Belenkaya Qətərin keçmiş əmirinin həyat yoldaşı, indiki əmirin anası, “Qərbdə təhsil almış, Qətərin inkişafı üçün çox işlər görmüş və ona müasir görkəm verən” Şeyxa Mozanı, eləcə də Səudiyyə Ərəbistanının ilk kralı Nura Əl Səudun qeyri-rəsmi məsləhətçisi olmuş bacısını xatırlayır. Süleymanov qeyd edir ki, ərəb ölkələrində birinci xanımların təsir səviyyəsi dövlətlərin dünyəvilik səviyyəsindən və qərbləşmənin onlara təsirindən asılıdır. Nümunə kimi o, Misir prezidenti əs-Sisi və İordaniya kralı Rania əl-Abdullanın həyat yoldaşlarını göstərir. Süleymanovun sözlərinə görə, hər ikisi ictimai xarakter daşıyır, aktiv sosial əhəmiyyətli fəaliyyət göstərir və müsahibələr verir. Məsələn, Qəzzada vəziyyətin gərginləşməsindən sonra ərəb dünyasında Raniya xüsusilə hörmətlə qarşılanırdı, çünki o, fələstinlilərin müdafiəsi üçün çıxış etməyə başladı,- deyə ekspert əlavə edir.
Surxay Əliyev
