Ukraynada davam edən müharibə fonunda Qərb və Rusiya arasında ziddiyyətlərin daha da kəskinləşməsi, daha çox hərbi toqquşma müstəvisinə yönəlməkdədir. Belə vəziyyədə hətta nüvə müharibəsi də istisna edilmir.
BMT Baş Assambleyasının 77-ci sessiyasının sədri Çaba Quereşi bildirir ki, Karib hövzəsindəuba raket böhranından sonra dünya hələ nüvə münaqişəsinə bu qədər yaxın olmayıb. Onun sözlərinə görə, bu, hamı üçün çox, çox ciddi xəbərdarlıqdır: “Nüvə silahından istifadə variantına müraciət edə bilməzsiniz, bu variant üzv ölkələrin alətlər dəstindən çıxarılmalıdır. Nüvə silahının istifadə edildiyi dövrlərə qayıtmaq lazım deyil”.
Amma hadisələrin inkişaf axarı əks vəziyyət yaradır. Rusiya iddia edir ki, artıq NATO ona qarşı müharibəyə başlayıb və bu da daha dəhşətli silahlardan istifadə ehtimalını artırır. Rusiyalı general, Rusiya müdafiə nazirinin keçmiş müavini Andrey Kartapolov bu xüsusda qeyd edir: “Ukraynada bir neçə gün öncə NATO ordusu açıq şəkildə Rusiya silahlı qüvvələri ilə döyüşə girdi. Bu, əvvəllər də baş verirdi, amma həmişə NATO buna hər-hansı don geydirə bilirdi. Təlimatçı, mütəxəssis adı altında Rusiya ilə açıq müharibə faktından yayına bilirdilər. Amma artıq vəziyyət dəyişib. Biz NATO ilə açıq şəkildə toqquşduq. Bir neçə gün bundan öncə, Xarkov istiqamətində gedən döyüşlərdə bizim ordu ilə NATO üz-üzə gəldi. Buna dair çoxlu sübutlarımız var. Artıq Ukraynada müharibənin yeni fazası başlayıb. Bizim ordu bunu gözləmirdi. Onların sayı bizdən səkkiz dəfə çox idi”. Bu şəraitdə Rusiyanı narazı salan Qərbdən, xüsusən də ABŞ-dan Ukraynayadaha çox silah göndərilməsidir. Özü də yeni silahlar daha uzaq məsafəyə zərbə endirməyə imkan verir. “The Wall Street Journal” ABŞ Konqresindəki mənbəyə istinadla yazıb ki, hücum əməliyyatlarının davam üçün Ukrayna yaxın günlərdə ABŞ-a silah üçün müraciət edə bilər. Söhbət başlıca olaraq 300 km radiuslu ATACMS raketlərindən, PUA və artilleriyadan gedir. Siyahıda ümumilikdə 29 adda silah var. Bura HİMARS qurğuları üçün 2 000 ədəd mərmi və gəmi əleyhibnə raketlər də daxildir. Mənbənin bildirdiyinə görə, silahlar 2023-cü ildə döyüş əməliyyatlarında istifadə ediləcək. Avropa da Ukraynaya silah tədarükünü artırmaq niyyətindədir. Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Lyayen bunu zəruri hesab edir: “Rusiya təkcə Ukraynaya qarşı müharibə törətməyib. Bu, həm də bizim energetikamıza, bizim iqtisadiyyatımıza, bizim dəyərlərimizə və gələcəyimizə qarşı müharibədir. Bu qarşıdurmada Avropa İttifaqının 27 ölkəsindən dözüm və həmrəylik tələb olunacaq. Bunu Avropa Komissiyasının elan etdiyi yeni plan möhkəmləndirməlidir. O zaman qələbəyə zəmanət vermək olar. Putin uduzacaq. Ukrayna və Avropa udacaq. Ukraynaya şəksiz dəstək veriləcək, Kremlə qarşı amansız olacağıq. Sanksiyalar qüvvədə qalacaq. İndi güzəştlər deyil, qətiyyət zamanıdır”.
