Evlilikdən öncə yada düşülməli olan məqamlara, nədənsə, vaxtında önəm verilmir. "Biz boşanmaq üçün evlənmirik" prinsipilə cütlüklər toydan öncə nikah müqaviləsinə əhəmiyyət vermirlər. Tərəflərdən hansısa nikah müqaviləsi bağlamağı təklif olaraq irəli sürsə, qarşı tərəf "sən mənimlə boşanmaq üçün evlənirsən?" kimi suallar verir. Bu kimi problemlərdən dolayı da nikah müqaviləsini tələb etmək istəyənlər qarşı tərəfin reaksiyasından çəkindikləri üçün bununla bağlı heç bir tələb irəli sürmürlər.
Evlilikdən öncə ancaq xoşbəxtlik haqda fikirləşən cütlüklərin düşüncələri heç də həmişə real olmur. Çünki boşanmaların statistikası hər il acınacaqlı faktlar ortaya qoyur. Nikah müqaviləsi isə boşanma vaxtı yada düşür. Çünki hər şey qanun səviyyəsində olanda tərəflər bir-biri qarşısındakı öhdəlikləri ilə bağlı süründürməçiliklə üzləşmirlər. Azərbaycanda nikah müqavilələri ilə bağlı statistik rəqəmlər heç bir halda qaneedici hesab oluna bilməz.
Qeyd etdiyimiz kimi, boşanmaların sayı günü-gündən artır. Açıqlanan statistik rəqəmlərə əsasən, bu ilin 9 ayı ərzində 47.137 nikah, 13 minə yaxın boşanma qeydə alınıb. Boşanmaların sürətlə artdığı ərəfədə qeydə alınan nikah müqavilələrinin sayı isə 105-dir. Cari il ərzində 48 minə yaxın nikah qeydə alındığı halda, cəmi 105 nikah müqaviləsi bağlanıb.
Boşanmaların sürətlə artdığı bir dövrdə nikah müqaviləsini bağlamaq hələ də xoş qarşılanmır. Məsələn, oğlan evi bunu ayıb, qız evi bədniyyətlilik kimi qəbul edir. Ancaq tərəflər boşansa, əmlak bölgüsü zamanı bir sıra problemlər ortaya çıxır. Nikah müqaviləsi olmadığı üçün, boşanma zamanı əmlak bölgüsü üstündə az qala düşmənə çevrilirlər.
Azərbaycanda da ildən-ilə boşanma hallarının çoxaldığını nəzərə alsaq, bunun nə dərəcədə əhəmiyyətli olduğu üzə çıxır. Nikah müqavilələri tərəflərin razılığı ilə istənilən dövrdə dəyişdirilə, yaxud ləğv edilə bilər və bu razılıq yazılı formada olmalıdır. Nikah müqaviləsinə xitam verildiyi halda, ər-arvadın müqavilədə nəzərdə tutulan hüquq və vəzifələrinə də xitam verilir.
Aytəkin Kamranqızı: “Cəmiyyətdə gedən proseslər nikah müqavilələrinə ehtiyacı günü-gündən artırır”
Sosioloq Aytəkin Kamranqızı bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, cəmiyyətdə gedən proseslər nikah müqavilələrinə ehtiyacı günü-gündən artırır: "Əvvəllər adət-ənənə elə şəkildə qurulmuşdu ki, insanların bir-birinə bu məsələlərdə etibarı böyük idi. Ona görə ailələrin dağılması statistikası da aşağı idi. İndi həm insanların bir-birinə etibarı azalıb, həm də bəzən ailələr müəyyən qarşılıqlı hörmət, sevgi əsasında deyil, sosial, maddi faktorlar üzərində qurulur. Statistikaya baxdıqda ailələrin tez-tez dağıldığını görürük. Ona görə də müqavilələrə ehtiyac çoxalır. Nikah müqaviləsi ilə evlənən şəxslər öz üzərlərinə müəyyən öhdəlik götürmüş olurlar. Hər iki tərəfin müəyyən qədər məsuliyyət götürməsi məsələsi ailə qurmağa daha ciddi yanaşmağa təsir edəcək. Çünki insanlar arasındakı münasibətlərdə maddiyyat güclü olduğu üçün, bu müqavilələrin özü də bu istiqamətdə insanlara təsir edir. İnsanlar ailə quranda, eyni zamanda, başa düşürlər ki, onlardan mənəvi amillərlə bərabər, maddi tələb də var. Ailə qurmağa qərar verəndə daha dərindən düşünməli olurlar. O biri tərəfdən, ailə dağılanda da əmlak problemlərinin həlli istiqamətində bu müqavilə həlledici rola malikdir".
