Ərəb Liqası Qəzzanın yenidən qurulması haqda Misirin təklif etdiyi planı qəbul edib. Bu plan mərhələli şəkildə yenidənqurmanı və Qəzza zolağında xüsusi humanitar zonaların yaradılmasını nəzərdə tutur. Bunun üçün sakinlərin təxliyəsi tələb olunmur, lakin davamlı atəşkəs tələb olunur. Qahirədə Ərəb Dövlətləri Liqasının (ƏDL) sammiti keçirilib və orada Misirin təklif etdiyi Qəzza zolağının yenidən qurulması planı yekdilliklə qəbul edilib. Layihə fələstinlilərin Qəzzadan köçürülməyəcəyini, bunun əvəzinə onlar üçün müvəqqəti humanitar adaların yaradılacağını və sakinlərin öz ərazilərinin bərpasını gözləməli olduğunu nəzərdə tutur. Sektorun altı aylıq bir keçid dövrü üçün "səlahiyyətli məmurlardan ibarət" müvəqqəti administrasiyası- HƏMAS-ın nəzarəti altında olan əvvəlki administrasiyaya alternativ olaraq fəaliyyət göstərəcək və İdarəetmə Yardım Missiyası tərəfindən idarə olunacaq. Planda o da qeyd olunur ki, bu, Fələstin Muxtariyyətinin bərpası istiqamətində keçid mərhələsi olacaq. Plan həmçinin İsrail-Fələstin münaqişəsinin iki dövlətli həllinin əsasını da qoya bilər. Ərəb Liqası həmçinin BMT Təhlükəsizlik Şurasını İordan çayının qərb sahilində və Qəzza zolağında sülhməramlılar yerləşdirməyə çağırıb. Bu planın 53 milyard dollara başa gələcəyini bildirən Fələstinin baş naziri Məhəmməd Mustafa əlavə edib ki, Fələstin Qəzza polisində islahatlar aparacaq. Ərəb ölkələri, o cümlədən Misir və İordaniya Fələstin polisinə təlim keçmək niyyətindədir. Qahirənin təklif etdiyi sənəd Amerikanın Qəzza zolağının sakinlərinin köçürülməsi təşəbbüsünə alternativ sayılır. Öz növbəsində Ankara da Ərəb Liqasının sammitində qəbul edilən Qəzzanın yenidən qurulması planını dəstəkləyib. ABŞ və İsrail isə gözlənildiyi kimi Misirin təşəbbüsünü rədd edib. Ağ Ev bildirib ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp “Həmassız Qəzzanı yenidən qurmaq vizyonuna sadiqdir”. Hansı ki,Tramp kurort infrastrukturunun tikintisi üçün yerli sakinlərin başqa ölkələrə köçürülməsinə və Qəzzanı təmizləməyə çağırıb.O,həmçinin müharibə bitdikdən sonra sektorun “ABŞ-ın nəzarəti altına keçəcəyini” bildirib. Ərəb Liqası isə Trampın bu planını qətiyyətlə rədd edib.
Ağ Evin Milli Təhlükəsizlik Şurasının sözçüsü Brayan Hyuz iddia edib ki,guya ərəb planında "Qəzzanın haliyyədə yaşayış üçün yararsız olduğu və fələstinlilərin dağıntılar və partlamamış hərbi sursatların olduğu ərazidə yaşaya bilməyəcəyi" faktı nəzərə alınmır. Eyni zamanda o vurğulayıb ki, Donald Tramp problemin həllinə “ərəb tərəfdaşlarının töhfəsini alqışlayır”. İsrail Xarici İşlər Nazirliyi Ərəb isə Ərəb Liqasının planını guya “köhnəlmiş və müasir reallıqları əks etdirməyən” plan adlandırıb. Qeyd edilir ki,Misirin təşəbbüsü yerli sakinlərin Qəzzadan köçürülməsini tələb etmir, lakin davamlı atəşkəs tələb edir. Bu isə Qəzzada çətin problemdir. İsrail və HƏMAS razılaşmanın birinci mərhələsini uzatmasa, döyüşlər həftə yarımdan sonra bərpa oluna bilər. Məlum olduğu kimi,martın 2-i, müsəlmanların müqəddəs Ramazan ayının ikinci günü, Təl-Əviv Qəzzaya humanitar yardımın çatdırılmasını rəsmən dondurdu. Səbəb kimi isə İsrail HƏMAS-ın fələstinlilərin