Maraqlıdır ki, bu şəraitdə Rusiay Avropanın sülh çağırışlarına rədd cavabı verir. Putinlə əlaqə saxlayan Almaniya kansleri Olaf Şolz bildirir ki, o, Rusiya prezidentini qoşunlarını Ukrayna ərazisindən çıxarmağa və Kiyevlə danışıqları bərpa etməyə çağırıb. Şolz qeyd edib ki, Rusiya qoşunları bölgədə sülh şansı əldə etmək üçün Ukraynanı tərk etməlidir. Almaniya kansleri bəyan edib ki, təəssüf, Putin işğalla bağlı mövqeyini dəyişməyib və Rusiya lideri sülh çağırışına müsbət cavab verməyib. Bu şəraitdə Qərb Ukraynada Rusiya ilə daha açıq şəkildə mübarizəyə başlayır. NATO baş katibi Yens Stoltenberq bildirir ki, Qərb ölkələrinin vəzifəsi Ukrayna baxımından müharibənin məqbul nəticəsi ehtimalını maksimuma çatdırmaqdır: “Bizim edə biləcəyimiz şey Ukraynaya hərbi, maliyyə, humanitar və iqtisadi dəstək verməkdir”. Onun sözlərinə görə, Qərb həm Kiyevlə həmrəylik baxımından, həm də öz maraqlarını qorumaq baxımından Ukraynanı dəstəkləməyə davam edəcək. Bu da Rusiyanı daha aqressivləşdirir və onu ən pis halda nüvə silahından istifadəyə sövq edir. Bu fonda “Vestnik Kafkaza” nəşri yazır: “Rusiya ətrafında tüğyan edən hər hansı münaqişəni nəzərə alan bəzi ekspertlər bunu Qərbin Rusiyanı zəiflətmək cəhdi kimi dəyərləndirməyə tələsirlər. Deyirlər ki, Ukrayna birinci cəbhədir və NATO Moskvanı başqa bir münaqişədə batmağa məcbur etməyi gözləyir. Belə olarsa, Rusiya diqqəti Ukraynadan yayındırmalı olacaq ki, bu da Kreml üçün problemlər yarada və Rusiya sərhədlərinin perimetri boyunca Moskvanın təsirinin azalmasına səbəb ola bilər. Həqiqətən də, strateji baxımdan çox rasional səslənir. Rusiyanın resurslarını və diqqətini Ukraynadan yayındırmaq Qərb üçün çox faydalı olardı. Ukraynaya silah tədarükü və ayrılan milyardlar açıq şəkildə kifayət deyil. Ukrayna Silahlı Qüvvələri müəyyən taktiki uğurlar əldə edir, lakin ümumilikdə Qərb Rusiyanı cilovlaya bilmir. Sanksiyalar və Rusiya iqtisadiyyatının çökməsi planı da işə yaramır, çünki Rusiya Türkiyə vasitəsilə paralel idxal-ixrac qurub, Hindistan və Çinlə ticarəti genişləndirir. Ona görə də elə etmək lazımdır ki, Moskva bundan da çox pul və hərbi resurslar xərcləsin. Bunun üçün postsovet məkanında hərbi münaqişələr mükəmməl olardı. Son böhranların siyahısına nəzər salsaq, Rusiyanın sərhədlərində kifayət qədər problemlərin olduğunu görərik. Moldova Dnestryanı ilə sülh yolu ilə nizamlanmadan imtina edərək, Ukrayna və Aİ-nin dəstəyinə ümid edərək ordunu gücləndirir. Bundan əlavə, Ukrayna Gürcüstanı Rusiyaya qarşı “ikinci cəbhə” açmağa çağırır. Abxaziya və Cənubi Osetiyaya işarə olunur, Gürcüstanın onları yenidən nəzarət altına almağa çalışması da sirr deyil. Lakin Gürcüstan rəhbərliyi belə bir addımın nəticələrindən, eləcə də ümumilikdə Moskvaya təzyiqdə