Könül Vaqifqızı: “Nikah müqaviləsinin bağlanması çox vaxt kişilərə sərf edir, qadınlar isə…”
Psixoloq Könül Vaqifqızının sözlərinə görə, nikah müqavilələrinin bağlanmamasında xanımların payı böyükdür: “Bu müqavilənin olmamasından daha çox əziyyət çəkən xanımlar olsa da, evlilikdən öncə onlar bu müqaviləni tələb etməyə utanırlar. Buna adi bir sənəd kimi yanaşsalar, çəkinmədən müqavilə bağlamaq istəklərini də qarşı tərəfə deyə bilərlər. İslam dinində mehriyyə deyilən bir şey var. Nikahdan öncə xanıma nə veriləcəyi ilə bağlı bir kağızdır. Bizdə xanımlar müqavilə ilə nəsə tələb etməyi özlərinə ayıb hesab edirlər. Bunu həm islamın, həm də dövlətin bir qanunu hesab etmək lazımdır. Problem budur ki, maariflənmə yoxdur. Maariflənmə olsa, insanlar buna normal yanaşsa, müqavilələrin bağlanması da adiləşər.
Nikah müqaviləsinin bağlanması çox vaxt kişilərə sərf edir. Qadınlar isə düşünürlər ki, belə bir müqavilə tələb etsələr, qarşı tərəflə münasibətləri pozula bilər. Amma qadın öz hüquqlarını bilməlidir. Buna ayıb yox, qanun kimi yanaşmaq lazımdır. Bəzən kişilər bu məsələlərə görə qadınlarla münasibətləri poza bilirlər. Nikah müqaviləsində də qarşı tərəfin maddi durumuna fikir vermək lazımdır. Bir-birindən real olmayan nələrisə müqavilə ilə tələb etdikdə bu, münasibətləri korlaya bilər. Qanunları bilən, dindən məlumatı olan, müəyyən kitablar oxuyan hər bir şəxs bu müqaviləni normal qəbul edəcək".
Fatimə Hacıbəyli: “Bu gün nikah müqaviləsi bağlayanların böyük əksəriyyəti əcnəbilərlə ailə quranlardır”
“Vəfa” Sosial İctimai Birliyinin sədri Fatimə Hacıbəyli qeyd etdi ki, bu gün nikah müqaviləsi bağlayanların böyük əksəriyyəti əcnəbilərlə ailə quranlardır: “Əsasən əcnəbilərlə nikaha daxil olanlar nikah müqaviləsi bağlayırlar. Demək olar ki, yerli vətəndaşlar arasında nikah müqaviləsi bağlanmır. Bu stereotiplər hələ də Azərbaycan ailəsində qırılmayıb. Məhz bunun nəticəsidir ki, bu gün boşanan ailələr arasında əmlak davası açılır. Qarşı tərəf əmlakını bölüşdürməkdən imtina etdiyi üçün, qadın heç nəsiz küçəyə atılır. Nikah müqaviləsinin bağlanmamasının yaratdığı problemləri boşanan ailələr yaşayırlar. Boşandıqdan sonra cütlüklər arasında kifayət qədər əmlak davası açılıb. Şəxslər nikah müqaviləsi bağlayarkən müəyyən edirlər ki, boşandıqdan sonra əmlak necə bölüşdürüləcək. Bu müqavilənin şərtləri vətəndaşların özləri tərəfindən müəyyənləşdirilir”.
Günel CƏLİLOVA
