Azərbaycanın sosial müdafiə sistemində baş verən qanun pozuntuları, korrupsiya halları zaman-zaman gündəmə gətirilib. Bu sahədə mövcud olan problemlərdən biri də saxta əlillik dərəcələrinin təyin edilməsi ilə bağlıdır.
Bu günlərdə Əmək və əhalinin sosial müdafiəsi naziri Sahil Babayev bəyan edib ki, 2500-dən artıq saxta əlillik dərəcəsi almış şəxs aşkar olunub. Onun sözlərinə görə, Səhiyyə və Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi nazirliklərinin birgə işçi qrupu tərəfındən bu il 2500-dən artıq saxta əlillik dərəəsi almış şəxs müəyyən edilib: “Onlarla bağlı ciddi tədbir görülüb və dövlət büdcəsinə illik 13 milyon manatdan artıq qənaət edilib”.
Onu da qeyd edək ki, bütün bu saxtakarlıqlar əvvəlki rəhbərlik dövründə olub. 2013-cü ilin oktyabrından 2018-ci ilin aprelinə qədər ƏƏSMN-ə Səlim Müslümov rəhbərlik edib. O, nazir olanda bir sıra gurultulu vədlər verirdi. İlk baxışdan belə təəssürat yaranırdı ki, sözügedən sahədə nöqsanlar azalacaq. Ancaq tam əksinə oldu. S.Müslümov nazir təyin olunduqdan sonra müxtəlif xidmətlərin elektronlaşması istiqamətində ciddi addımlar atılsa da, bütövlükdə, sistemdə kök salmış korrupsiyanı aradan qaldırmaq mümkün olmadı.
Sistemdəki problemləri Hesablama Palatasının apardığı yoxlamalar da üzə çıxardı. Məlum oldu ki, 2017-ci ildə sağlamlıq imkanları məhdud 18 yaşadək uşaqlar da nəzərə alınmaqla, əlilliyə görə pensiya və müavinət alanların ümumi sayı Qubadlı (12 faiz), Daşkəsən (11,2 faiz), Kəlbəcər (11 faiz), Yardımlı (10,6 faiz), Gədəbəy (9,5 faiz), Cəlilabad (8,8 faiz), Ağcabədi (8,6 faiz), Mingəçevir (8,5 faiz), İsmayıllı (8,3 faiz) rayonlarında ölkə üzrə göstəricidən (6,1 faiz) xeyli yüksəkdir.
Bütün hallarda, 2500-dən artıq saxta əlillik dərəcəsinin aşkar edilməsi ciddi rəqəmdir. Bu o deməkdir ki, bütün bunlara görə əvvəlki rəhbərlik hüquqi məsuliyyət daşıyır. Belə olan halda nəyə görə onlar cinayət məsuliyyətinə cəlb edilmirlər? Onlar buna görə məsuliyyətə cəlb edilməlidirlərmi? Ekspertlər buna necə yanaşırlar?
“Nəzərə almaq lazımdır ki, saxta əlillik dərəcəsi alanlar həqiqi əlilliyi olan şəxslərin haqqına girirlər”
Məsələyə münasibət bildirən Əlil Təşkilatları İttifaqının sədri Davud Rəhimlinin sözlərinə görə, bir belə saxta əlillik faktına görə cavabdeh şəxslər məsuliyyətə cəlb edilməlidirlər: “Aydın məsələdir ki, ortada saxtakarlığa yol verən şəxslər var. Saxtakarlıqda əli olanların törətdikləri tam sübut olunarsa, o zaman onlar məsuliyyətə cəlb edilməlidirlər. Çünki ortada ağır cinayət tərkibi elementləri var və buna yol verənlər məsuliyyətə cəlb edilməlidirlər. Çünki istənilən halda bu cinayətdir. Ona görə də bu saxtakarlığa yol verənlər müvafiq qanunvericilik çərçivəsində məsuliyyətə cəlb edilməlidirlər. Nəzərə almaq lazımdır ki, saxta əlillik dərəcəsi alanlar həqiqi əlilliyi olan şəxslərin haqqına girirlər. Əlilliyi olan şəxslər üçün müəyyən təminatlar var. Həmin təminatlar dövlət tərəfindən ödənilir və son illər bununla bağlı ayrılan vəsaitin həcmi xeyli artıb. Bu təminatları qarşılamaq üçün dövlət büdcəsinin də müəyyən həddi var. Belə olan halda yaxşı olardı ki, həqiqi əlilliyi olan şəxslər bu təminatlardan, imtiyazlardan istifadə etsinlər, saxta əlillik dərəcəsi alanlar yox. Başqa bir tərəfdən, saxta əlillik alanların olması cəmiyyətdə müəyyən narazılıq yaradır. Ən başlıcası, belə hallar həqiqi əlilliyi olanlara mənəvi baxımdan mənfi təsir edir”.
Vidadi ORDAHALLI