iştirakından ehtiyatlanır. İş o yerə çatıb ki, hakim “Gürcü arzusu” partiyasının sədri İrakli Kobaxidze Gürcüstanda Rusiya Federasiyasına qarşı ikinci cəbhənin açılıb-açılmaması ilə bağlı referendum keçirilməsini təklif edib. Serbiya daha bir qarşıdurma ocağı olaraq qalır. Avqustun əvvəlində irimiqyaslı müharibə demək olar ki, baş verdi. Kosovo onsuz da faktiki olaraq Serbiyadan ayrılıb, lakin böhran vəziyyətində Rusiya müttəfiqinə kömək etməli olacaq və coğrafi baxımdan NATO və Aİ ölkələrinin blokadası altında olduğu üçün bunu etmək çətindir. Serbiyanın məğlubiyyəti Rusiya üçün imic məğlubiyyəti olardı. Demək olar ki, eyni vaxtda Ermənistanla Azərbaycan arasında genişmiqyaslı döyüşlər başladı. Bu, Qarabağ müharibəsindən sonra ən böyük toqquşmadır. Dnestryanı və Gürcüstandan fərqli olaraq, burada Rusiya ilə Qərbin qarşıdurması o qədər də açıq görünmür, çünki Rusiya həm İrəvan, həm də Bakı üçün müttəfiqdir. Ermənistan-Azərbaycan həllində Moskva aparıcı vasitəçidir. Bununla belə, Avropa və ABŞ-ın yorğanı öz üzərinə çəkmək cəhdləri var. Gəlin iki fakta nəzər salaq. Birinci fakt: Brüssel artıq mütəmadi olaraq Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanla Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev arasında görüş keçirir, sərhədin delimitasiyasında əsas vasitəçi kimi çıxış etməyə çalışır. İkinci fakt: ABŞ bu yaxınlarda Ermənistanın müdafiə nazirini dəvət etdi və Suren Papikyan tam bir həftə Pentaqonda qaldı, qonaqpərvərlik əlaməti olaraq ona rus sülhməramlılarını amerikalılarla əvəz etməyi təklif etdilər. Bütün bu hadisələrdə Moskva Qərbin Rusiyanı Zaqafqaziyadan uzaqlaşdırmaq, Kremlin və Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin Bakı və İrəvanla birgə işinə müdaxilə etmək üçün açıq cəhdini görür. Bu münaqişəni alovlandıran Vaşinqton və Brüssel olduğunu tam əminliklə söyləmək mümkün deyil, çünki Ermənistan və Azərbaycanın hələ də sərhədi delimitasiya etmədiyi məlumdur. Lakin istisna edilməməlidir ki, NATO və ABŞ yaranmış vəziyyətdən istifadə edərək regionda Rusiyanı əvəzləməyi təklif edə bilər. Eyni şey nəzəri cəhətdən Mərkəzi Asiyada mümkündür. Bu günlərdə Tacikistanla Qırğızıstan arasında yenidən atışma olub. Və burada problem həll olunmamış sərhədlərdə dayanır. ABŞ-ın Əfqanıstandan çıxdığını nəzərə alsaq, onlar üçün Mərkəzi Asiyaya təsir etmək daha çətindir. Nəticə etibarı ilə, ehtimal etmək olar ki, ABŞ və NATO artıq Rusiyaya qarşı “ikinci cəbhə” açmağa çalışırlar. Hələlik onlar kifayət qədər uğurlu deyil, lakin bu, cəhdlərin dayanacağı anlamına gəlmir. Ağ Evin sözçüsü Con Kirbinin son bəyanatı bu tezisi təkzib etmir, sadəcə təsdiqləyir. O deyir: Rusiyanın güclü ordusu olduğu üçün onu mümkün qədər çox münaqişələrə cəlb etmək lazımdır”.
Nahid SALAYEV