ekstradisiyası müqabilində israilli məhbusların azad edilməsini nəzərdə tutan sazişin birinci mərhələsinin uzadılması haqda Amerikanın təklifini qəbul etməkdən imtinasını göstərib. Öz növbəsində Qərb mediası Qahirənin təklif etdiyi planın bəzi aspektlərinin qaranlıq qaldığına diqqət çəkir. Məsələn, Qəzzanın rekonstruksiyası üçün vəsaitin konkret kimin ödəməli olduğu bildirilmir. Bundan əvvəl məlum olub ki, Fars körfəzi ölkələri və bəzi ərəb dövlətləri yenidənqurma işlərinə 20 milyard dollar ayırmağa razılaşıblar. Lakin bu kifayət deyil. Beş il çəkə biləcək Qəzzanın tam bərpası üçün ən azı daha 33 milyard dollar lazımdır. Birinci mərhələ iki il davam edəcək və bu müddət ərzində 200 min mənzilin tikintisi planlaşdırılır. Layihədə həmçinin HƏMAS-ın silahlı qanadının taleyi ilə bağlı da heç nə deyilmir. Hansı ki,Vaşinqton və Təl-Əviv bu hərəkatın tamamilə məhv edilməsində israrlıdır. ABŞ prezidenti Donald Tramp isə Qəzza ilə bağlı planını artıq açıqlayıb və yerli sakinlərin başqa ölkələrə köçürülməsinə və kurort infrastrukturunun tikintisi üçün Qəzzanı təmizləməyə çağırıb. Beləliklə hər şey aydındır: Həmişə olduğu və gözlənildiyi kimi,ABŞ adminstrasiyası İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahunun mövqeyindən çıxış edəcək. Şərqşünas, publisist, Andrey Ontikov TRT-nin rus xidmətinə müsahibəsində qeyd edib ki, Misirin təklif etdiyi və Ərəb Liqası tərəfindən təsdiqlənən plan “möhtəşəmdir, yalnız İsrail və ABŞ buna qarşıdır”. “Əgər siz bu plana bütün siyasi reallıqlardan təcrid olunmuş şəkildə baxsanız, orda hər şey gözəldir: dağıntıların təmizlənməsi, müvəqqəti yaşayış evlərinin, liman və beynəlxalq hava limanının tikintisi, insanların dinc həyata qayıtması və s”, - deyə politoloq vurğulayıb. Bununla belə ekspert əlavə edib ki, bu təşəbbüsün həyata keçirilməsi üçün İsrail və ABŞ-ın razılığı lazımdır. Məlum olduğu kimi,“Zirvə görüşündə ərəb ölkələri fələstinlilərin Qəzzadan köçürülməsinə qarşı olduqlarını vurğulayıblar. Amma bir problem var: İsrail israr edir ki, Qəzza zolağında HƏMAS olmamalıdır,öz növbəsində HƏMAS da israr edir ki, Qəzza zolağında İsrail ordusu olmamalıdır”, - deyə ekspert vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, vəziyyət bir-birini təkzib edən tələblərlə zəngin olduğu üçün durum mürəkkəbdir.Hesab edirəm ki, Qəzza zolağının bərpasından danışmaq tezdir. Çünki atəşkəs sual altındadır”, - deyə analitik bildirib. Bununla belə Vaşinqton və Təl-Əvivin müqavimətinə baxmayaraq, region ölkələri nəzərdə tutulan planın icrasıyla bağlı sürəti heç də azaltmaq niyyətində deyil. Belə ki,martın 7-də Səudiyyə Ərəbistanında İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının Fələstinlə həmrəylik və Vaşinqtonun Qəzzanın gələcəyi ilə bağlı ziddiyyətli planları fonunda müsəlman ölkələrinin fövqəladə iclası keçiriləcək. Türkiyəni isə Ciddədə xarici işlər naziri Hakan Fidan təmsil edəcək. Ankara ardıcıl olaraq fələstinliləri və onların öz müqəddəratını təyinetmə hüququnu dəstəkləyib və fələstinlilərin ölkədən çıxarılması planına qarşı kəskin etirazını bildirib və bunu “beynəlxalq hüququn kobud şəkildə pozulması” hesab edir.
Surxay Əliyev
