İstənilən şübhəli transferə qarşı hüquqi prosedurlar başladılmalıdır
Məlum olduğu kimi, iş adamı Adnan Əhmədzadə iqtisadi cinayətlərdə, xüsusilə də külli miqdarda mənimsəmə və çirkli pulların yuyulmasında təqsirli bilinərək saxlanılıb.O, Azərbaycanda neft və logistika sektorunda tanınan şəxslərdən biridir.
Əhmədzadəyə məxsus olan əsas şirkət “Oilmar Shipping and Chartering DMCC” Dubayda qeydiyyata alınıb.
Şirkət dəniz daşımaları və çarter xidmətləri ilə məşğuldur, yəni neft və digər yüklərin daşınmasında iştirak edir.
“Oilmar Shipping and Chartering DMCC” şirkətinin aktivlərinin satışı başlanıb.
Məqsəd istintaq və hüquqi proseslər fonunda şirkətin bazar dəyərini qorumaq, həm də fəaliyyətini dayandırmamaqdır.
Əvvəllər şirkətin bütün səhmləri Əhmədzadəyə məxsus olub. İndi isə səhmlərin “management buy-out” (idarəedən tərəfindən alınması) prosesi gedir. Yəni şirkətin rəhbər heyəti səhmləri alaraq idarəetməni öz üzərinə götürməyə çalışır.
Adnanın adamları bu yolla şirkətin beynəlxalq bazarlarda etibarını itirmədən fəaliyyətini davam etdirə bilməsini təmin etmək istəyirlər. Əgər səhmlər dağılmasa və idarəetmə özündə toplansa, şirkət müştərilər və tərəfdaşlar qarşısında öhdəliklərini icra edə biləcək.
Adnan Əhmədzadənin həbsindən sonra onun əsas xarici şirkəti – “Oilmar” satışa çıxarılıb. Şirkətin rəhbərliyi aktivləri bölüşdürmək yox, əksinə, toplamağa çalışır ki, fəaliyyət dayandırılmasın və beynəlxalq bazarlarda itkilər minimum olsun. Amma belə şübhə var ki, şirkətin idarəçiləri korrupsiya yolu ilə əldə edilmiş əmlakı müsadirədən yayındırmaq üçün şirkətdə "əl dəyişməsi" etmək istəyirlər.
Məlumata görə, “Oilmar Shipping and Chartering DMCC” şirkətini idarə edən əsas şəxslər aşağıdakılardır:
- Baş icraçı direktor Yusif Məmmədov;
Maliyyə direktoru Husnain Araf Şafi;
- Yaxın Şərq üzrə İdarəedici Direktor Alexandre Mule.
Şirkətin 100%-lik sahibi kimi əvvəllər Adnan Əhmədzadə qeyd olunub.
Hazırda isə şirkətin idarə heyəti (management) səhmləri alaraq idarəetməni özü ələ keçirmə prosesindədir.
Bu proses korrupsiya yolu ilə ələ keçirilmiş əmlakın müsadirədən yayındırılması əməliyyatı deyilmi?
Adnan Əhmədzadənin Azərbaycan xalqından oğurladığı əmlakı indi də başqalarının adına ötürmək istəyirlər ki, bu əmlakı müsadirə etmək mümkûn olmasın.
Baki-xeber.com nəşrinə görə, belə bir məqsəd ola bilər, amma hər halda bu hərəkət avtomatik olaraq qanunsuz əməliyyat sayılmır. Belə hallarda hüquqi qiymətləndirmə “niyyət”ə, vaxta və şəraitə görə verilir. Situasiyanı necə qiymətləndirmək lazım olduğunu və hansı hüquqi yolların mövcud olduğunu konkret qaynaqlarla izah etməyə cəhd göstərək.
Adnan Əhmədzadənin tutulması və ittihamlar barədə beynəlxalq xəbər agentlikləri informasiya yayıb.
Eyni vaxtda Oilmar-ın rəhbərliyinin şirkətə “management buy-out” (idarə heyətinin səhmləri alması) prosesini başladığı barədə dəniz-nəqliyyat mediaanonsunda xəbərlər var.
Oilmar-ın rəsmi saytında (komanda səhifəsində) rəhbər şəxslər (məs. Yusif Məmmədov və s.) göstərilib.
Bu hüquqi-praktik qiymətləndirmə nə üçün şübhəli sayıla bilər? Səhmlərin və ya aktivlərin ötürülməsi sahibin həbsindən dərhal sonra baş verirsə, bu, “fəaliyyəti davam etdirmək” bəhanəsi altında malları müsadirədən yayındırmaq məqsədilə edilən köçürmə kimi şübhələndirilə bilər. (“Şübhəli vaxtlama” beynəlxalq təcrübədə əsas xəbərdarlıq siqnalıdır.)
İdarə heyətinin (insiderlərin) aktivləri öz adına keçirməsi əgər mənbəyi sübut olunmuş cinayət gəlirləri ilə əlaqəlidirsə, həmin transferlər “fraudulent conveyance”-çirkli gəlirlərin gizlədilməsi kimi qiymətləndirilə bilər.
Əgər transferlər sənədləşdirilməyib, qiymətləndirmə sübutları yoxdursa və ya alış-satış qiyməti bazar dəyərindən əhəmiyyətli dərəcədə aşağıdırsa - bu da qırmızı bayraqdır.
Qeyd edək ki, bütün bunlar mümkünlüyü göstərir, amma məhkəmə və ya istintaq nəticəsində konkret niyyət və qanunsuzluq sübuta yetirilməlidir.
Bəs hüquqi vasitələr və beynəlxalq mexanizmlər necə olmalıdır?
Əvvəla, saxlama, dondurma və müvəqqəti tədbirlər istintaq orqanları və ya mülki iddiaçılar məhkəmədən aktivlərin dondurulması və ya pay köçürmələrinin dayandırılması üçün müvəqqəti qərar tələb edə bilərlər. Bu, həm Azərbaycanda, həm də üçüncü ölkədə (məs. DMCC-Dubay) tətbiq oluna bilər.
Bununla yanaşı, hüquqi yollara müraciət oluna bilər. Məhkəmə yolu ilə tranzaksiyaların ləğvi - əgər transferlər dələduzluq hesab edilərsə, məhkəmələr onları ləğv edə və əmlakı yenidən müsadirə üçün əlçatan edə bilərlər.
Eyni zamanda DMCC - Dubai reyestrində tədbirlər — DMCC nizamnaməsində və prosedurlarında (şirkət transferləri, qeydiyyat dəyişiklikləri) qeydiyyat orqanı vasitəsilə köçürmələrin müvəqqəti saxlanması və ya geri qaytarılması üçün vasitələr mövcuddur; həmçinin DMCC şirkət transfer prosedurları varsa, bunlar tətbiq oluna bilər.
Beynəlxalq əməkdaşlıq baxımından Azərbaycan istintaq orqanları qarşı tərəf yurisdiksiyasında (BƏƏ/Dubay) hüquqi yardım istəməli, bank-informasiya sorğuları və aktivlərin bloklanması üçün beynəlxalq mexanizmləri işə salmalıdır.
Bunun üçün hansı sübut lazımdır?
Transferin vaxtı və satış qiyməti (market valuation) ilə bazar dəyəri arasında böyük fərq varsa, əməliyyatda şübhə yaranır.
Alıcının (management) maliyyə qabiliyyəti araşdırılmalıdır: idarə heyəti həmin məbləği ödəmək iqtidarında idimi, yoxsa “nominal” alqı-satqıdır?
Əvvəlki sahibin (Adnan Ə.) və ya onun yaxınlarının transferə təsiri – arxa plan əlaqələri, köməkçi sənədlər yoxlanmalıdır.
İstintaqın mövcud dəlilləri — pulun mənbəyi, bank köçürmələri, ofşor (off-shore) sxemlər nəzərdən keçirilməlidir.
DMCC - BƏƏ kontekstində praktik reallıq
BƏƏ son illərdə pul yuyulmasına qarşı mübarizə sistemini (AML rejimini) gücləndirib. Aktivlətin qaytarılması (asset recovery) və dondurma mexanizmləri inkişaf etdirilir. Bu, Azərbaycandan gələn sorğuların uğur qazanma ehtimalını artırır, amma bu hələ də mürəkkəb və vaxt aparan prosesdir.
DMCC-də səhmlərin transferi rəsmi prosedurlar tələb edir (müvafiq sənədlər, reyestr təsdiqi və s.). Buna görə erkən müdaxilə (məhkəmə müraciəti və DMCC-yə bildiriş) əhəmiyyətlidir.
Bu əməliyyat avtomatik olaraq “müsadirədən yayındırma” deyil, amma qırmızı xətlər (sahibin həbsindən dərhal sonra insider MBO, qeyri-şəffaf qiymətləndirmə, ilkin sənədlərin olmaması) varsa, bu, istintaq üçün ciddi əsaslar yaradır.
Ən sürətli və effektiv addımlar ondan ibarət ola bilər ki, Azərbaycanda və beynəlxalq səviyyədə (BƏƏ/Dubay) müvəqqəti dondurma-saxlama üçün müraciət olunsun.
Digər tərəfdən, DMCC reyestrinə və şirkətə rəsmi məlumat və tələb göndərilməli və müvafiq beynəlxalq hüquqi yardım (MLA) prosedurları başladılmalıdır.
Akif NƏSİRLİ
